جهش ۱۰ برابری قیمت دستگاه MRI / هشدار درباره عقب‌ماندگی فناوری در رادیولوژی
به گزارش ایسنا؛ حمیدرضا پورعلی‌اکبر - متخصص رادیولوژی و دبیر اجرایی چهل‌ویکمین کنگره رادیولوژی ایران، با تأکید بر توان علمی متخصصان ایرانی گفت: برخی استادان و متخصصان رادیولوژی کشور در سطح بین‌المللی شناخته‌شده هستند و به‌طور مستمر در کنگره‌های معتبر خارجی سخنرانی دارند. تعدادی از آنها حتی در معرفی روش‌ها و تکنیک‌های جدید تصویربرداری نقش دارند. جایگاه علمی رادیولوژی ایران هم در منطقه قابل‌قبول است، اما اگر از نظر فناوری عقب بمانیم، حتی توان علمی بالای متخصصان نیز به‌تنهایی برای ارائه خدمات مطلوب کافی نخواهد بود.
او گفت: حفظ این جایگاه علمی بدون دسترسی به فناوری روز امکان‌پذیر نیست. رادیولوژی تنها به تفسیر تصاویر محدود نمی‌شود و کیفیت تجهیزات و دقت دستگاه‌های تصویربرداری در تشخیص صحیح بیماری و تعیین مسیر درمان نقش اساسی دارد. به همین دلیل، عقب‌ماندن از فناوری می‌تواند حتی توان علمی بالای متخصصان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
او با بیان اینکه افزایش نرخ ارز، هزینه خرید تجهیزات، تأمین قطعات و نگهداری دستگاه‌های تصویربرداری را به‌شدت بالا برده و ادامه فعالیت برخی مراکز را دشوار کرده است، افزود: دستگاه ام‌آرآی که پیش‌تر با حدود ۱۸ میلیارد تومان خریداری می‌شد، اکنون ممکن است حدود ۱۸۰ میلیارد تومان قیمت داشته باشد. هزینه تعمیر و نگهداری این دستگاه‌ها نیز بسیار بالاست و در برخی مراکز، تجهیزات آسیب‌دیده به دلیل مشکلات اقتصادی و هزینه‌های سنگین، امکان تعمیر ندارند. این وضعیت تنها به خرید دستگاه محدود نمی‌شود. قطعات و ملزومات بسیاری از تجهیزات تصویربرداری با ارز آزاد تأمین می‌شوند و مراکز دولتی و خصوصی برای حفظ و نگهداری زیرساخت‌های خود با فشار مالی زیادی مواجه‌اند.
در ادامه مرتضی صانعی‌طاهری - استاد رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رئیس انجمن رادیولوژی ایران، گفت: از حدود ۱۵۰۰ اپلیکیشن هوش مصنوعی که تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا را دریافت کرده‌اند، حدود ۷۵۰ مورد در حوزه رادیولوژی فعالیت دارند. این آمار نشان می‌دهد که رادیولوژی یکی از رشته‌هایی است که بیشترین تأثیر را از توسعه این فناوری پذیرفته است.
او همچنین تاکید کرد: هوش مصنوعی به معنای حذف متخصصان نیست، بلکه می‌تواند به افزایش بهره‌وری نیروی انسانی و ارتقای کیفیت خدمات کمک کند. استفاده از پزشکی از راه دور و ابزارهای هوشمند در کنار نیروی انسانی متخصص، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند آینده خدمات تشخیصی را متحول کند. توسعه این فناوری در کشور هم به زیرساخت‌های جدی نیاز دارد.
او همچنین با اشاره به فاصله میان دانشگاه و صنعت به عنوان یکی از موانع این حوزه؛ گفت: گاهی محصولات تولیدشده در شرکت‌های فناوری با نیازهای واقعی پزشکان و مراکز درمانی همخوانی ندارند و از سوی دیگر، نیازهای متخصصان نیز به‌درستی به بخش صنعت منتقل نمی‌شود. این درحالیست که فعالیت‌های علمی نباید صرفاً به تولید مقاله محدود بمانند و باید در نهایت به محصولات کاربردی و قابل استفاده در نظام سلامت منجر شوند.
بنابر اعلام روابط عمومی برگزاری این کنگره، صانعی‌طاهری درباره مشکلات صنفی حوزه رادیولوژی نیز گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات مراکز تصویربرداری متناسب نبودن تعرفه خدمات با هزینه مواد مصرفی، تجهیزات و نگهداری دستگاه‌ها است. با وجود افزایش تعرفه‌ها، همچنان فاصله میان هزینه‌های واقعی و درآمد مراکز وجود دارد و تأخیر بیمه‌ها در پرداخت مطالبات نیز این شرایط را دشوارتر کرده است. آسیب تأخیر در پرداخت‌ها، هم توسعه مراکز و هم تأمین تجهیزات و نگهداری دستگاه‌های گران‌قیمت را دشوار می‌کند. بسیاری از قطعات و ملزومات تجهیزات تصویربرداری با ارز آزاد تأمین می‌شوند و افزایش نرخ ارز فشار زیادی بر مراکز دولتی و خصوصی وارد کرده است.
