طبق آخرین اخبار مرتبط با صنعت خودرو، هزینه خرید یک دست لاستیک به چند ده میلیون تومان افزایش یافته که این مسأله، انتخاب‌های مصرف‌کنندگان و ظرفیت مالی آن‌ها برای پرداخت هزینه تعویض تایرها را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. در این شرایط، نمی‌توان تنها جهت‌گیری بازار را به کمبود عرضه نسبت داد؛ زیرا حتی در نقاطی که تایرهای مورد نظر در دسترس هستند، مشتریان یا توان مالی لازم را برای خرید ندارند و یا ترجیح می‌دهند خرید خود را به زمان دیگری موکول کنند.

فروشندگان، اکنون با بازاری مواجه هستند که در آن داشتن محصول به معنای وجود خریدار نیست. بسیاری از مصرف‌کنندگان تصمیم می‌گیرند تا زمانی که تعویض لاستیک به یک نیاز ضروری تبدیل نشده، از پرداخت این هزینه گزاف پرهیز کنند. به همین سبب، خریدهای صورت‌گرفته در بازار معمولاً زمانی انجام می‌شود که مشتری دیگر نمی‌تواند تعویق انداختن تعویض تایر را ادامه دهد و ناگزیر به پرداخت هزینه خواهد بود.

خرید لاستیک در مواجهه با هزینه‌های روزمره زندگی

وضعیت بازار لاستیک خودرو به شکلی کاملاً متمایز از دوران پیشین کمبود کالا به نظر می‌رسد. در گذشته، بزرگ‌ترین دغدغه رانندگان پیدا کردن لاستیک مناسب و اندازه باد و موجودی آن بود، اما در حال حاضر در بسیاری از فروشگاه‌ها، موجودی کالا کافی است و مشکل اصلی یافتن مشتری است.

بسیاری از مالکان خودرو قبل از رفتن به فروشگاه، ابتدا قیمت لاستیک‌های مدنظر خود را بررسی می‌کنند. پس از اطلاع از قیمت‌ها، آن‌ها هزینه تعویض یک یا دو تایر را با دیگر هزینه‌های مرتبط با خودرو و هزینه‌های روزمره مقایسه می‌کنند و در مورد زمان خرید تصمیم‌گیری می‌نمایند.

به نقل از مهر، در بیشتر مواقع، نتیجه این ارزیابی منجر به تعویق خرید می‌شود؛ به‌خصوص هنگامی که لاستیک فعلی هنوز قابل‌استفاده است و راننده ضرورتی برای تعویض فوری آن احساس نمی‌کند.

این رفتار خریداران شرایط کار فروشندگان را نیز دگرگون کرده‌است. تأمین لاستیک و حفظ موجودی در فروشگاه، تنها بخشی از وظایف آن‌هاست و بخشی دیگر به فروش کالا و بازگشت سرمایه صرف‌شده برای خرید محصولات وابسته است. وقتی تقاضا به معامله تبدیل نمی‌شود، تایرها در قفسه فروشگاه باقی مانده و گردش مالی با کندی پیش می‌رود.

اختلاف قابل‌توجه قیمت‌ها در بین لاستیک‌های تولید ملی

تحلیل قیمت‌های مختلف لاستیک‌های ایرانی در روزهای هشتم و نهم آبان‌ماه نشان می‌دهد که بهای خرید تایر، بسته به برند، اندازه و مدل متفاوت است. در واقع، حتی در میان تولیدات داخلی نیز نمی‌توان یک محدوده قیمتی ثابت و همسان برای تمام محصولات تعیین کرد؛ زیرا نوع لاستیک مورد نیاز هر خودرو تأثیر بسزایی بر مبلغ نهایی دارد و انتخاب سایز یا مدل خاص می‌تواند به میزان قابل‌توجهی هزینه را تحت تأثیر قرار دهد.

