زباله‌های پلاستیکی از یک فاجعه نهفته پرده‌برداری می‌کنند؛ رنگ اقیانوس آرام در حال دگرگونی است
طبق گزارش سی‌ان‌ان، در دو دهه گذشته، بخش بزرگی از آب‌های اقیانوس آرام بین هاوایی و کالیفرنیا به‌تدریج آبی‌تر و سبزتر گردیده است. با وجود اینکه در آغاز، این تغییر به‌نظر خوشایند می‌رسد؛ اما محققان بر این باورند که افزایش زباله‌های پلاستیکی، بخصوص ذرات ریز پلاستیک، عامل اصلی این پدیده است. بررسی جدید تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که آلودگی پلاستیکی ممکن است به قدری افزایش یافته باشد که رنگ آب اقیانوس را تحت‌تأثیر قرار دهد.
لکه زباله اقیانوس آرام فقط جزیره‌ای از زباله نیست
منطقه‌ای که با عنوان «لکه بزرگ زباله اقیانوس آرام» شناخته می‌شود، مجموعه‌ای وسیع از زباله‌های شناور است که بر اثر جریان‌های اقیانوسی در یک منطقه خاص تجمع یافته‌اند. انواع زباله‌ها از جمله تورهای ماهیگیری فرسوده، بسته‌بندی‌های مواد غذایی و نوشیدنی و دیگر زباله‌های پلاستیکی در این ناحیه مشاهده می‌شوند.
با این حال، آنچه که برخلاف تصورات عمومی رایج وجود دارد، این است که این لکه، شامل جزایر پیوسته و قابل‌مشاهده‌ای از زباله نیست. بخش قابل توجهی از آلودگی آن شامل ذرات بسیار ریز پلاستیک است که به عنوان ریزپلاستیک شناخته می‌شوند. بسیاری از این ذرات آنقدر کوچک هستند که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند.
پژوهشگران دانشگاه برگن نروژ در یک مطالعه که در مجله Communications Earth & Environment منتشر شده به بررسی این موضوع پرداختند که آیا افزایش ریزپلاستیک‌ها می‌تواند دلیل تغییر رنگ آب در این ناحیه باشد یا خیر.
ماهواره‌ها چه تغییری در رنگ اقیانوس ثبت کردند؟
رنگ آب دریا نمایان‌گر موادی است که در آن وجود دارد؛ از فیتوپلانکتون‌ها، موجودات میکروسکوپی شبیه به گیاه، گرفته تا زباله‌های دریایی. با این حال، دن کوستنر، یکی از محققان این تحقیق، اظهار می‌دارد که تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر رنگ اقیانوس تا کنون بررسی نشده بود.
برای تجزیه‌وتحلیل این تأثیر، کوستنر نمونه‌هایی مشابه اسموتی از زباله‌های پلاستیکی تهیه و با بهره‌گیری از نور و لیزر، نحوه تعامل ریزپلاستیک‌ها با نور را مورد بررسی قرار داد. سپس پژوهشگران بررسی کردند که چه مقدار پلاستیک می‌تواند تغییری در رنگ آب به وجود آورد که مورد تشخیص ماهواره‌ها قرار گیرد.
به منظور پاسخ به این سؤال، آنها داده‌های ماهواره‌ای مربوط به منطقه لکه زباله اقیانوس آرام را از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲ بررسی کردند. نتایج به‌واسطه افزایش قابل‌توجه در شدت طول موج‌های آبی و سبز در این ناحیه و اطراف آن، نسبت به آب‌های مجاور، هشداردهنده بود. پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که این تغییر احتمالاً باعث تمایل رنگ آب به طیفی از آبی و سبز نزدیک به فیروزه‌ای، که به آن سیان نیز گفته می‌شود، شده است.
نقش ریزپلاستیک‌ها در تغییر رنگ آب
برای شناسایی دلیل این تغییر، محققان چندین شبیه‌سازی را انجام دادند. آنها در ابتدا به بررسی احتمال وجود عواملی طبیعی همانند افزایش تعداد فیتوپلانکتون یا تغییر در نوع آنها پرداختند؛ اما پس از افزودن پلاستیک به مدل‌ها، احتمال ایجاد رنگ فیروزه‌ای مشاهد شده در تصاویر ماهواره‌ای به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافت.
