در دوران پرچالش جنگ سرد، رقابت تسلیحاتی میان ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی به اوج خود رسید و زیردریایی‌ها در این رویارویی نقشی کلیدی ایفا کردند. هر کدام از این دو سو قدرت، منابع عظیمی را برای گسترش ناوگان زیرآبی خود به کار گرفتم، اما رویکردهایشان به طور کلی متفاوت بود. این مسابقه تسلیحاتی، نه تنها به تولید زیردریایی‌های تهاجمی قوی منجر شد، بلکه چشم‌انداز جنگ زیر دریا را به طور کلی دگرگون ساخت.
تکامل نبرد زیردریایی‌ها: از جنگ جهانی تا جنگ سرد
در ابتدا، تمرکز بر روی زیردریایی‌هایی بود که توانایی درگیری با کشتی‌های سطحی را داشتند؛ در جنگ جهانی دوم، نیروی دریایی آمریکا با تنها ۲ درصد از پرسنل خود ۵۵ درصد از نیروی دریایی ژاپن و ۵۵ درصد از ناوگان تجاری این کشور را نابود کرد که این کار منجر به تلفات انسانی نزدیک به ۱۰۰,۰۰۰ نفر شد. به تدریج، ایده نبرد میان زیر دریایی‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرد.
در سال ۱۹۵۵، شوروی با پرتاب نخستین موشک بالستیک از یک زیردریایی دیزلی، فاز جدیدی از رقابت تسلیحاتی را آغاز کرد. ایالات متحده نیز در سال ۱۹۵۸ با معرفی یواس‌اس جورج واشینگتن (USS George Washington) که نخستین زیردریایی موشک‌بالستیک‌بر بود، به این رقابت پیوست. یک سال بعد، شوروی زیردریایی کا-۱۹ (K-19) کلاس گلف خود را به آب انداخت. این زیردریایی‌های جدید، هر دو طرف را واداشتند تا نقش زیر دریایی‌ها در جنگ را بازتعریف کنند و توسعه زیردریایی‌های شکارچی-قاتل، یعنی زیردریایی‌های طراحی‌شده برای ردیابی و انهدام سایر زیردریایی‌ها، در اولویت قرار گرفت.
در این رقابت، نیروی دریایی آمریکا بر توسعه حسگرهای صوتی پیشرفته و فناوری‌های کاهش نویز برای بی‌صدا کردن زیردریایی‌های خود تمرکز کرد. این حسگرها قادر بودند زیردریایی‌های شوروی را از فاصله‌های دور شناسایی کنند، در حالی که زیردریایی‌های آمریکایی بسیار دیرتر قابل شناسایی بودند. در مقابل، شوروی در زمینه آکوستیک غیرفعال و ساکت‌سازی زیردریایی‌ها عقب‌ماند و به راه‌حل «نیروی خشن» متوسل شد: تولید زیردریایی‌هایی با سرعت بیشتر، قابلیت غواصی عمیق‌تر و تولید انبوه آن‌ها.
زیردریایی آلفا-کلاس: هیولایی با ضعف‌های پنهان
اوج این رویکرد شوروی، پروژه ۷۰۵ لیرا (Project 705 Lira) بود که با نام زیردریایی آلفا-کلاس (Alfa-Class Submarine) شناخته می‌شود. این زیردریایی کاملاً از آلیاژ تایتانیوم ساخته شده و جوشکاری آن در هوای آزاد ممکن نیست. روس‌ها این مشکل را با استفاده از یک ساختمان بزرگ و مهر و موم‌شده پر filled با گاز آرگون برای جوشکاری حل کردند.
در روی کاغذ، مشخصات آلفا-کلاس برای نیروی دریایی آمریکا ترسناک به نظر می‌رسید: وزنی کمتر از ۲,۵۰۰ تن، سرعتی بیش از ۴۰ گره در زیر آب، و توانایی غواصی تا عمق ۷۰۰ تا ۹۰۰ متر. این زیردریایی که با کمتر از ۴۰ نفر خدمه (تقریباً تمام آن‌ها افسر) و سیستم‌های کنترل بسیار خودکار عمل می‌کرد، به عنوان سریع‌ترین و عمیق‌ترین زیردریایی ساخته شده تا آن زمان شناخته می‌شد و آمریکا هیچ چیزی برای رقابت نداشت.
اما واقعیت آلفا-کلاس بسیار متفاوت بود. آزمایشات نشان داد که هر بار که این زیردریایی به حداکثر عمق می‌غوست، میکروترک‌هایی در بدنه تیتانیومی آن ایجاد می‌شود. این مشکل عمق غواصی آن را به تنها ۴۰۰ متر محدود کرد که کمتر از نصف مشخصات اولیه بود. علاوه بر این، راکتور هسته‌ای خنک‌شونده با سرب-بیسموت یوتکتیک و سیستم محرکه آن در زیر آب به‌شدت پر سر و صدا بود. این مسئله سرعت آن را تحت تأثیر قرار داد و شانس شناسایی آن توسط زیر دریایی‌های آمریکایی را افزایش داد.
در نهایت، شوروی تلاش کرد تا با سرعت و قابلیت غواصی عمیق، کمبودهای فناوری خود را در حسگرهای صوتی و عملکرد بی‌صدا جبران کند، اما در عمل موفق نشد. آلفا-کلاس با وجود سرعت و عمق عالی‌اش، نمی‌توانست از شناسایی زودهنگام توسط تجهیزات پیشرفته ردیابی زیردریایی‌های لس‌آنجلس-کلاس (Los Angeles-class) آمریکا فرار کند. بهترین شانس آن غواصی به اعماق و تلاش برای فرار از اژدرهای تعقیب‌کننده بود که اغلب با شکست مواجه می‌شد و به نوعی به ناکامی‌های این زیردریایی آلفا-کلاس منجر می‌شد.