به عنوان مثال، در فهرست محصولات پرطرفدار داخلی، قیمت هر دو لاستیک در برخی مدل‌ها از حدود ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در نمونه‌های گران‌تر به نزدیکی ۲۴ میلیون تومان می‌رسد. برای مثال، قیمت هر جفت لاستیک مدل P۶۶۰ با سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳ حدود ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان ارائه شده است. به همین ترتیب، قیمت هر جفت لاستیک مدل Riderunner S۶۷۳ با سایز ۲۱۵/۵۵R۱۶ به حدود ۲۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد.

در محصولات کویر تایر نیز این وضعیت قابل مشاهده است. قیمت هر جفت لاستیک مدل KB۱۲-KB۱۶ با سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳ حدود ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برآورد شده، در حالی که مدل KB۷۷ با سایز ۲۰۵/۶۰R۱۵ برای هر جفت به قیمت ۲۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود. در میان تولیدات یزد تایر، قیمت هر جفت لاستیک مدل SUN با سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳ تقریباً ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و مدل T-Mercury با سایز ۱۹۵/۶۵R۱۵ به حدود ۲۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان می‌رسد.

قیمت محصولات رازی تایر نیز در برخی مدل‌ها از حدود ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان شروع می‌شود و در مدل‌های گران‌تر به حدود ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌رسد. همچنین، در فهرست بررسی‌شده از محصولات ایران تایر، قیمت هر جفت لاستیک در بازه قیمتی ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان تا ۱۹ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قرار دارد.

تعویض چهار حلقه لاستیک با هزینه‌ای در حدود چند ده میلیون تومان

کاهش قیمت‌ها نشان می‌دهد که انتخاب لاستیک ایرانی لزوماً به معنای خرید ارزان نیست. بهای هر جفت تایر که به بیش از ۱۰ میلیون تومان می‌رسد، تعویض چهار تایر می‌تواند بار مالی سنگینی بر دوش مالک خودرو بگذارد. طبق همین برآوردها، هزینه خرید یک دست لاستیک برای اکثر خودروها از ۲۰ میلیون تومان فراتر می‌رود و در برخی سایزها بیش از ۴۰ میلیون تومان هزینه دارد.

به عنوان نمونه، اگر قیمت هر جفت لاستیک مورد نیاز یک خودرو حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان باشد، خرید چهار حلقه از آن حداقل ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان هزینه در بر خواهد داشت. این مبلغ فقط برای قیمت خود تایر است و هنوز هزینه خدمات تعویض به آن اضافه نشده است. برای خودروهایی که از لاستیک‌های بزرگ‌تر و گران‌تر استفاده می‌کنند، هزینه تهیه یک دست تایر ممکن است به‌مراتب بیشتر باشد.

مالک خودرو علاوه بر بهای لاستیک، باید هزینه نصب، بالانس و سایر خدمات مرتبط را نیز در نظر بگیرد. بنابراین، مبلغ نهایی برای تعویض تایر تنها شامل قیمت چهار حلقه لاستیک نیست. همین هزینه‌های اضافی مانع جدی برای خریدار در تصمیم‌گیری ایجاد کرده و او را وادار به محاسبه مجموع هزینه‌ها می‌کند تا آن را با بودجه شخصی خود هماهنگ سازد.

به تعویق انداختن تعویض تایر و تأثیر آن در ایمنی خودرو

تأخیر در خرید لاستیک، اگرچه برای بسیاری از رانندگان ناشی از محدودیت‌های مالی است، عواقبی فراتر از صرفه‌جویی در هزینه‌ها دارد. لاستیک‌ها جزو اجزایی هستند که ایمنی خودرو به شرایط آن‌ها بستگی دارد و ادامه استفاده از تایرهای فرسوده نمی‌تواند صرفاً یک تصمیم اقتصادی باشد.

کاهش عمق آج و ساییدگی لاستیک، خصوصاً در شرایط بارانی و هنگام رانندگی در جاده‌های لغزنده می‌تواند ایمنی خودرو را به خطر بیندازد. بدین ترتیب، میان تمایل مصرف‌کننده برای به تعویق انداختن هزینه و نیاز خودرو به تایر مناسب تضادی ایجاد می‌شود. با افزایش قیمت خرید، تصمیم‌گیری برای تعویض سخت‌تر می‌شود، در حالی که ضرورت تعویض لاستیک‌های فرسوده همچنان پابرجا است.

