تأثیرات جنگ علیه ایران و مسدود شدن تنگه هرمز بر ساختار اقتصادی جهانی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - منابع خبری مختلف در سراسر جهان به اطلاع رسانده‌اند که جمهوری‌خواهان نتوانسته‌اند در انتخابات آمریکا به پیروزی دست یابند و این امر موجب شده است ترامپ مجبور به اعتراف گردد که شهروندان آمریکایی تحمل هزینه‌های بالای بنزین را ندارند؛ تحملی که رئیس‌جمهور ایالات متحده به آن اشاره کرده، با افزایش قیمتی که در طول ۱۱ ماه پس از آغاز تنش‌های او با ایران به‌دست آمده، همخوانی دارد.
قیمت بنزین در فوریه ۲۰۲۶ به ازای هر گالن ۴ دلار بود، در حالی که اکنون این قیمت به حدود ۸ دلار رسیده و بهای هر گالن گازوییل نیز از مرز ۹ دلار عبور کرده است. این وضعیت منجر به بروز اعتراضاتی شده و مردم ایالات متحده تمایل بیشتری به رأی دادن به دموکرات‌ها نشان داده‌اند. اندیشکده‌های اقتصادی آمریکا هم به روزرسانی‌هایی در خصوص پیش‌بینی قیمت نفت برای سال ۲۰۲۷ ارائه کرده‌اند.
موج نارضایتی‌ها که کشورهای اروپایی را تحت تأثیر قرار داده، به جیره‌بندی در انگلیس نیز منجر شده است؛ به طوری‌که طبق نظرسنجی‌ها، حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار خانوار بریتانیایی قصد دارند به علت هزینه بالای انرژی، سیستم گرمایشی خانه‌های خود را در این زمستان خاموش نگه‌دارند. همچنین، بسته شدن تنگه هرمز به شدت بر وضعیت اقتصادی ساکنان حاشیه خلیج فارس تأثیر گذاشته و اخبار مربوط به کاهش درآمدها و رکود اقتصادی در این مناطق به‌طور مکرر منتشر می‌شود.
داوود منظور، عضو هیئت‌علمی دانشگاه اظهار داشت: انتخابات اخیر آمریکا نشان داد که شهروندان کشور درباره سیاست‌های ترامپ به شدت نگران هستند و طبیعی است که دغدغه‌های اصلی آنان به معیشت، زندگی و هزینه‌های اقتصادی مرتبط باشد.
آمریکایی‌ها تنها به رفاه اقتصادی اهمیت می‌دهند و سیاست‌های خصمانه‌ای که آمریکا به‌ویژه در قبال جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کرده، باعث گردیده هزینه‌های تحمیل‌شده به سفره آمریکایی‌ها منتقل شود. به معنای دیگر، آمریکایی‌ها نتوانسته‌اند به هدف مورد نظر خود، یعنی تغییر رژیم در ایران دست یابند و اکنون هزینه‌هایی که در نظر داشتند به مردم ایران تحمیل کنند، به خود آن‌ها بازگشته است. نتیجه انتخابات امروز نشان‌دهنده این است که جمهوری‌خواهان دو مجلس را از دست داده‌اند و دموکرات‌ها موفق شدند که کنترل مجلس را به دست بگیرند.
منظور در ادامه تصریح کرد: در سال‌های ریاست‌جمهوری ترامپ، مردم این کشور به شدت نسبت به سیاست‌های خارجی، نظامی، تعرفه‌ای و اقتصادی آمریکا ابراز نارضایتی کردند و این رأی معترضان به حکمرانی ترامپ اهمیت این مسأله را نشان می‌دهد.
ترامپ پیشتر وعده داده بود که شرایط اقتصادی را بهبود بخشد و نرخ تورم را کاهش دهد، اما شرایط به طور معکوس پیش رفته است؛ به وشکه که نرخ تورم و بهره در آمریکا به شدت افزایش یافته و بدهی‌های دولت به میزان قابل توجهی رشد کرده است و روابط اقتصادی این کشور با سایر نقاط جهان دچار آسیب شدیدی گردیده است.
این عضو هیئت علمی افزود: سیاست‌های یک‌طرفه تعرفه‌گذاری ترامپ، هزینه واردات کالاها را به مصرف‌کنندگان آمریکایی منتقل کرده است. همچنین، جنگی که علیه ایران به وقوع پیوسته، منجر به دگرگونی بازارهای جهانی انرژی شده و بر قیمت نفت تأثیر گذاشته، به طوری که قیمت‌ها تا مرز ۱۲۰ دلار افزایش یافته و شاهد رکود و تورم جهانی هستیم.
