تذکر سازمان بازرسی به نهادهای اجرایی در خصوص ایفای وظایف قانونی مرتبط با پنجره واحد زمین

طبق اعلام ایسنا از سوی روابط عمومی سازمان بازرسی کل کشور، جهانگیر در نشستی با رضا افلاطونی، رئیس و معاونان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، به اهمیت و جایگاه منابع طبیعی در حفظ تعادل زیست‌محیطی و حمایت از منافع ملی اشاره کرده و گفت: منابع طبیعی یک میراث ارزشمند هستند که از نسل‌های پیشین به ما رسیده و به‌عنوان سرمایه‌ای ملی و بین‌نسلی، مسئولیت محافظت از آن بر دوش نسل حاضر است. بنابراین، هیچ‌یک از اعضای جامعه حق ندارند اجازه دهند که این ارث گرانبها دستخوش تخریب و تسلط قرار گیرد و تمامی نهادهای اجرایی موظف به حفظ و حمایت از آن هستند.

او با تأکید بر ضرورت درک گسترده‌تری از حفاظت از منابع طبیعی، یادآور شد: همان‌طور که مبارزه با آلودگی هوا نیازمند همکاری کامل تمامی نهادهاست، حفظ جنگل‌ها، مراتع، کوه‌ها و دیگر عرصه‌های طبیعی نیز باید به مسئولیتی مشترک در نظام اجرایی کشور تبدیل شود.

لزوم گذر از نظارت سنتی و پیاده‌سازی نظام هوشمند برای حفاظت از اراضی

رئیس سازمان بازرسی کل کشور، هوشمندسازی و محوریت داده‌ها را از الزامات اصلی برای نظارت مؤثر بر منابع طبیعی عنوان کرد و یادآور شد: به‌منظور مقابله مؤثر با تخلفات، شناسایی نقاط بحرانی در معرض تعرض به اراضی ملی و جلوگیری از تغییر کاربری‌های غیرمجاز، لازم است که به نظامی هوشمند و متکی بر داده‌های دقیق و به‌روز مجهز شویم تا این امکان وجود داشته باشد که پیش از گسترش تخلف و تحمیل خسارات جبران‌ناپذیر، شناسایی و مداخله لازم انجام شود.

جهانگیر راه‌اندازی پنجره واحد زمین را گامی مثبت در ساماندهی فعالیت‌های مرتبط با اراضی و جلوگیری از تخلفات قلمداد کرد، اما نسبت به استفاده ناکافی از این ظرفیت هشدار داد و افزود: با وجود تلاش‌های صورت‌گرفته، هنوز برخی نهادها به این سامانه متصل نشده‌اند یا به‌طور آنلاین پاسخ نمی‌دهند. افزون بر این، تأخیر در دریافت و به‌روزرسانی اطلاعات و تصاویر ماهواره‌ای، شناسایی به‌موقع تغییرات و تعرضات به اراضی را به چالش می‌کشد.

او در ادامه تصریح کرد: کارآمدی نظام نظارتی در این حوزه به سرعت و دقت دسترسی به اطلاعات وابسته است؛ چراکه ممکن است تغییرات غیرمجاز در طی چند روز یا چند هفته در زمین‌ها به وقوع بپیوندد و این تأخیرها برای نظارت کافی نخواهد بود.

رئیس سازمان بازرسی کل کشور تصریح کرد: این سازمان در پی اتصال برخط نهادها به پنجره واحد زمین بوده و نسبت به نهادهایی که از انجام تکالیف قانونی‌ خود در این حوزه دست برداشتند، هشدارهای لازم را صادر کرده و موارد عدم اقدام آن‌ها را پیگیری خواهد کرد.

نیاز به احیای اراضی تخریب‌شده و مقابله با تهدیدات منابع طبیعی

جهانگیر در ادامه به تأثیر عوامل متعددی نظیر خشکسالی، مهاجرت‌های بی‌رویه، جنگ و بحران‌های دیگر بر وضعیت منابع طبیعی کشور اشاره کرد و ضرورت احیای اراضی آسیب‌دیده را مهم دانست و گفت: در برخی مواقع، به‌ویژه در مناطق مرزی و در جریان جنگ تحمیلی هشت‌ساله، بخش‌هایی از منابع طبیعی دچار آسیب شدند؛ اما به‌دلیل نبود اعتبار کافی و عدم انجام اقدامات ترمیمی، بخش‌های از این مناطق تبدیل به کانون‌های تولید گردوغبار شده‌اند.

