سه سلاح گوناگون ایرانی که به بازارهای جهانی معرفی شده‌اند
فرارو- اظهارات سردار محبی در خصوص صادرات محصولات نظامی ایران، بار دیگر توجه‌ها را به سه سامانه‌ای جلب کرده که در سال‌های اخیر در گزارش‌های نظامی و دفاعی برجسته شده‌اند. نکته جالب این است که این سه محصول، بر خلاف تصور ابتدایی، تنها موشک‌هایی با مأموریت مشابه نیستند؛ بلکه هر یک وظیفه متفاوتی را در چارچوب یک شبکه دفاع هوایی ایفا می‌کنند.
به گزارش فرارو، یکی از این سامانه‌ها برای مواجهه با اهداف هوایی در برد و ارتفاع متوسط طراحی شده است، در حالی که دومی قادر است به مدت طولانی در یک منطقه مشخص منتظر شناسایی هدف هوایی بماند و سومی، یک سیستم پدافند متحرک است که سابقه عملیاتی آن به سال‌ها گذشته برمی‌گردد.
با این حال، قبل از بررسی دقیق این سه محصول، نکته‌ای که در اظهارات سردار محبی حائز اهمیت است، این است که او از صادرات این تجهیزات به بسیاری از کشورها سخن گفته، اما اطلاعات دقیقی از نام خریداران، تعداد سامانه‌های فروخته‌شده یا قراردادهای صادرات ارائه نکرده است.
آرمان؛ سامانه‌ای برای نبرد با اهداف هوایی و موشکی
اولین محصول مورد بررسی، سامانه آرمان است؛ یک سیستم پدافندی متحرک که در بهمن ۱۴۰۲ به‌طور رسمی معرفی شد.
آرمان برخلاف تصورات گاهی مطرح‌شده، یک موشک مستقل نیست، بلکه نام مجموعه‌ای از امکانات پدافندی است که از موشک‌های خانواده صیاد ۳ بهره می‌برد. این سامانه در مراسم رونمایی که به میزبانی محمدرضا آشتیانی، وزیر دفاع وقت، برگزار شد، معرفی شد و توسعه آن به متخصصان وزارت دفاع نسبت داده شده است.
طبق اعلام مقامات دفاعی ایران، آرمان این قابلیت را دارد که اهداف را در فاصله ۱۸۰ کیلومتری شناسایی کرده و با آنها در فاصله ۱۲۰ کیلومتری درگیر شود. همچنین، برای این سامانه امکان مقابله هم‌زمان با چندین هدف هوایی نیز اعلام شده است.
از ویژگی‌های بارز آرمان، تحرک فوق‌العاده آن است. در مقابل برخی سیستم‌های پدافندی که برای استقرار به زمان و تجهیزات خاصی نیاز دارند، اجزای اصلی این سامانه روی خودروهای متحرک نصب شده است. به گفته وزیر دفاع وقت، آرمان در کمتر از سه دقیقه برای عملیات آماده می‌شود.
این ویژگی به لحاظ نظامی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا سامانه‌های پدافندی ثابت، در صورت شناسایی محل استقرار، ممکن است هدف حملات قرار گیرند. اما سامانه‌ای که قادر به جابه‌جایی سریع و تغییر موضع باشد، عملیات شناسایی و انهدام آن را برای دشمن دشوارتر می‌کند.
پهپاد ۳۵۸؛ سلاحی که به شکار منتظر می‌ماند
دومین محصول، ۳۵۸ است؛ یکی از سلاح‌های غیرمتعارف ایرانی که در گزارش‌های نظامی بین‌المللی نیز توجه را به خود جلب کرده است.
این سلاح در رسانه‌های داخلی معمولاً تحت عنوان پهپاد ۳۵۸ شناخته می‌شود، اما در طبقه‌بندی نظامی آمریکا و برخی منابع تخصصی، به‌عنوان موشک پدافندی پرسه‌زن یا مهمات سرگردان زمین‌به‌هوا شناخته می‌شود.
تفاوت اساسی ۳۵۸ با موشک‌های پدافندی استاندارد در روش عمل آن نهفته است. بسیاری از موشک‌های ضدهوایی پس از شناسایی هدف، به سرعت از پرتابگر شلیک می‌شوند و به سمت هدف حرکت می‌کنند. اما ۳۵۸ قادر است در یک محدوده خاص پرواز کند و تا شناسایی یک هدف هوایی منتظر بماند.
