«قصه آن دختر شیراز» و روزی که رهبر شهید مهمان شهر نجات شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، کتاب «قصه آن دختر شیراز» روایتی از زندگی فاطمه چمن‌خواه همسر سردار حسین نجات به قلم زینب مولایی است که توسط نشر مرز و بوم در ۲۵۶ صفحه‌ منتشر شده است. این کتاب دومین اثر از مجموعه کتاب‌های همسران است که به زندگی همسران فرماندهان دوران دفاع مقدس اختصاص دارد.

داستان از جایی آغاز می‌شود که فاطمه چمن‌خواه در تهران دانشجو است و با شروع اعتصابات دانشگاه‌ها به شیراز بازمی‌گردد. در همین حین خانواده‌اش خبر آمدن خواستگاری را به او می‌دهند. فاطمه ابتدا مخالفت می‌کند اما چون پدرش در رودربایستی قرارگرفته است، جلسه خواستگاری برگزار می‌شود و سرانجام سردار نجات و فاطمه چمن‌خواه به دلیل نقاط مشترک زیادی که داشتند، ازدواج می‌کنند.

نکته جالب توجه، مقدمات مراسم ازدواج آنها است که حال و هوای آن دوران را به خوبی نشان می‌دهد. در بخشی از کتاب به این موضوع اشاره می‌کند که فاطمه چمن‌خواه و سردار نجات، برای اینکه آیه‌ای از قرآن را روی کارت عروسی‌شان چاپ کنند و فقط بانوان با حجاب در این مجلس شرکت کنند، به چندین چاپخانه سر می‌زنند اما پس از جست‌وجوی زیاد، فقط یک چاپخانه آن هم در شرایطی که اسمی از چاپخانه برده نشود، این کار را پذیرفت.

فاطمه چمن‌خواه و حسین نجات در طول زندگی مشترک خود، علاوه بر تلاش در مسیر علم‌آموزی، نقش فعالی در فعالیت‌های انقلابی ایفا کرده‌اند. این زوج با حضور موثر در عرصه‌های فرهنگی و امنیتی، خدمات قابل توجهی به امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی ارائه داده‌اند و همچنان نیز در این مسیر فعال هستند. بخش‌هایی از کتاب را مرور می‌کنیم:

به دنیا بگویید که زنان ایرانی این‌گونه‌اند

نویسنده در مقدمه کتاب نوشت: سه سال از چاپ کتاب «دلتنگ نباش» گذشته بود اما همچنان در پی نشانه‌هایی از شهید روح‌الله قربانی می‌گشتم. از زبان همسر شهید شنیده بودم که آقا روح‌الله به منزل سردار نجات رفت‌وآمد داشت. گویا با یکی از پسران ایشان هم‌کلاسی و دوست بود. در پی این ماجرا، با حاج‌خانم، همسر سردار نجات، تماس گرفتم. خودم را معرفی کردم و گفتم دوست دارم کتاب آقا روح‌الله را برای‌شان هدیه ببرم.

...روزی که کتاب را برای ایشان بردم، خبر نداشتم که همان دیدار، نگارش یک کتاب دیگر را در سرنوشتم رقم خواهد زد. تصورات ذهنی‌ام از خانه و زندگی یکی از شخصیت‌های برجسته نظام با آن چیزی که از نزدیک می‌دیدم، زمین تا آسمان فرق داشت. از تشریفات و محافظ و موارد امنیتی خبری نبود. درست شبیه یک خانه معمولی. زنگ در را زدم و خود حاج‌خانم در را برایم باز کردند. حاج‌خانم چهار دهه با من اختلاف سنی داشت اما همان ابتدای صحبت، علم و دانش و تحصیلات و دانایی‌اش و همچنین به‌روز بودن او، نظرم را به شدت به خود جلب کرد.

چقدر دوست داشتم چنین شخصیتی را بیشتر بشناسم؛ کسی که همانند هم‌دوره‌ای‌های خودش تحصیل را رها نکرده بود، خیلی زود و بدون آگاهی ازدواج نکرده بود، دانشگاه را قبل از انقلاب تجربه کرده بود، انقلاب و جنگ را از نزدیک لمس کرده بود، در هیچ دوره‌ای از تاریخ زندگی‌اش منفعل نبود و همیشه و همه‌جا هم‌پای همسرش کار کرده بود.

در همان گپ‌وگفت اول، زندگی‌اش برایم خیلی جذاب آمد. او شبیه آن چیزی که مدت‌ها بود دشمنان می‌خواستند به ما القا کنند که زن در ایران سرکوب شده، نبود. اتفاقاً رها و آزاد، هر چه را دوست داشت به دست آورده بود. یک دختر پرتلاش، یک دانشجوی فعال، یک همسر قوی و فهیم و عاشق، یک مادر همه‌فن‌حریف، یک زن فعال و جهادگر، یک مدیر توانمند حوزه، یک زن مؤمنه که اتفاقاً دین و اسلام روحش را پرورش داده بود و از او یک بانوی همه‌چی‌تمام ساخته بود.

