طبق گزارش خبرنگار مهر، برق دیگر تنها یکی از عناصر تولید به حساب نمی‌آید، بلکه به یک زیرساخت اساسی برای پیشرفت صنعتی، حمل‌ونقل برقی و اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است. در این وضعیت، محدودیت‌های دسترسی به برق پایدار برای صنایع می‌تواند نه تنها ظرفیت تولید را کاهش دهد بلکه توان رقابتی کشورها را در مواجهه با تحولات نوآورانه جهانی تحت تأثیر قرار دهد.
هاشم اورعی، استاد تمام دانشگاه صنعتی شریف، در نشست «اقتصاد و آینده صنعت برق» که در حاشیه بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت برق برگزار شد، گفت: برق به یک عامل بازدارنده برای توسعه ایران تبدیل شده است. رشد بخش صنعت در سال گذشته تا بهار با افت ۱۴.۷ درصدی مواجه بوده و یکی از عواملی که به این وضعیت دامن زده، محدودیت‌های تأمین برق است.
شتاب جهانی برقی‌سازی و افزایش تقاضای انرژی
اورعی در خصوص تحولات بازار جهانی انرژی بعد از جنگ روسیه و اوکراین اشاره کرد و افزود: روند برقی‌سازی در سطح جهانی شتاب گرفته و عواملی چون کاهش هزینه‌های ذخیره انرژی، گسترش شبکه‌های برق و افزایش تعداد خودروهای برقی به تقویت این روند کمک کرده است.
او همچنین اشاره کرد که سهم برق از کل مصرف انرژی جهانی در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۱ درصد خواهد رسید، در حالی که این سهم در سال ۱۹۷۳ به مراتب کمتر بود و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که در دهه‌های آینده این رقم به محدوده ۴۰ تا ۵۵ درصد افزایش خواهد یافت.
به گفته این استاد دانشگاه، تحولات دیجیتال و فناوری‌های نوین به طرز فزاینده‌ای به برق وابسته شده‌اند و کشورهایی که قادر به فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم برای تأمین انرژی پایدار نباشند، در عرصه رقابت صنعتی و اقتصادی با چالش‌هایی روبرو خواهند شد.
مراکز داده و خودروهای برقی؛ مصرف‌کنندگان جدید برق
افزایش نیاز به برق تنها به مصرف خانگی و صنعتی محدود نمی‌شود. رشد سریع خودروهای برقی، مراکز پردازش داده و فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی بارهای جدیدی به شبکه‌های برق اضافه کرده است.
در همین راستا، رجبی‌مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، در این نشست اشاره کرد که توسعه مراکز داده و فناوری‌های هوش مصنوعی می‌تواند در دو سال آینده نزدیک به ۲ هزار مگاوات به بار مصرف برق کشور اضافه کند.
علاوه بر این، او بر نیاز کشور به افزایش ظرفیت تولید برق به میزان تقریباً ۱۸ هزار مگاوات اشاره کرد؛ موضوعی که ضرورت توسعه همزمان نیروگاه‌ها و شبکه‌های انتقال و توزیع برق را به شدت مورد تأکید قرار می‌دهد.
ظرفیت اسمی نیروگاه‌ها، تضمین‌کننده برق در اوج مصرف نیست
یکی از مسائل مهم صنعت برق ایران، فاصله میان ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌ها و میزان تولید برق در ساعات اوج مصرف است. بدین ترتیب، افزایش صرفاً ظرفیت اسمی نیروگاه‌ها به معنای رفع ناترازی و تضمین پایداری شبکه نخواهد بود.
محمدهادی فقیه‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره سندیکای برق ایران، در این نشست تأکید کرد که باید به ظرفیت تولید برق قابل اتکا توجه ویژه‌ای صورت گیرد؛ چرا که در زمان اوج مصرف، نیاز برق کشور به حدود ۸۰ تا ۸۱ هزار مگاوات می‌رسد، در حالی که ظرفیت قابل اتکای تولید حداکثر ۶۸ هزار مگاوات است.
این شکاف نشان می‌دهد که بخشی از ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی نمی‌تواند به طور کامل در دسترس شبکه در زمان اوج بار قرار گیرد و ارزیابی امنیت انرژی باید بر مبنای توان واقعی تأمین برق صورت گیرد، نه فقط بر اساس مجموع ظرفیت اسمی نیروگاه‌ها.
فقیه‌زاده همچنین به وابستگی بیش از ۸۰ درصد ظرفیت نیروگاهی کشور به نیروگاه‌های حرارتی و چالش‌های تأمین سوخت اشاره کرد و بر لزوم توجه همزمان به توسعه منابع تولید برق مختلف و تأمین ظرفیت پشتیبان تأکید نمود.
توسعه برق، پیش‌شرط حضور در رقابت صنعتی جهان
جمع‌بندی این اظهارات نشان می‌دهد که موضوع برق در ایران دیگر به تنهایی به تأمین نیازهای مصرف‌کنندگان در فصل تابستان محدود نمی‌شود. از سویی، صنایع جهت حفظ و افزایش تولید خود به برق پایدار نیازمند هستند و از سوی دیگر، تحولات جهانی در عرصه حمل‌ونقل، فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی، تقاضاهای جدیدی برای این منبع انرژی ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی، عدم هماهنگی در توسعه زیرساخت‌های برقی با رشد تقاضا می‌تواند منجر به محدودیت در ظرفیت تولید صنایع و تضعیف موقعیت رقابتی اقتصاد ایران گردد؛ موضوعی که هشدار اورعی مبنی بر تبدیل برق به مانعی بر سر راه توسعه کشور را از یک چالش صرفاً انرژی به مسئله‌ای حیاتی برای آینده صنعتی ایران تبدیل می‌کند.