در تاریخ چهارم نوامبر، رصدخانه سوئیفت که به مدت بیش از دو دهه به عنوان چشمان تیزبین ناسا در دنیای کهکشانی عمل می‌کرد، به فعالیت خود پایان داد و به جو زمین بازگشت. این تلسکوپ فضایی با وزنی معادل ۱.۵ تن، اطلاعات بسیار ارزشمندی درباره انفجارهای پرتو گاما به دست آورده بود. ورود مجدد آن به جو نشان‌دهنده اتمام یک دوران درخشان از کارکرد علمی در اعماق کیهان بود.
دستاوردهای شگفت‌انگیز تلسکوپ فضایی سوئیفت در رصد کیهان
تلسکوپ فضایی سوئیفت ناسا که در سال ۲۰۰۴ به فضا پرتاب شده بود، در ابتدا صرفاً به عنوان «سوئیفت» شناخته می‌شد و در سال ۲۰۱۸ به افتخار اخترشناس نیل گِرلز (Neil Gehrels)، پژوهشگر کلیدی این پروژه، به «رصدخانه نیل گِرلز سوئیفت» تغییر نام یافت. این رصدخانه با بهره‌گیری از سه ابزار پیشرفته، توانایی شناسایی پرتوهای گاما، پرتوهای ایکس و نور فرابنفش و مرئی را داشت.
این ابزارها توانستند بینش‌های فوق‌العاده‌ای درباره انفجارهای پرتو گاما (GRBs) به دانشمندان ارائه دهند؛ این پدیده‌ها که خود را به صورت نور بسیار درخشانی نشان می‌دهند، معمولاً ناشی از انفجار ستارگان پرجرم یا برخورد آن‌ها هستند و گاهی نتایجشان وجود ستاره‌های نوترونی یا سیاه‌چاله‌ها را به همراه دارد. از زمان آغاز به کار، این رصدخانه داده‌های مرتبط با نزدیک به ۲,۰۰۰ مورد از این انفجارها را ثبت کرده و به عنوان یک ناظر کلیدی، بلافاصله پس از شناسایی انفجارهای کیهانی، به تلسکوپ‌های زمینی هشدار می‌داد تا مشاهدات تکمیلی خود را انجام دهند.
چرا تلسکوپ فضایی سوئیفت به زمین بازگشت؟ داستانی از یک ماموریت نجات ناکام
همچون دیگر ماهواره‌های فعال در مدار پایینی زمین که قادر به حفظ ارتفاع خود نیستند، تلسکوپ فضایی سوئیفت نیز به آرامی به سمت زمین کشیده شد؛ این روند با عبور از لایه‌های نازک اتمسفر فوقانی کره زمین، موجب کاهش سرعت آن و سپس افت تدریجی ارتفاعش شد. تقریباً دو سال پیش، فعالیت‌های خورشیدی با شدت بالا موجب افزایش فشار در این بخش از جو زمین شده و سقوط سوئیفت را تسریع کردند.
ناسا در پاسخ به این وضعیت، اقدام به برنامه‌ریزی یک ماموریت نجات اضطراری کرد تا با همکاری یک فضاپیمای دیگر، مدار سوئیفت را بهبود ببخشد، اما متاسفانه این تلاش در ماه ژوئیه ۲۰۲۶ ناکام ماند؛ نقص‌های فنی پیش آمده در فضاپیمای نجات‌دهنده، موجب شد تا این عملیات با شکست مواجه شود.
لحظه ورود به جو و محل دقیق سقوط سوئیفت
تلسکوپ فضایی سوئیفت ناسا آخرین رصد خود را در تاریخ ۲۰ اکتبر انجام داد و پس از آن مدار آن به زیر ۲۷۵ کیلومتر کاهش یافت که ادامه فعالیتش را غیرممکن ساخت. ورود مجدد سوئیفت به جو زمین در ساعات اولیه ۴ نوامبر پیش‌بینی شده بود. انتظار می‌رفت اکثریت بدنه آن در هنگام ورود بسوزد، اما کارشناسان تصور می‌کردند که بخش‌هایی از اجزای بادوام‌تر آن ممکن است جان سالم به در برده و به سطح زمین برسند. مقامات ناسا احتمال آسیب‌دیدن افراد از بقایای سقوط سوئیفت را در حدود یک در ۲,۱۰۰ برآورد کرده بودند.
مسیر ورود مجدد سوئیفت و بارش بقایای آن در یک ناحیه وسیع به طول تقریبی ۲,۴۰۰ کیلومتر در عرض‌های جغرافیایی بالای و زیر خط استوا پیش‌بینی شده بود. این مسیر شامل مناطقی از آمریکای جنوبی و مرکزی و همچنین بخش‌هایی از آفریقا، آسیای جنوب شرقی و استرالیا می‌شد، اما بخش عمده مسیر ورودی مجدد فضاپیما بر فراز دریاهای دورافتاده اقیانوس آزاد قرار داشت.
با توجه به فقدان سنسورهای مناسب در این نواحی، تایید سقوط سوئیفت به تعویق افتاد. در نهایت، نیروی فضایی ایالات متحده در بعدازظهر چهارشنبه این رویداد را تایید کرد. به گفته اخترشناس و ردیاب فعالیت‌های فضایی، جاناتان مک‌داول، ردیابی انجام شده نشان داد که ورود مجدد این تلسکوپ در ساعت ۷:۳۹ صبح به وقت منطقه زمانی شرقی (EST) و در نزدیکی سواحل شمالی سوماترا، جزیره‌ای در اندونزی، صورت گرفته است.