این ویژگی موجب شده تا در برخی گزارش‌ها از این سلاح با عنوان «موشک شکارچی» یاد شود؛ سلاحی که به‌جای وابستگی به شلیک فوری، می‌تواند برای شناسایی اهداف در آسمان حاضر باشد.
یکی از ویژگی‌های فنی جالب این سلاح، استفاده از موتور توربوجت کوچک است. سرعت این سیستم نسبت به موشک‌های پدافندی معمولی کمتر است، اما همین امکان پرسه‌زنی، آن را به گزینه‌ای منحصر به فرد برای مقابله با اهداف هوایی به‌ویژه پهپادهایی که در ارتفاعات پایین یا متوسط پرواز می‌کنند، تبدیل می‌سازد.
سوم خرداد؛ سامانه‌ای که به هدف قرار دادن پهپاد آمریکایی پرداخت
محصول سوم مورد اشاره سردار محبی، سامانه پدافند هوایی سوم خرداد است؛ یکی از شناخته‌شده‌ترین سامانه‌های موشکی نیروی هوافضای سپاه که به دنبال سرنگونی یک پهپاد آمریکایی در خرداد ۱۳۹۸، به تیتر اخبار بین‌المللی بدل گردید.
سوم خرداد در واقع یک سامانه پدافند هوایی میان‌برد و متحرک است که به منظور مقابله با هواپیماها، پهپادها و سایر تهدیدات هوایی طراحی شده است.
این سامانه برای نخستین بار در سال ۱۳۹۳ به نمایش در آمد و به دنبال آن، خانواده‌ای از موشک‌های طائر برای استفاده در آن معرفی شد. یکی از ویژگی‌های اعلام شده برای سوم خرداد، به کارگیری رادار آرایه فازی است؛ تکنولوژی‌ای که توانایی رهگیری چندین هدف و هدایت هم‌زمان چند موشک را فراهم می‌سازد.
بر اساس اطلاعات منتشر شده، این سامانه می‌تواند به‌طور هم‌زمان با چهار هدف درگیر شده و برای هر یک از آنها دو موشک هدایت کند.
اما نقطه عطفی که سبب شهرت سوم خرداد شد، سرنگونی پهپاد آمریکایی آرکیو-۴ گلوبال هاوک در ۳۰ خرداد ۱۳۹۸ بود.
این پهپاد پس از ورود به فضای هوایی ایران در نزدیکی کوه مبارک مورد هدف قرار گرفت. مقامات آمریکایی در مقابل ادعا کردند که هواپیما در حریم هوایی بین‌المللی در حال پرواز بود. با این حال، سرنگونی این پهپاد با سامانه سوم خرداد، توجه کارشناسان نظامی را به توانمندی‌های پدافندی ایران جلب کرد.
چرا این سه محصول در بازار تسلیحات حائز اهمیت‌اند؟
کنار هم قرار دادن این سه محصول از منظر نظامی بسیار قابل توجه است؛ زیرا هرکدام به‌منظور مقابله با نوع خاصی از تهدیدات طراحی گردیده‌اند.
آرمان با دامنه متوسط و قابلیت مقابله با اهداف هوایی در ارتفاع بالا، می‌تواند بخشی از پوشش دفاع هوایی یک کشور را تأمین کند. در حالی که سوم خرداد به‌عنوان یک سامانه متحرک میان‌برد، سابقه عملیاتی آن به‌ویژه در مواجهه با پهپادهای پیشرفته دارای اهمیت است. سامانه ۳۵۸ نیز با روش عملکرد منحصر به فرد خود، برای مقابله با تهدیدات هوایی، به‌خصوص پهپادها طراحی شده است.
از منظر بازار تسلیحات، این تفاوت مأموریت‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. همه کشورها به دنبال خرید جنگنده‌های گران‌قیمت یا سیستم‌های پدافندی پیچیده و هزینه‌بر نیستند. بسیاری از کشورها ترجیح می‌دهند با ترکیبی از سیستم‌های متحرک، موشک‌های پدافند و تجهیزات شناسایی پهپاد، شبکه دفاع هوایی خود را تقویت کنند.
در چنین وضعیتی، ارائه مجموعه‌ای از تجهیزات با مأموریت‌های مکمل می‌تواند برای خریداران احتمالی جذاب باشد؛ به‌ویژه کشورهایی که با محدودیت دسترسی به بازار تسلیحات کشورهای غربی مواجه هستند.