او با تأکید بر اینکه پیامدهای تخریب منابع طبیعی محدود به منطقه جغرافیایی خاصی نیست، افزود: از بین رفتن پوشش گیاهی و برهم‌زدن تعادل اکوسیستم‌ها، اثرات عمیقی بر محیط‌زیست و زندگی مردم می‌گذارد و ممکن است مناطق اطراف را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

رئیس سازمان بازرسی کل کشور همچنین آتش‌سوزی‌های عمدی، قطع درختان جنگلی و قاچاق چوب را از جمله چالش‌های جدی حوزه منابع طبیعی برشمرد و ضمن اشاره به وسعت حدود ۱۳۵ میلیون هکتار از اراضی تحت مسئولیت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری و محدودیت‌های موجود در امکانات حفاظتی، خاطرنشان کرد: با وجود ظرفیت نیروی انسانی فعلی، محافظت کامل از این گستردگی مقدور نیست؛ بنابراین، در کنار مسئولیت‌پذیری تمامی‌ نهادهای حاکمیتی، باید از توان و مشارکت مردمی و فناوری‌های نوین در حفاظت از این دارایی‌ها استفاده شود.

مشارکت شهروندان؛ عامل اصلی در حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور

جهانگیر تأکید کرد که حفاظت پایدار از منابع طبیعی بدون همراهی و مشارکت مردم ممکن نیست و فرهنگ‌سازی عمومی و توسعه گروه‌ها و تشکل‌های دوستدار طبیعت را ضروری دانست و گفت: باید از راه فرهنگ‌سازی مؤثر، حس مسئولیت اجتماعی نسبت به محیط‌زیست را تقویت کرد؛ به‌نحوی که هر شهروند هنگام حضور در جنگل، کوهستان و دیگر عرصه‌های طبیعی، خود را در قبال حفظ و نگهداری آن مسئول بداند و از اقداماتی چون رهاسازی زباله و پسماندهای پلاستیکی پرهیز کند.

او ضمن انتقاد از ناکافی بودن پیشرفت‌ها در حوزه فرهنگ‌سازی و تبلیغات عمومی برای حفاظت از منابع طبیعی، بیان کرد: متأسفانه بسترها و امکانات لازم برای فعالیت تشکل‌ها و مؤسسات مردمی در این زمینه به اندازه کافی فراهم نشده است.

رئیس سازمان بازرسی کل کشور با اشاره به محدودیت‌های مالی در گسترش ساختارهای سازمانی و افزایش نیروی انسانی گفت: گسترش تشکیلات و افزایش نیروی انسانی بدون تأمین اعتبارات لازم امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین، باید سازوکارهای موجود را بازنگری کرده و موانع فعالیت و حضور موثرد مردم و تشکل‌های مردمی را برطرف نماییم. تجربیات گذشته نشان می‌دهد مشارکت مردمی همواره یکی از ارکان کلیدی و تعیین‌کننده در حل مسائل کشور بوده است.

مدیریت یکپارچه اراضی ملی و تفکیک مسئولیت‌های حفاظتی از مالکان

جهانگیر در ادامه صحبت‌های خود اختلافات میان نهادهای اجرایی در خصوص اراضی و مالکیت را مورد بحث قرار داد و بر اهمیت ایجاد نظامی یکپارچه در مدیریت و نظارت بر اموال و اراضی ملی تأکید کرد.

او اظهار داشت که با توجه به مخالفت برخی فعالان محیط‌زیست با صدور سند برای اراضی ملی، به‌ویژه بر این باور است که نباید به دنبال صدور سند برای بخش‌هایی باشیم که ویژگی‌های حاکمیتی دارند نه مالکیتی؛ زیرا صدور سند برای دامنه کوه‌ها، حریم دریاها، حریم دریاچه‌ها، حریم رودخانه‌ها و جزایر می‌تواند به برداشت‌های مالکیتی و تعرض به این سرزمین‌ها در آینده منجر شود.

رئیس سازمان بازرسی کل کشور تأکید کرد: مسئولیت حفاظت یا بهره‌برداری از اراضی نباید با مفهوم مالکیت ادغام شود؛ زیرا اموال و اراضی کشور باید به‌گونه‌ای یکپارچه اداره و نظارت شوند و واگذاری مسئولیت حفاظت یا بهره‌برداری از بخشی از اراضی به یک نهاد اجرایی نباید به معنای مالکیت آن نهاد بر آن اراضی باشد.

