خورشیدگرفتگی به زبان ساده؛ دلایل، دسته‌بندی‌ها و روش‌های تماشا به‌طور ایمن
بر اساس گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، این پدیده تنها در زمان ماه نو امکان‌پذیر است؛ اما در هر ماه نو شاهد خورشیدگرفتگی نیستیم، زیرا مدار ماه به‌طور خفیف کج است و به‌طور معمول ماه از بالاتر یا پایین‌تر از خط مستقیم بین زمین و خورشید عبور می‌کند.
انواع خورشیدگرفتگی
- کامل: در این حالت، ماه به‌طور کامل سطح خورشید را می‌پوشاند. در ناحیه‌ای باریک از زمین، آسمان برای مدت کوتاهی تاریک می‌گردد و تاج خورشید، که لایه خارجی جو آن محسوب می‌شود، قابل مشاهده است.
- جزئی: در این نوع، ماه تنها بخشی از خورشید را می‌پوشاند و میزان این پوشش به موقعیت ناظر بستگی دارد.
- حلقوی: در این حالت، ماه از دید ناظر کوچک‌تر از خورشید به‌نظر می‌رسد و نمی‌تواند آن را به‌طور کامل بپوشاند؛ در نتیجه، حلقه‌ای روشن اطراف ماه دیده می‌شود. در این نوع از خورشیدگرفتگی، نگاه مستقیم بدون حفاظت در هیچ مرحله‌ای ایمن نخواهد بود.
- ترکیبی: در برخی نواحی از مسیر، یک گرفت کامل و در سایر نواحی، حلقوی مشاهده می‌شود. این نوع نسبت به دیگر انواع، نسبتا نادر است.
چرا هر ماه خورشیدگرفتگی نداریم؟
مدار ماه به‌طور تقریبی ۵ درجه نسبت به مدار زمین کج است. به همین دلیل، ماه به‌طور معمول از بالای یا پایین خورشید عبور می‌کند. فقط زمانی که ماه در نزدیکی نقطه تقاطع دو مدار قرار گیرد و زمین، ماه و خورشید به‌طور تقریبی در یک خط راست قرار داشته باشند، خورشیدگرفتگی رخ می‌دهد.
مراحل خورشیدگرفتگی کامل
در خورشیدگرفتگی کامل، به‌تدریج ماه وارد سطح خورشید می‌شود. سپس اگر ناظر در مسیر سایه مرکزی ماه باشد، خورشید به‌طور کامل برای مدتی پنهان می‌گردد. پس از آن، ماه از مقابل خورشید کنار می‌رود و نور آن دوباره نمایان می‌شود. این مراحل با عناوین تماس اول، دوم، سوم و چهارم شناخته می‌شوند. مرحله کامل معمولاً تنها چند دقیقه به طول می‌انجامد.
تفاوت خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی
در خورشیدگرفتگی، ماه میان زمین و خورشید قرار می‌گیرد و سایه‌اش بر روی زمین می‌افتد؛ در حالی که در ماه‌گرفتگی، زمین بین خورشید و ماه قرار دارد و سایه زمین بر روی ماه می‌افتد.
خورشیدگرفتگی تنها از مناطق محدودی قابل مشاهده است، اما ماه‌گرفتگی را می‌توان از هر نقطه‌ای که ماه در آن زمان بالای افق باشد، تماشا کرد.
چگونه خورشیدگرفتگی را به‌صورت ایمن تماشا کنیم؟
نگاه مستقیم به خورشید، حتی زمانی که بخشی از آن سایه‌دار است، می‌تواند به چشم آسیب جدی بزند. این آسیب می‌تواند بدون احساس درد فوری رخ دهد و ممکن است دائمی باشد.
- برای مشاهده مستقیم، از عینک مخصوص بینایی خورشید با استاندارد ISO 12312-2 استفاده نمایید. عینک‌های آفتابی معمولی به هیچ عنوان کافی نخواهند بود.
- قبل از استفاده، عینک را از لحاظ وجود خراش یا پارگی به دقت بررسی کنید.
- بدون برخورداری از فیلتر مخصوص خورشیدی، از پشت دوربین، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی به خورشید نگاه نکنید. فیلتر باید در جلوی ابزار نصب شود.
- شما می‌توانید با استفاده از روش سوراخ سوزنی، تصویر خورشید را به‌طور غیرمستقیم بر روی سطحی بیندازید.
- در زمان خورشیدگرفتگی جزئی و حلقوی، در تمام مدت از محافظ مخصوص استفاده کنید.
چرا خورشیدگرفتگی برای دانشمندان اهمیت دارد؟
گرفت کامل این فرصت را برای دانشمندان فراهم می‌آورد تا تاج خورشیدی را به‌طور دقیق‌تری مشاهده نمایند؛ بخشی از جو خورشید که به‌طور معمول نور شدید سطح آن مانع از دیدن آن می‌شود. مطالعه تاج به درک بهتر میدان مغناطیسی، فوران‌های خورشیدی و تأثیر فعالیت‌های خورشید بر زمین کمک می‌کند.
جمع‌بندی
خورشیدگرفتگی زمانی اتفاق می‌افتد که ماه در دید ما میان زمین و خورشید قرار بگیرد. این پدیده می‌تواند به شکل کامل، جزئی، حلقوی یا ترکیبی ظاهر شود. تماشای آن تجربه‌ای جذاب است، اما برای حفاظت از چشم باید از فیلتر یا عینک مخصوص استفاده کرد؛ زیرا نگاه مستقیم به خورشید بدون محافظت می‌تواند خطرناک باشد.
57