مازندران در نمای مستند؛ از میراث فرهنگی تا چالش‌های زیست‌محیطی
به نقل از خبرنگار مهر، روز ۱۴ آبان در تقویم فرهنگی کشور به‌عنوان روز مازندران شناخته می‌شود؛ فرصتی برای گرامیداشت و بررسی مجدد جایگاه یکی از قدیمی‌ترین و متنوع‌ترین مناطق ایران. مازندران، سرزمینی است واقع در میان جنگل‌های هیرکانی و دریای کاسپین. دیاری با زبان طبری، آیین‌های باستانی، موسیقی محلی، غذاهای سنتی، و معماری چوبی که ریشه در تاریخ طبرستان قدیم تا به امروز دارد. روز مازندران به ما یادآوری می‌کند که به این میراث بی‌نظیر طبیعی، تاریخی و ناملموس توجه کنیم و در سال‌های اخیر، سینمای مستند به یکی از مهم‌ترین راه‌های ثبت و بیان این میراث تبدیل شده است.
به مناسبت روز مازندران، سه مستند مربوط به این خطه که در پلتفرم‌های متفاوت نمایش داده می‌شوند، معرفی می‌گردند:
«آب‌بندان»؛ حافظه ۵۰۰ ساله آب در مازندران
مستند «آب‌بندان» به کارگردانی رضا اکبریان گالشکلایی به بررسی ساختارهای خاکی مازندران می‌پردازد. این سازه‌ها که نیاکان مردمان این سرزمین از حدود ۵۰۰ سال پیش برای ذخیره و استفاده از آب در کشاورزی ایجاد کرده‌اند، در طول گذر زمان به کارکردی فراتر از صرف آب دست یافته‌اند. با رشد گیاهان در اطراف و درون این سازه‌ها، تنوع زیستی قابل توجهی ایجاد شده که مهاجرت پرندگان و شکل‌گیری زیست‌بومی جدید را به همراه دارد. علاوه بر استفاده در کشاورزی، مزارع ماهی‌های بومی نیز در این آب‌بندان‌ها پرورش یافته‌اند؛ ماهی‌هایی که به واسطه تهدیدات انسانی اکنون در خطر انقراض قرار دارند. این فیلم روند تبدیل یک راهکار سنتی در مدیریت آب به زیستگاهی طبیعی را با تمرکز بر ارتباط دانش بومی و محیط‌زیست دنبال می‌کند.
«ورس»؛ تاریخی که از پل ورسک می‌گذرد
مستند «ورس» به کارگردانی جواد وطنی به بررسی پل ورسک و راه‌آهن شمال ایران می‌پردازد؛ سازه‌ای که در مناطق کوهستانی کشور به‌عنوان یک اثر فنی و پیچیده بنا شده است. جواد وطنی که با جغرافیا و فرهنگ مازندران از نزدیک آشناست، در این مستند پل استراتژیک ورسک را نه تنها به‌عنوان یک شاهکار مهندسی و معماری، بلکه به‌عنوان یکی از نمادهای مهم راه‌آهن سراسری ایران تحلیل می‌کند، پلی که ارتباط مردم شمال با دیگر مناطق کشور و تبادل فرهنگی بین آن‌ها و دگرگون شدن سبک زندگی منطقه را تسهیل کرده است. این مستند موضوعاتی چون سیاست، جنگ جهانی، معماری و زندگی روزمره را به هم پیوند داده و راه‌آهن شمال را بخشی از تاریخ معاصر ایران معرفی می‌نماید و نشان می‌دهد که این خط آهن فقط شامل ریل و پل نیست، بلکه داستان زندگی مردمی است که با عبور قطار دستخوش تغییرات شگرفی شدند.
«بر کرانه‌های کاسپین»؛ هشدار از دل آبی شمال
مستند «بر کرانه‌های کاسپین» به کارگردانی پژمان مظاهری‌پور به بررسی آلودگی‌های زیست‌محیطی دریای کاسپین و پیامدهای آن می‌پردازد. این فیلم علاوه بر بررسی شرایط امروز، به تاریخچه این دریاچه، دلیل نام‌گذاری آن به عنوان دریا، و نحوه تقسیم‌بندی‌اش نسبت به روسیه و پنج کشور دیگر اشاره می‌کند. محور اصلی روایت این مستند، مباحث اقتصادی و محیط‌زیستی است و به تصویر می‌کشد که چگونه آلودگی می‌تواند این دریا را به یک اکوسیستم آلوده و بزرگ تبدیل کند که با تهدیداتی برای طبیعت، اقتصاد و گردشگری همراه است.
این مستند نیمه‌بلند از اواخر اسفند ۱۴۰۳ به‌همراه بیش از ۲۰۰ فیلم دیگر به صورت آنلاین به نمایش درمی‌آید و نمایی روشن از ابعاد بحران پیش‌روی بزرگ‌ترین دریاچه محصور جهان ارائه می‌دهد.
مستندهای «آب‌بندان»، «ورس» و «بر کرانه‌های کاسپین» تولید شده توسط مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی هستند.