ایران از عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز عوارض دریافت می‌کند

فرارو- در تاریخ سوم نوامبر، همزمان با برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، تهران فهرستی از کشورهایی که اجازه تردد از تنگه هرمز را دارند، منتشر کرد.

بر اساس گزارش فرارو از آسیاتایمز، امیر حیات‌مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، اعلام کرد که کشتی‌های متعلق به هند، چین، عراق و قطر از محدودیت‌های ترانزیتی این تنگه معاف هستند.

او ادامه داد که این کشتی‌ها می‌توانند «بدون هیچ مانعی عبور کنند» و «آمریکایی‌ها نیز مانع حرکت آنها نمی‌باشند.»

این اظهارات در خلال یک مصاحبه در مجلس مطرح شد و نه به عنوان یک دستور رسمی ارائه گردید. با این وجود، این موضع‌گیری تداوم سیاستی است که در ماه مارس اتخاذ شده بود؛ زمانی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، کشورهای چین، روسیه، هند، عراق و پاکستان را به عنوان «دوستان» برای انجام ترانزیت شناسایی کرده بود.

انتخابات آمریکا و معادله جنگ در تنگه هرمز

همزمان با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، نیروهای آمریکایی اقدام به انجام حملات جدیدی علیه ایران کردند، پس از اینکه حملات به کشتی‌های در نزدیکی تنگه هرمز به اوج خود رسید. دونالد ترامپ وعده داده بود که جنگ «به سرعت پس از» انتخابات پایان می‌یابد، اما قیمت بنزین در آمریکا از ژوئن همچنان بالای ۴ دلار در هر گالن باقی مانده است.

در تاریخ ۴ نوامبر، قیمت نفت خام برنت با کاهش ۰.۷ درصدی به ۱۰۲.۸۷ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که بازارها در حال ارزیابی پیروزی احتمالی دموکرات‌ها در کنگره در برابر خطر حملات بیشتر بودند. معاملات آتی نفت برنت برای ماه‌های آینده نزدیک به ۶ درصد کاهش یافت، همزمان با توییت جی دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، که اشاره کرد شکست جمهوری‌خواهان در این دور از انتخابات عمدتاً به دلیل تنش‌های موجود با ایران بوده است، که نشان‌دهنده احتمال تغییر در جهت پایان جنگ به جای تشدید آن می‌باشد.

به این ترتیب، برای دولت‌های آسیایی، سوال استراتژیک فراتر از اینکه آیا واشنگتن به دنبال تشدید یا مذاکره است، به این مربوط می‌شود که چه کشورهایی در این فاصله به تنگه هرمز دسترسی خواهند داشت. معافیت‌های اعلام شده از سوی ایران، محدودیت‌های در زمان جنگ را به یک رژیم صدور مجوز به‌ازای ملیت تبدیل می‌کند.

عوارض عبور از هرمز؛ ابزار جدید فشار و درآمدزایی ایران

از ماه مه، اداره تنگه خلیج فارس در ایران به صدور مجوزهای ترانزیت تنها در صورت پرداخت هزینه اقدام کرده است و طبق گزارش‌ها، کشتی‌ها باید تا ۲ میلیون دلار آمریکا به‌یوان چین برای هر بار عبور پرداخت کنند.

مقدم در بیان این نکته که هر معافیت چه مزایایی برای تهران به همراه دارد، به‌وضوح اشاره کرده است. معافیت هند، واردات داروسازی ایران را تسهیل می‌کند، در حالی که معافیت چین به عنوان راهی برای تأمین حمایت سیاسی پکن در نظر گرفته شده است. کشتی‌های هندی و چینی هزینه‌های ترانزیت را پرداخت می‌کنند، در حالی که کشتی‌های قطری از پرداخت هزینه معاف هستند.

تهران این هزینه‌ها را به عنوان پرداختی برای خدمات ناوبری و محیط زیستی مطرح می‌سازد و تنگه‌های ترکیه را به‌عنوان مثال مشابه ذکر می‌کند.

معافیت‌های ایران و پیامدهای اقتصادی برای کشورهای آسیایی

هزینه‌های تحمیل شده از سوی ایران بر آسیا قابل توجه، اما به طور نابرابر است. صادرات نفت خام و میعانات خلیج فارس در ماه اکتبر به طور میانگین ۱۴ میلیون بشکه در روز بوده که تقریباً ۸۶٪ از سطح پیش از جنگ را به خود اختصاص داده است. بیشتر این محموله‌ها به سمت شرق حرکت می‌کنند و وضعیت بازار ایران اکنون در بین خریداران آسیایی بر اساس تمایل سیاسی و نه نیاز واقعی تغییر کرده است.

