پشت درهای مذاکرات چه می‌گذرد؟
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، در حالی که تنها چند ساعت تا انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا باقی مانده، کشورهای حاشیه خلیج فارس خود را برای بدترین سناریو آماده می‌کنند. مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن با میانجی‌گری قطر وارد سومین روز شده و محور اصلی آن، آزادسازی بیش از شش میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران، رفع محدودیت‌های صادرات نفت و بازگشایی تنگه هرمز است؛ توافقی که می‌تواند زمینه ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای و کاهش تنش‌های منطقه‌ای را فراهم کند.
دوحه در تلاش برای شکستن بن‌بست
مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا روز یکشنبه در دوحه ادامه یافت. قطر تلاش می‌کند با دستیابی به توافقی مرحله‌ای، بی‌اعتمادی میان دو طرف را کاهش دهد و روند پایان دادن به بحران را سرعت ببخشد. در مرکز پیشنهاد تهران، یک سازوکار زمانی فشرده قرار دارد: آمریکا ابتدا محاصره دریایی و محدودیت‌های مربوط به انتقال نفت ایران را متوقف کند و برای آزادسازی دارایی‌های مسدودشده اقدام کند؛ سپس ایران ظرف دو روز تنگه هرمز را بازگشایی کرده و مذاکرات درباره پرونده هسته‌ای را از سر بگیرد.
قطر برای کوتاه کردن فاصله زمانی میان اقدامات دو طرف تلاش کرده است. به گفته برخی منابع ایران نیز با کاهش مهلت اجرای این مراحل از هفت روز به دو روز موافقت کرده است؛ تغییری که می‌تواند امکان دستیابی به توافق را افزایش دهد، هرچند هنوز اختلاف‌های اساسی بر سر ترتیب اقدامات و میزان تضمین‌های متقابل باقی است.
اهمیت این مذاکرات برای کشورهای منطقه تنها به بازگشایی یک مسیر کشتیرانی محدود نمی‌شود. ادامه اختلال در تنگه هرمز، تجارت انرژی و امنیت اقتصادی کشورهای خلیج فارس را تحت تأثیر قرار داده و خطر گسترش درگیری را افزایش داده است.
هشدار امارات درباره خطر تشدید درگیری
انور قرقاش، فرستاده امارات متحده عربی با اشاره به شرایط منطقه گفت دور تازه‌ای از تشدید تنش به سود ایران یا هیچ‌یک از کشورهای همسایه آن نیست. او تأکید کرد امارات همچنان خود را برای بدترین شرایط آماده نگه داشته است، اما در عین حال خواهان گرفتار شدن در بحرانی طولانی‌مدت نیست. قرقاش گفت: «روابط با ایران ضروری است، زیرا ایران همسایه ماست و نمی‌خواهیم شاهد گرفتار شدن این کشور در بحرانی طولانی باشیم.»
این اظهارات نشان‌دهنده نگرانی کشورهای منطقه از پیامدهای ادامه جنگ و تلاش برای جلوگیری از تبدیل شدن بحران کنونی به یک رویارویی فرسایشی است. برای دولت‌های عربی خلیج فارس، بازگشت ثبات به آبراه‌های منطقه اهمیتی حیاتی دارد؛ زیرا هرگونه اختلال طولانی در انتقال نفت و گاز می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای خاورمیانه داشته باشد.
حادثه برای نفتکش قطری در میانه تلاش‌های دیپلماتیک
ادامه میانجی‌گری قطر در شرایطی صورت می‌گیرد که یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع این کشور، در مسیر پاکستان، روز جمعه در نزدیکی تنگه هرمز هدف اصابت موشک‌های ناشناس قرار گرفت. این حمله در حالی رخ داد که کشتی تنها چند ساعت پیش از آن، مجوز مستقیم عبور امن را از تهران دریافت کرده بود. هنوز هویت عاملان حمله مشخص نشده است، اما وقوع آن نشان می‌دهد که حتی در زمان پیشرفت تلاش‌های دیپلماتیک، امنیت کشتیرانی همچنان شکننده است یا عده‌ای تلاش دارند که در مسیرهای دیپلماسی خلل ایجاد کنند.