رئیس انجمن رادیولوژی ایران با بیان این که هزینه‌های مراکز با نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند، اما درآمد آنها و حقوق کارکنان متناسب با این تغییرات رشد نمی‌کند، افزود: این ناهماهنگی، تأمین تجهیزات و قطعات و سرمایه‌گذاری برای توسعه مراکز تصویربرداری را با مشکل مواجه کرده است. حدود ۵ هزار رادیولوژیست در کشور فعالند و ۲۱ دانشگاه علوم پزشکی در زمینه تربیت دستیار رادیولوژی فعالند.
همچنین بهناز مرادی - رادیولوژیست، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و دبیر علمی چهل‌ویکمین کنگره رادیولوژی ایران درباره هوش مصنوعی در حوزه رادیولوژی گفت: این فناوری باید در کنار نظر متخصص به کار گرفته شود و نمی‌تواند جایگزین ارزیابی حرفه‌ای رادیولوژیست باشد.
او در عین حال نسبت به افزایش استفاده از هوش مصنوعی از سوی مردم در بررسی نتایج آزمایش‌ها نیز هشدار داد و گفت: اگر یک ابزار هوش مصنوعی در بررسی ماموگرافی ضایعه‌ای را تشخیص ندهد، ممکن است بیمار با اطمینان از اینکه مشکلی وجود ندارد، پیگیری‌های لازم را کنار بگذارد. از سوی دیگر، ممکن است رادیولوژیست موردی را مشکوک تشخیص دهد و نمونه‌برداری را توصیه کند، اما بیمار به نتیجه یک اپلیکیشن اعتماد کند و از انجام نمونه‌برداری صرف‌نظر کند. چنین تصمیمی می‌تواند تشخیص بیماری را به تأخیر اندازد و مسیر درمان را تغییر دهد.
مرادی در عین حال نیز گفت: هوش مصنوعی همچنین می‌تواند به کاهش فشار کاری رادیولوژیست‌ها کمک کند. برای مثال، در مراکزی که تعداد زیادی ماموگرافی بررسی می‌شود، خستگی ناشی از حجم بالای کار ممکن است بر دقت فرد تأثیر بگذارد؛ در حالی که ابزارهای هوشمند می‌توانند بدون خستگی در کنار متخصص فعالیت کنند و در اندازه‌گیری‌ها و بررسی‌های اولیه، زمان مورد نیاز را کاهش دهند.
مرادی گرانی تجهیزات را هم یکی از دغدغه‌های جدی متخصصان، به‌ویژه در مراکز دولتی دانست و گفت: تهیه دستگاه‌های جدید برای این مراکز دشوار شده و گاهی تأمین حتی یک دستگاه اضافه نیز با مشکلات زیادی همراه است. این درحالیست که استفاده طولانی‌مدت از دستگاه‌هایی که ۱۰ تا ۱۵ سال از عمر آنها گذشته یا از نظر فناوری در سطح پایین‌تری نسبت به استانداردهای روز دنیا قرار دارند، می‌تواند کیفیت خدمات تشخیصی را تحت تأثیر قرار دهد. در شرایطی که بسیاری از کشورها تجهیزات خود را به‌طور مرتب به‌روزرسانی می‌کنند، فرسودگی دستگاه‌ها می‌تواند فاصله فناوری میان مراکز تصویربرداری ایران و جهان را بیشتر کند.
همچنین دکتر سید سجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت در آیین گشایش چهل و یکمین کنگره رادیولوژی ایران، با اشاره به پیگیری مسائل حرفه‌ای و تخصصی این رشته اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که با همکاری انجمن رادیولوژی در حال پیگیری است، چالش‌ها و همپوشانی‌های موجود با سایر رشته‌ها در زمینه ارائه خدمات رادیولوژی است. در این زمینه تلاش می‌شود چارچوب مشخصی برای حیطه فعالیت رادیولوژیست‌ها، تعرفه‌های خدمات و نحوه گزارش‌دهی تعیین شود.
وی با بیان اینکه برخی خدمات رادیولوژی توسط سایر گروه‌ها ارائه می‌شود، افزود: این مسئله ممکن است بر کیفیت خدمات و ارزش تشخیصی آنها تأثیر بگذارد. اگر قرار باشد در هر مطب و مکانی تجهیزات سونوگرافی و تشخیصی نصب شود و خدمات مربوط به آن بدون رعایت چارچوب‌های لازم ارائه و برای آن از بیماران وجه دریافت شود، منافع سلامت و مالی بیماران به خطر می‌افتد و چنین وضعیتی در شأن نظام سلامت ایران نیست.
معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به مسائل اقتصادی و ارزی حوزه رادیولوژی در سال گذشته، گفت: رشته رادیولوژی به دلیل وابستگی به تجهیزات پزشکی و فناوری‌های پیشرفته، به‌شدت تحت تأثیر تغییرات ارزی قرار دارد. انجمن رادیولوژی طی سال‌های اخیر و به‌ویژه سال گذشته، پیگیری‌های جدی در زمینه تعرفه‌ها و مسائل حرفه‌ای و تخصصی این رشته داشته است. در همین راستا، در حوزه تعرفه‌های رادیولوژی، موضوع جزء حرفه‌ای مطرح بود که سال گذشته با اصلاح هشتگ، تا حدودی در گروه رادیولوژی اصلاح شد؛ اما بخش ارزی، تجهیزات و جزء فنی همچنان با مشارکت انجمن در حال پیگیری است.
بنابر اعلام روابط عمومی برگزاری این کنگره، رضوی با اشاره به دشواری‌های اقتصادی پیش روی دستیاران و متخصصان جوان رادیولوژی، بر ضرورت درک شرایط آنان از سوی استادان پیشکسوت تأکید کرد و گفت: شرایط فعالیت و اداره امور در گذشته با شرایط امروز تفاوت دارد و نمی‌توان وضعیت اقتصادی و هزینه‌های کنونی را با سال‌های گذشته مقایسه کرد. دستیاران در بخش‌ها تلاش شبانه‌روزی دارند و برای افزایش کارانه آنان نیز پیگیری‌هایی انجام می‌شود، اما فارغ‌التحصیلان این رشته نیز پس از پایان دوره آموزشی با چالش‌هایی از جمله تأمین تجهیزات مورد نیاز برای راه‌اندازی مطب و کلینیک مواجه هستند.
وی در ادامه با اشاره به اهمیت دانش و مهارت تخصصی رادیولوژیست‌ها در فرایند تشخیص و درمان بیماران، اظهار کرد: یکی از تفاوت‌های اساسی رشته رادیولوژی با سایر رشته‌ها، قدرت تیزبینی و مهارت تخصصی در تشخیص است؛ مهارتی که تأثیر مستقیمی بر حیات و سلامت بیماران دارد و صرفاً با گذراندن یک دوره کوتاه‌مدت به دست نمی‌آید.
رضوی با اشاره به گسترش کاربرد هوش مصنوعی در رادیولوژی، بر ضرورت حفظ نقش تخصصی و انسانی رادیولوژیست‌ها در این حوزه تأکید کرد و گفت: برای توسعه هوش مصنوعی، ایجاد کلان‌داده‌ها و طراحی نظام‌های یادگیری ماشین، همچنان به حضور و دانش رادیولوژیست‌های متخصص نیاز است. همچنین بروز خطاها و اشکالات در سامانه‌های هوش مصنوعی، ضرورت نظارت و ارزیابی تخصصی را بیشتر می‌کند و نمی‌توان صرفا با گردآوری و ارائه تعدادی آرشیو تصویری، سامانه‌ای ایجاد کرد که بدون نقش‌آفرینی متخصصان بتواند به نیازهای تشخیصی مردم پاسخ دهد.
وی با تأکید بر اهمیت نقش رادیولوژیست‌ها در مراحل مختلف تشخیص و حتی درمان بیماران، اظهار کرد: مهارت و قدرت تشخیص متخصصان این رشته برای نظام سلامت ارزشمند است و در مراحل مختلف ارائه خدمات سلامت به دانش و تجربه آنان نیاز داریم.
وی همچنین با تأکید بر ضرورت برخورداری نظام سلامت از هماهنگی، نظم و اقتدار، تصریح کرد: انتظار می‌رود هر فرد در نظام سلامت در جایگاه حرفه‌ای خود فعالیت کند و مسئولیت‌های تخصصی خود را به‌درستی انجام دهد. برگزاری کنگره‌ها و رویدادهای علمی نیز انگیزه فعالان این حوزه را برای توجه بیشتر به نسل جوان و ارتقای سلامت مردم افزایش می‌دهد.
معاون درمان وزارت بهداشت در پایان با تأکید بر حمایت از جایگاه حرفه‌ای رشته رادیولوژی اظهار کرد: تلاش می‌کنیم با استفاده از امکانات موجود، حریم حرفه‌ای این رشته حفظ شود تا جوانان متخصص آن با انگیزه بیشتری در خدمت سلامت مردم باشند. با حضور نیروهای متخصص و جوان، آینده روشنی برای ایران متصور هستیم.
چهل و یکمین کنگره رادیولوژی ایران از ۱۲ تا ۱۵ آبان‌ماه در مرکز همایش‌های بین‌المللی ایران‌مال در حال برگزاری است.
انتهای پیام