تهران ـ قم به رنگ سبز درمی‌آید؛ امید به باززنده‌سازی طبیعت از طریق کاشت گز و طاق
طبق گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، اجرای طرح توسعه پوشش گیاهی و کاشت درختان در محدوده‌ای به طول ۱۰ کیلومتر از بزرگراه تهران ـ قم، فرصتی مناسب برای استفاده از تجربیات کشورهای پیشرفته در زمینه مبارزه با بیابان‌زایی و بهره‌گیری از گونه‌های مقاوم به شرایط خشک است؛ طرحی که با پیروی از اصول علمی و اجرای دقیق می‌تواند به بهبود وضعیت پوشش گیاهی در این محور کمک کند.
در میان اقلیم خشک و کم بارش محور تهران ـ قم، قرار است ۱۰ کیلومتر از بزرگراه با کاشت گیاهان مقاوم به شرایط بیابانی رنگ و رویی تازه به خود بگیرد؛ این طرح اگر بر مبنای درک علمی از خاک، زمین‌شناسی و ظرفیت اکولوژیک ناحیه پیگیری شود، می‌تواند نمونه‌ای موفقیت‌آمیز در گسترش پوشش گیاهی و مقابله با بیابان‌زایی باشد. نوع‌های گز و تاغ، که به خوبی با اقلیم خشک ایران سازگارند، اکنون در کانون توجه این طرح قرار دارند؛ اما راز ماندگاری سبز این مسیر تنها در کاشت نهال خلاصه نمی‌شود، بلکه نیاز به انتخاب صحیح عرصه و مراقبت اصولی دارد.
در همین زمینه، خبرنگار مهر با محمد درویش، کنشگر محیط زیست و عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، درباره ظرفیت‌های گونه‌های گز و تاغ، الزامات موفقیت طرح‌های درختکاری در نواحی بیابانی و تجربیات ایران در مقابله با بیابان‌زایی گفتگو کرده است.
درویش در این گفت‌وگو به سازگاری گونه‌های گز و تاغ با شرایط اقلیمی نواحی خشک اشاره کرد و افزود: این گونه‌ها از جمله گیاهان مطلوب برای عرصه‌های بیابانی به شمار می‌آیند و در صورتی که محلی که برای کاشت انتخاب می‌شود، از نظر ویژگی‌های خاک و زمین‌شناسی قابلیت لازم را دارا باشد، می‌توانند به خوبی رشد کنند.
وی بر اهمیت شناخت صحیح شرایط طبیعی منطقه تأکید کرد و گفت: پیش از هرگونه طرح درختکاری، باید تعیین شود که آیا عرصه مورد نظر از لحاظ سازندهای زمین‌شناسی و ویژگی‌های خاک توانایی استقرار پوشش گیاهی را دارد یا خیر؛ زیرا انتخاب گونه مناسب به تنهایی برای موفقیت یک طرح کافی نخواهد بود.
این کنشگر محیط زیست با اشاره به تجربه اجرای طرح «حرم تا حرم» در محور تهران ـ قم گفت: بیش از سی سال پیش برای سبز نمودن دو طرف این مسیر مبالغ زیادی هزینه شد؛ اما به دلیل انتخاب گونه‌هایی که با شرایط اکولوژیک تطابق نداشتند و وجود برخی سازندهای زمین‌شناسی نامناسب، این طرح در بخش‌هایی با ناکامی روبرو شد.
درویش ادامه داد: در عرصه‌هایی که شرایط زمین‌شناسی و زیرساخت خاک مناسب برای استقرار گیاه نیست، حتی آبیاری مداوم و جایگزینی مجدد نهال‌ها نیز نمی‌تواند موفقیت طرح را تضمین کند؛ بنابراین انجام مطالعه اولیه و انتخاب دقیق محدوده اجرا از اهمیت بسزایی برخوردار است.
وی با اشاره به تجربه چندین ساله ایران در مبارزه با بیابان‌زایی تصریح کرد: ایران به عنوان یکی از پیشگامان این حوزه در منطقه شناخته می‌شود و در سال‌های اخیر چندین میلیون هکتار از نواحی بیابانی با استفاده از گونه‌های سازگار با شرایط محیطی تثبیت شده‌اند.
درویش افزود: تجربه کاربرد گونه‌هایی چون تاغ و اسکنبیل در استان‌های خراسان، اصفهان، فارس، کرمان و یزد نشان می‌دهد که ایران از دانش و تجربه غنی برای اجرای پروژه‌های موفق بیابان‌زدایی برخوردار است و می‌تواند از این ظرفیت در طرح‌های جدید نیز بهره‌برداری کند.
احیای جنگل‌های طبیعی در کنار توسعه فضاهای سبز
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در بخش دیگر این گفت‌وگو بر اهمیت حفاظت از منابع طبیعی تأکید کرد و گفت: در کنار اجرای طرح‌های درختکاری در مسیرهای بین‌شهری، توجه به احیای جنگل‌های طبیعی کشور، به ویژه در مناطق هیرکانی و زاگرس، باید به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در بسیاری از نواحی جنگلی، با ممانعت از عوامل تخریبی و حفاظت اصولی می‌توان فرصت بازسازی طبیعی را برای پوشش گیاهی فراهم کرد و حتا در برخی مناطق بدون نیاز به کاشت گسترده درخت، شاهد تجدید حیات جنگل بود.
درویش تأکید کرد: اجرای طرح‌های درختکاری تنها در شرایطی می‌تواند اثرگذار باشد که بر اساس ظرفیت طبیعی هر ناحیه، منابع آبی در دسترس و توان اکولوژیک مناطق طراحی شود؛ زیرا هدف اصلی این باید باشد که پوشش گیاهی پایدار ایجاد گردد و از هدر رفت منابع مالی و آبی جلوگیری شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تجربه ایران در مبارزه با بیابان‌زایی نشان داده است که با انتخاب گونه‌های سازگار و اتکا به دانش کارشناسی، می‌توان در نواحی خشک نیز پوشش گیاهی پایدار ایجاد کرد و طرح درختکاری محور تهران ـ قم نیز اگر این اصول رعایت شود، می‌تواند از این تجربه ارزشمند بهره‌برداری کند.