حادثه هسته‌ای چرنوبیل در سال ۱۹۸۶، بک واقعیت بی‌نظیر را ایجاد کرده که امکان مطالعه عمیق اثرات طولانی‌مدت تشعشعات هسته‌ای بر روی حیات وحش را فراهم آورده است. در طول سال‌ها، نسل‌های گوناگونی از حیوانات، از جمله سگ‌ها، در این منطقه ممنوعه چرنوبیل پرورش یافته‌اند. در حال حاضر، تحقیقات ژنتیکی تاز‌ه‌ای که بر روی این سگ‌ها انجام شده، نتایج حیرت‌انگیزی را به نمایش گذاشته که درک ما از سازگاری و فرآیند تکامل آن‌ها را به طرز قابل‌توجهی ارتقا می‌دهد.
تنوع ژنتیکی سگ‌های چرنوبیل: رمز و راز سازگاری
مطالعات اخیر، یک پروفایل ژنتیکی خاص و منحصر به فرد را در بین سگ‌های رها شده منطقه فاجعه چرنوبیل نشان داده است. این ویژگی متفاوت، که ممکن است ناشی از انتخاب طبیعی سریع یا رانش ژنتیکی باشد، توجه دانشمندان را به خود جلب کرده و آن‌ها را به جستجوی دلایل اساسی آن وا داشته است. یک پژوهش تازه منتشر شده در مجله Science Advances، این نشان ژنتیکی منحصربه‌فرد را در این سگ‌ها تأیید کرده است.
تیم پژوهشی، شامل پروفسور تیم موسو از دانشگاه کارولینای جنوبی و دکتر الین استرندر از موسسه ملی سلامت، برای بررسی این سگ‌های آواره، نمونۀ خون بیش از ۳۰۰ سگ را از منطقه ممنوعه چرنوبیل (CEZ) جمع‌آوری کردند. این سگ‌ها به دو گروه اصلی تقسیم‌بندی شدند: یکی از آن‌ها در نزدیکی نیروگاه هسته‌ای با قرارگیری در معرض تشعشعات بالاتر و گروه دیگر در فواصل دورتر، مانند شهر تخلیه شده پریپیات یا شهر اسلاووتیچ که با تشعشعات کمتری مواجه بودند، ساکن بودند. این دو دسته از سگ‌های چرنوبیل به‌وضوح از ۳۰۰ نژاد خالص و سایر سگ‌های آواره در سرتاسر جهان متمایز هستند.
زیستن در سایه فاجعه: منشاء و چالش‌های سگ‌های رها شده
اکثر سگ‌های چرنوبیل امروزی، نسل‌های بلافصل حیوانات خانگی هستند که پس از حادثه سال ۱۹۸۶ کنار گذاشته شدند. با وجود تلاش‌های اولیه برای پاکسازی این سگ‌ها توسط مقامات، برخی از آن‌ها جان سالم به در برده و نسل‌هایشان ادامه یافت. نیاکان آن‌ها شامل ترکیبی از نژادهای گوناگون بوده که این امر تنوع ژنتیکی اولیه جمعیت را به خوبی توضیح می‌دهد. از سویی دیگر، جدایی جغرافیایی منطقه ممنوعه چرنوبیل بر تغییرات ژنتیکی آن‌ها تأثیر به‌سزایی داشته و این جمعیت سگ‌ها را به یک مورد مطالعاتی بی‌نظیر تبدیل کرده که چگونگی سازگاری پستانداران با محیط‌های رادیواکتیو و دورافتاده را مورد بررسی قرار می‌دهد.
دنیای DNA چرنوبیل: رمز بقای در محیط رادیواکتیو؟
دانشمندان هنوز به‌طور کامل درک نکرده‌اند که این تفاوت‌های ژنتیکی چرا به وجود آمده‌اند و چگونه می‌توانند به بقا و ادامه حیات سگ‌های چرنوبیل کمک کنند. مفروضه‌های فعلی شامل وجود جهش‌های ژنتیکی خاص یا ژن‌هایی است که ممکن است به افزایش مقاومت در برابر آسیب‌های ناشی از تشعشعات کمک کرده یا فرآیندهای ترمیم DNA را بهبود ببخشند. این مطالعه، اطلاعات ارزشمندی را در خصوص چگونگی سازگاری و بقای پستانداران در محیط‌های بسیار سخت ارائه می‌دهد. گام‌های بعدی تحقیقاتی بیشتر بر شناسایی ژن‌های خاصی که مسئول این بقا هستند و تلاش برای ارتباط آن‌ها با سطوح مختلف قرار گرفتن در معرض تشعشعات هسته‌ای تمرکز خواهد کرد. این کشفیات به ما این امکان را می‌دهد تا درک بهتری از تغییرات مولکولی داشته باشیم که به حیات حیوانات – و حتی انسان‌ها – در شرایط زیست‌محیطی دشوار کمک می‌کند.