شیا چیتام، یکی دیگر از نویسندگان پژوهش و دانشجوی دکتری دانشگاه برگن، می‌گوید که پژوهشگران به شناسایی یک طیف خاص از نور پرداخته‌اند که معمولاً از جانب ریزپلاستیک‌ها تولید می‌شود.
با این حال، وی تأکید می‌کند که برای اثبات نقش مستقل پلاستیک‌ها در تغییر رنگ آب، به تحقیقات بیشتری نیاز است. مرحله بعدی پژوهشگران، سفر به منطقه لکه زباله اقیانوس آرام خواهد بود تا شرایط آب را به‌طور مستقیم اندازه‌گیری کنند؛ اقدامی که هم چالش‌های خود را به همراه دارد و هم هزینه‌بر خواهد بود.
معمای پلاستیک‌های گمشده در اقیانوس
دانشمندان برآورد کرده‌اند که به‌طور سالانه حدود ۱۳ میلیون تن پلاستیک به اقیانوس‌ها وارد می‌شود؛ اما تنها بخش کوچکی از این مقدار یعنی حدود ۲۵۰ هزار تن، در سطح آب قابل‌ملاحظه است. این تناقض گاهی به‌عنوان «پارادوکس پلاستیک گمشده» شناخته می‌شود.
یکی از دلایل احتمالی این مشکل، خرد شدن قطعات پلاستیکی به ذرات بسیار ریز می‌باشد؛ ذراتی که شناسایی و اندازه‌گیری آنها مشکل‌زا است. چیتام بیان می‌کند که هنوز روشن نیست که تمامی پلاستیک‌های وارد شده به اقیانوس در انتها به کجا می‌روند.
اگر این تحقیق بتواند ارتباط میان تغییر رنگ آب و ریزپلاستیک‌ها را اثبات کند، دانشمندان قادر خواهند بود از این روش برای بررسی دیگر نواحی اقیانوس که احتمال وجود غلظت بالای ریزپلاستیک‌ها در آنها وجود دارد، بهره‌برداری کنند.
ریزپلاستیک‌ها چه خطری برای حیات دریایی دارند؟
ریزپلاستیک‌ها نه تنها بر ظاهر و خصوصیات فیزیکی آب تأثیر می‌گذارند؛ بلکه این ذرات می‌توانند وارد بدن موجودات دریایی شده و از طریق زنجیره غذایی به سایر گونه‌ها منتقل شوند. دانشمندان حتی ریزپلاستیک‌ها را در غذاهای دریایی که مصرف انسان قرار می‌گیرند، شناسایی کرده‌اند.
این ذرات قادرند آلاینده‌ها را با خود حمل کرده و بر توانایی اقیانوس در انتقال و ذخیره کربن تأثیر بگذارند. به همین جهت، بررسی میزان توزیع این ذرات برای ارزیابی پیامدهای آلودگی پلاستیکی از اهمیت بالایی برخوردار است.
ریچارد تامپسون، استاد زیست‌شناسی دریایی در دانشگاه پلیموث انگلستان که در این تحقیق شرکت نداشته، می‌گوید که تشخیص پلاستیک از طریق ماهواره و پهپادها در دهه گذشته پیشرفت‌های چشمگیری داشته است؛ اما ریزپلاستیک‌ها به دلیل اندازه کوچک و ترکیب شدن با موادی چون فیتوپلانکتون‌ها و بقایای طبیعی، همچنان سخت قابل شناسایی هستند.
به عقیده وی، اگر محققان قادر به شناسایی تغییرات ناشی از پلاستیک از راه دور و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای شوند، دیگر نیازی نیست برای اندازه‌گیری آلودگی، قطعات زباله را به‌صورت جداگانه شمارش کنند که این کار هم زمان‌بر است و هم هزینه‌های زیادی دارد.
کوسنتر امیدوار است که نتایج این تحقیق بتواند توجه عموم را به موضوع آلودگی پلاستیکی جلب کند. چنانچه ریزپلاستیک‌ها به‌اندازه‌ای در اقیانوس انباشته شده باشند که رنگ آب را تغییر دهند، این مسئله نشانه‌ای نگران‌کننده از دامنه آلودگی در محیط‌های دریایی خواهد بود.