منظور خاطرنشان کرد: مردم آمریکا به بها بنزین بسیار حساس هستند، زیرا حمل و نقل آن‌ها عمدتاً وابسته به جاده است و با توجه به بسته شدن تنگه هرمز و جنگ اخیر، افزایش هزینه‌های حمل و نقل در آمریکا به شدت احساس می‌شود. علاوه بر این، افزایش قیمت کود شیمیایی در بالا رفتن هزینه تولید مواد غذایی تأثیر فراوانی دارد.
این کارشناس دانشگاه افزود: تغییر ترکیب دو مجلس کنگره به معنای تغییر فوری و یک‌باره در سیاست‌های آمریکا نیست، زیرا رئیس‌جمهور به عنوان فرمانده کل قوا، نهاد مسئول نهایی در تصمیم‌گیری‌های مربوط به جنگ است. کنگره و سنا می‌توانند با تصویب قوانین و نظارت، محدودیت‌هایی برای رئیس‌جمهور ایجاد کنند، اما حتی در صورت عدم کنترل کنگره و سنا توسط جمهوری‌خواهان، رئیس‌جمهور همچنان اختیارات ویژه‌ای دارد و می‌تواند مصوبات سنا را وتو کند. ترامپ برای نجات از وتوی خود نیاز به دست‌کم دو سوم آرا دارد و نتیجه امروز انتخابات به زودی آثار خود را نشان نخواهد داد، اما مردم آمریکا ناگزیر به مدیریت قیمت انرژی خواهند بود و اگر بسته بودن تنگه هرمز ادامه یابد، ممکن است قیمت‌ها به محدوده ۱۵۰ دلار برسد.
بابک اسماعیلی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل، توضیح داد: پیش از وقوع جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد که معادل حدود ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت و تقریباً ۲۵ درصد از تجارت دریایی نفت جهان است و ۸۰ درصد از مقصد این نفت عبوری، کشورهای آسیایی هستند. جنگ اخیر شوکی بی‌سابقه به عرضه نفت وارد کرده و بازار جهانی به شدت disrupted شده است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، در شرایط طبیعی قبل از جنگ، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام و ۵ میلیون بشکه فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کردند، اما پس از بسته شدن تنگه شاهد کاهش تولید کشورهای حاشیه خلیج فارس نسبت به قبل از جنگ بوده‌ایم که این امر نه تنها بر ذخایر نفت جهانی تأثیر گذاشته بلکه بر اقتصاد کشورهای مختلف نیز اثرگذار بوده است.
اسماعیلی ادامه داد: یکی از خطرناک‌ترین نتایج جنگ اخیر برای اقتصاد جهانی و آمریکا، ترکیب دو پدیده بوده است؛ افزایش تورم به دلیل رشد هزینه‌های انرژی و مواد اولیه و همچنین کاهش رشد اقتصادی به دلیل افت قدرت خرید، سرمایه‌گذاری و تولید، که نشان‌دهنده این است که تأثیر جنگ صرفاً به بحران نفت محدود نبوده است.
این کارشناس ادامه داد: جنگ صرفاً بر بحران نفت تأثیر نداشته، بلکه زنجیره تأمین جهانی را نیز به چالش کشیده است. جنگ بر روی سه زنجیره مهم باعث اختلال شده که عبارتند از: کاهش واردات گاز طبیعی و LNG. این اختلال در صادرات LNG به‌ویژه از قطر و امارات، قیمت گاز در اروپا را افزایش داده و هزینه تولید برق در کشورهای واردکننده را به شدت بالا برده و صنایع شیمیایی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی را تحت تأثیر قرار داده است. در شرایطی که کشورها با ذخایر ناکافی گاز مواجه هستند، احتمال دارد برای تأمین انرژی خود مجبور به خرید با قیمت بالا شوند یا برخی از فعالیت‌های صنعتی را کاهش دهند. پیامدهای زنجیره‌ای این امر نیز سبب افزایش هزینه‌های تولید محصولات کشاورزی و کاهش حاشیه سود کشاورزان شده است و در نتیجه قیمت محصولاتی همچون غلات و برنج و دیگر محصولات غذایی نیز بالا رفته است. مهم‌تر از همه، فشار تورمی سنگینی بر خانواده‌های کم‌درآمد در سطح جهانی به ویژه در اروپا و آمریکا به وجود آمده است.