این حادثه همچنین پیچیدگی مأموریت قطر را برجسته می‌کند. دوحه باید از یک سو اعتماد تهران و واشنگتن را برای دستیابی به توافق جلب کند و از سوی دیگر، در شرایطی میانجی‌گری کند که تحولات نظامی می‌تواند در هر لحظه مسیر مذاکرات را تغییر دهد.
تهران؛ آماده دفاع و دیپلماسی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده است که تهران هم برای دفاع و هم برای دیپلماسی آمادگی دارد و امیدوار است واشنگتن مسیر مذاکره را به گزینه‌های دیگر ترجیح دهد. او گفت انتخاب مسیر مناسب به «عقلانیت» طرف آمریکایی بستگی دارد، اما در عین حال تأکید کرد که در حال حاضر برنامه‌ای برای برگزاری مذاکرات مستقیم با واشنگتن وجود ندارد. عراقچی در مذاکرات دوحه حضور ندارد و قرار است روز دوشنبه به ترکمنستان سفر کند، اما دیگر دیپلمات‌های ایرانی در روند میانجی‌گری مشارکت فعال دارند.
در همین حال، علی نیکزاد، نایب‌رئیس مجلس ایران بار دیگر موضع تهران درباره پرونده هسته‌ای را اعلام کرد و گفت ایران تحت هیچ شرایطی و هیچ فشاری حاضر به مذاکره درباره این موضوع نخواهد شد. او استدلال کرد که ایران پیش‌تر فرصت‌های متعددی برای مذاکره فراهم کرده، اما با نقض تعهدات و حمله به بخشی از تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز خود روبه‌رو شده است. این موضع نشان می‌دهد که حتی در صورت توافق بر سر تنگه هرمز، پرونده هسته‌ای همچنان یکی از دشوارترین موانع دستیابی به توافق جامع خواهد بود.
پیام‌های متناقض از واشنگتن
دونالد ترامپ روز شنبه گفت آمریکا بخش بزرگی از توان نظامی ایران را از بین برده، اما هنوز باید یک یا دو هدف دیگر را «تعیین تکلیف» کند. او در عین حال مدعی شد مذاکرات برای پایان دادن به جنگی که آمریکا و اسرائیل در فوریه آغاز کردند، «خوب پیش می‌رود».
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز از آمادگی واشنگتن برای راه‌حل دیپلماتیک سخن گفت. همزمان، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلام کرد نامه‌ای از جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا دریافت کرده که هدف آن احیای مذاکرات بوده است. رضایی گفت لحن طرف آمریکایی در این نامه تغییر مثبتی داشته، اما هنوز پاسخی به آن نداده است.
با وجود این نشانه‌ها، اختلاف بر سر شروط مذاکره همچنان پابرجاست. ایران خواهان توقف محاصره دریایی، رفع موانع صادرات نفت و آزادسازی دارایی‌های خود است، در حالی که واشنگتن بر ضرورت پرداختن به برنامه هسته‌ای ایران تأکید دارد.
تهدید به تلافی و چشم‌انداز نامطمئن توافق
تهران همزمان هشدار داده است که در صورت حمله دوباره آمریکا، پاسخ خواهد داد. این تهدید در کنار اظهارات ترامپ درباره باقی ماندن اهدافی برای حمله، نشان می‌دهد خطر بازگشت به درگیری نظامی همچنان جدی است.
محسن رضایی نیز با اشاره به پیامدهای بین‌المللی جنگ، مدعی شد که این درگیری فشار گسترده‌ای بر جامعه آمریکا وارد کرده و ترامپ در هر نقطه‌ای از جهان باید درباره دلیل آغاز جنگ پاسخ‌گو باشد. او حتی دامنه پیامدهای این جنگ را فراتر از جنگ ویتنام توصیف کرد؛ ادعایی که بازتاب‌دهنده موضع سیاسی تهران درباره هزینه‌های بین‌المللی درگیری است.