چین به محض اینکه صادرات نفت ایران در خارج از مرزهای محاصره ایالات متحده در اواسط اکتبر به صفر رسید، حائز اهمیت شد. بنابراین، این معافیت از این نظر مهم است که واردات چین از خلیج فارس در ماه اکتبر در حال عبور از ۵ میلیون بشکه در روز بوده است.

دهلی نو می‌تواند پرداخت هزینه عبور را به‌عنوان تبادل در زمان بحران توجیه نماید، هرچند که این اقدام هند را به یک رژیم هزینه‌ای ملزم می‌سازد که نزدیکترین شریک دفاعی‌اش آن را رد می‌کند.

عبور رایگان قطر، تأمین LNG را برای خریداران هندی و شرق آسیا تضمین می‌کند. از سوی دیگر، معافیت عراق، نتوانسته است حجم صادرات آن را که در ماه اکتبر دوباره کاهش یافته بود، بازگرداند.

ژاپن و کره جنوبی؛ متحدان آمریکا خارج از فهرست معافیت‌ها

ژاپن و کره جنوبی، آسیب‌پذیرترین اقتصادهای منطقه، همچنان از این فهرست مستثنی هستند. توکیو ذخایر ملی معادل حدود یک ماه تأمین را در ماه مارس و ۲۰ روز تأمین دیگری از ماه مه منتشر کرد. واردات نفت خام ژاپن از عربستان سعودی بین آوریل و ژوئیه ۴۱.۲ درصد کاهش یافته، در حالی که کره جنوبی نیز افت ۲۱ درصدی را تجربه کرده است.

این شکاف کمتر از آنچه فهرست ایران نشان می‌دهد، مطلق است. سئول از ژوئن تا پایان سال، تضمینی برای دسترسی به ۲۰۰ میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی داشته و عرضه در ماه‌های اکتبر و نوامبر را با میانگین ماهانه سال گذشته کاهش داده است.

بنابراین، تفاوت اساسی در هزینه‌ها، قطعیت و آسیب‌پذیری سیاسی نهفته است. خریداران بی‌طرف هزینه قابل پیش‌بینی را می‌پردازند، در حالی که متحدان ایالات متحده بر ذخایر، تغییر مسیر از طریق ینبع و فجیره و چانه‌زنی موردی متکی هستند.

تشدید جنگ یا توافق؛ دو سناریوی پیش روی کشورهای آسیایی

نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای، هزینه این ابهام را برای توکیو و سئول افزایش خواهد داد. یک هفته قبل از رأی‌گیری، قیمت برنت به دنبال گزارش‌هایی مبنی بر اینکه واشنگتن به کشورهای خلیج فارس اعلام کرده است برای حملات پس از انتخابات آماده باشند، به ۱۱۵.۳۲ دلار بسته شد. حملات جدید ممکن است قیمت‌ها را به بالای ۱۲۰ دلار برساند و اکنون بازارها احتمال اقدام نظامی ایالات متحده را تا اواخر نوامبر بالای ۵۰ درصد پیش‌بینی می‌کنند.

یک توافق احتمالی مجبور می‌کند توکیو و سئول برای دستیابی به توافق‌های خود با تهران اقدام کنند. در مقابل، تشدید تنش‌ها، آنها را وادار خواهد کرد تا هزینه‌های جنگی که خود انتخاب نکرده‌اند را تقبل کنند. هر دو سناریو انگیزش برای معاملات جداگانه را افزایش می‌دهد و یک امتیاز دوجانبه واحد می‌تواند ائتلاف برای ناوبری آزاد را به خطر بیندازد.

طرح دو روزه عراقچی برای بازگشایی تنگه هرمز

بازگشایی کامل همچنان هدف مطلوبی است و یک کانال دیپلماتیک برای آن وجود دارد. عراقچی یک «طرح دو روزه» با میانجیگری قطر به منظور پایان دادن به این وضعیت ارائه کرده است. طبق این پیشنهاد، ایالات متحده در روز نخست اقدامات توافق شده را عملی می‌کند و ایران در روز دوم ناوبری عادی را از سر خواهد گرفت.