نقش تولید داخلی در تأمین نیاز بازار تایر

علاوه بر قیمت‌ها و وضعیت تقاضا، ظرفیت تولید داخلی نیز یکی از عوامل کلیدی در بررسی بازار لاستیک به شمار می‌آید. هادی امیر شقاقی، نایب‌رئیس انجمن صنفی صنعت تایر، ظرفیت تولید تایرهای داخلی را در حدود ۳۰۰ هزار تن در سال تخمین زده است. او اظهار کرده که ایران در زمینه تایرهای بایاس دیگر نیازی به واردات ندارد و نیاز این بخش از تولید داخلی تأمین می‌شود.

امیر شقاقی همچنین مشخص کرد که ایران با نیاز سالانه به حدود ۲۷ میلیون حلقه تایرهای رادیال سواری روبروست که تقریباً ۲۴ میلیون حلقه از این نیاز در داخل کشور تولید می‌شود. این اعداد نشان‌دهنده سهم مهم تولیدکنندگان داخلی در تأمین لاستیک‌هایی است که مورد استفاده خودروهای سواری قرار می‌گیرد، با این حال هنوز بخشی از تقاضا از طریق واردات تأمین می‌شود.

عرضه مستقیم لاستیک از طریق نمایندگی‌های منتخب

علاوه بر شبکه معمول فروش، طرح عرضه مستقیم لاستیک از طریق واحدهای صنفی منتخب نیز در حال اجرا است. این روش به منظور کوتاه کردن مسیر توزیع و تسهیل دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات داخلی در نظر گرفته شده است. در این طرح، فروشگاه‌های دارای پروانه کسب مدت تحویل کالا با همکاری تشکل‌های صنفی فعالیت می‌کنند.

سیدرضا عباس‌آبادی، رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو در اتاق اصناف ایران، اعلام کرده است که مرحله اول این طرح در ۳۰۰ نقطه مختلف در تهران به اجرا درآمده است. او توضیح داده که لاستیک‌های تولید داخل با همکاری تعاونی‌ها و اتحادیه‌های مربوطه به فروشگاه‌های معتبر انتقال می‌یابند تا از این طریق به مصرف‌کنندگان ارائه شوند.

در این روش، قیمت‌گذاری بر اساس نرخ کارخانه برای هر برند و سایز تعیین می‌شود و سود حدود سه درصد برای خدمات توزیع لحاظ شده است. به این ترتیب، قیمت‌گذاری محصولات مطابق با نرخ کارخانه همان محصول انجام می‌گیرد و سهم خدمات توزیع به طرز واضحی در محاسبات گنجانده می‌شود.

• رئیس انجمن صنعت تایر: قیمت لاستیک در ایران گران نیست!
• ۶ ایراد مهم لاستیک‌های چهارفصل که باعث می‌شوند همیشه بهترین انتخاب نباشند
• کمبود کائوچو باعث کاهش تولید لاستیک شد
• چرا کم‌کردن باد لاستیک گرم خودرو خطرناک است؟

قاسم نوده فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، نیز به ادامه توزیع مستقیم لاستیک و روغن موتور در برخی واحدهای صنفی منتخب اشاره کرده و افزود که برنامه‌ای برای گسترش این شیوه عرضه به دیگر واحدهای صنفی نیز وجود دارد.

مسئله فعلی در بازار لاستیک، شکاف میان موجودی و قدرت خرید مصرف‌کنندگان است. شاید لاستیک‌های مورد نظر در فروشگاه‌ها یافت شود، اما قیمت آن‌ها با بودجه خریدار تطابق نداشته و به این ترتیب خرید انجام نمی‌شود. در این موارد، نیاز به کالا وجود دارد، ولی این نیاز به تقاضایی که بینجامد تبدیل نخواهد شد. کاهش مسیر توزیع و افزایش دسترسی به لاستیک می‌تواند بخشی از مشکلات عرضه را مرتفع کند اما رونق معاملات همچنان به توان مالی خریداران بستگی دارد.