او همچنین با اشاره به پیچیدگی‌های تعیین حدود حریم برای انفال، خاطرنشان کرد: تغییرات طبیعی در انفال می‌تواند به اختلافات ثبتی و حقوقی منجر شود؛ بنابر این باید از تصمیم‌گیری‌های شتابزده که احتمالاً به تشکیل پرونده‌های قضایی و بروز اختلافات میان مردم و نهادهای اجرایی منجر شود، به‌طور جدی پرهیز کرد.

اتصال به سامانه‌ها کافی نیست؛ داده‌ها باید در خدمت حفاظت از حقوق مردم و سرمایه‌های ملی قرار گیرند

جهانگیر در ادامه با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری هدفمند از فناوری اطلاعات در نظام اداری کشور، گفت: امروزه سامانه‌های متعددی در نهادهای اجرایی به کار گرفته شده و سازمان بازرسی کل کشور نیز به ۳۶۰ سامانه متصل است که از این تعداد، ۲۱۰ سامانه ملی و ۱۵۰ سامانه استانی هستند؛ اما اتصال به این سامانه‌ها هدف نهایی نیست بلکه آنچه اهمیت دارد، استفاده صحیح و مؤثر از داده‌ها به‌منظور حمایت از حقوق مردم، حفاظت از سرمایه‌های ملی و اجرای دقیق قوانین است.

رئیس سازمان بازرسی کل کشور خاطرنشان کرد که تأثیر تخریب منابع طبیعی فراتر از منافع و حقوق نسل کنونی است؛ چراکه تعرض به منابع طبیعی تنها به معناي تضییع حقوق حال حاضر مردم نیست، بلکه حقوق نسل‌های آینده را نیز به خطر می‌اندازد. زمانی که ما اقدام به تخریب یک کوه یا جنگل می‌کنیم و یا مسیر طبیعی باد و جریانات زیست‌محیطی را تغییر می‌دهیم، در واقع به حقوق نسلی تعرض می‌کنیم که هنوز فرصت بهره‌مندی از این سرمایه‌ها را نداشته‌اند.

او با اشاره دوباره به محدودیت‌های حفاظتی سازمان منابع طبیعی، بیان کرد که استفاده از فناوری‌های جدید برای مدیریت و حفاظت از عرصه‌های طبیعی یک ضرورت غیرقابل انکار است و تأکید کرد که در دنیای پیچیده امروزی، نظارت با روش‌های سنتی نمی‌تواند پاسخگوی تهدیدات فزاینده باشد. در شرایطی که امکان نظارت مداوم و دقیق از طریق تصاویر ماهواره‌ای و فناوری‌های پیشرفته فراهم است، باید از این ظرفیت‌ها برای کاهش تخلفات، شناسایی سریع تغییرات و ارتقاء اثربخشی نظارت‌ها به‌صورت جدی بهره برد.

انتقاد از کمبود تجهیزات و اعتبارات سازمان منابع طبیعی

در ابتدای این جلسه، رضا افلاطونی رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور نیز با تشکر از همکاری سازمان بازرسی کل کشور، از حمایت‌های صورت‌گرفته در زمینه اجرای قوانین قدردانی کرد.

او کمبود تجهیزات و اعتبارات را از موانع بزرگ در انجام وظایف حفاظتی این سازمان عنوان کرد و افزود: علی‌رغم محدودیت‌های اساسی در منابع انسانی، اعتبارات و تجهیزات، این سازمان مسئولیت حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور را بر عهده دارد.

رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور بر اهمیت تقویت جایگاه تخصصی این سازمان در زمینه تصمیم‌گیری‌های مرتبط با اراضی و منابع طبیعی تأکید کرد و خواستار توجه بیشتر به الزامات زیست‌محیطی قبل از آغاز پروژه‌ها و طرح‌های عمرانی شد.

اسدیان معاون نظارت و بازرسی امور تولیدی سازمان بازرسی کل کشور نیز در این نشست به چالش‌ها ساختاری سازمان منابع طبیعی اشاره کرده و کمبود نیروی انسانی و امکانات را از موانع اصلی اجرای مأموریت‌های این سازمان دانست.

او با اشاره به اینکه سازمان بازرسی کل کشور پیشتر نیز برای تأمین نیروی انسانی و تجهیزات سازمان منابع طبیعی با نهادهای مربوطه مکاتبه کرده است، اظهار داشت: ساختار و امکانات موجود سازمان منابع طبیعی به‌هیچ عنوان متناسب با دامنه مأموریت‌ها و مسئولیت‌های آن نیست.

در پایان این دیدار، لوح یادبود درخت بلوط از سوی رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به رئیس سازمان بازرسی اهدا شد.

انتهای پیام