... بخوانید قصه آن دختر شیراز را و به دنیا بگویید که زنان ایرانی این‌گونه‌اند که از هیچ کار و تلاش و فعالیتی چشم نمی‌پوشند، مادری و همسری نمونه بودن را افتخار می‌دانند و در کنار تمام فعالیت‌هایشان، زندگی را برای خود و اهالی خانه بهشت می‌کنند که اگر نبودند چنین زنانی، قطعاً مردانشان به موفقیت نمی‌رسیدند که به گفته پیر جماران «از دامن زن، مرد به معراج می‌رود». این سند افتخار انقلاب اسلامی ایران است که چنین زنان پرافتخاری را درون خود پرورش داده است. (۹ تا۱۱)

دختر شایسته ایرانی!

یک اتفاق عجیب دیگری که برای ما، به‌خصوص مذهبی‌ها، قابل درک نبود، انتخاب دختر شایسته بود. فراخوان می‌دادند برای ثبت‌نام دختر شایسته سال. شرایط انتخاب دخترها هم خیلی به دور از شأن یک خانم بود. دختری را به عنوان دختر شایسته انتخاب می‌کردند که اندام خوبی داشته باشد، زیبا باشد، انواع رقص و ورزش‌ها را بداند و... معیارهای‌شان برای دخترها این بود.

گاهی دخترها در یک خط می‌افتادند که واقعاً عاقبت بدی برای‌شان داشت. دختری که انتخاب می‌شد، یا او را به خارج می‌فرستادند، یا وسیله‌ای می‌شد برای کام‌جویی یک عده که در هر دو صورت عاقبت ترسناکی داشتند. گاهی هم بعضی‌هاشان به فساد گسترده‌ای کشیده می‌شدند و به عنوان دخترهای فاسد ازشان نام می‌بردند. من تمام مجلاتی که عکس این دخترها را می‌زدند می‌گرفتم و می‌دیدم. برایم جالب بود. دوست داشتم بدانم چه انگیزه‌ای باعث می‌شود یک دختر برود و ثبت‌نام کند. چون خیلی به زبان‌های خارجی علاقه داشتم، مجله‌ها را نگاه می‌کردم و می‌خواندم تا ببینم کدام یکی از آن‌ها به چه زبان‌هایی مسلط است. بعدها با یکی از این دخترها که به عنوان دختر شایسته انتخاب شده بود هم‌کلاسی شدم. در ویژگی‌های او نوشته بود ورزشکار است و به زبان‌های مختلف مسلط است. برایم جالب شد. رفتم کنارش و بحث را به این سمت کشیدم که بدانم چه زبان‌هایی بلد است. با هم صحبت کردیم. پرسیدم:

- توی مجله نوشته بود اسب‌سواری و شنا بلدی، زبان‌های خارجی هم مسلطی. خیلی دوست دارم بدونم چه زبان‌هایی بلدی.

دختر تا این را شنید زد زیر خنده و گفت:

- نه بابا! اینا همش الکیه. من نه این ورزشا رو بلدم، نه زبانم خوبه. همین که هیکل و قیافه داشته باشی کافیه برای اینکه انتخابت کنند. (۵۲ و ۵۳)

مهوش و محمدحسین یا فاطمه و محمد

فردای عقد باید برمی‌گشتیم تهران. هردوی ما کلاس داشتیم و باید خودمان را می‌رساندیم. محمد دو تا بلیط اتوبوس گرفته بود. برای رفتن به تهران تنها نبودم. این بار با کسی برمی‌گشتم که قرار بود از این به بعد تمام لحظات زندگی‌مان را با هم بگذرانیم. حس عجیب و خوبی بود. طبق روال همیشه عموهایم و اقوام به بدرقه‌ام تا سر اتوبوس آمدند. عمویم لبخندی به رویم زد و گفت:

- این دفعه که داریم بدرقه‌ات می‌کنیم، نگران نیستیم که تنها داری می‌ری شهر غریب. این بار دیگه خیالمون راحته.

سوار اتوبوس شدیم و برگشتیم تهران. با اینکه به هم مَحرم شده بودیم اما هنوز هر دویمان خجالت می‌کشیدیم. سخت همدیگر را صدا می‌کردیم. اسم کامل او محمدحسین بود اما چون همه خانواده او را «محمد» صدا می‌کردند، من هم همان محمد صدایش می‌کردم. او اما اسم من را دوست نداشت. کمی که با هم راحت‌تر شدیم، گفت:

- اسم مهوش اصلاً بهت نمیاد. میشه اسمت رو عوض کنیم؟

راستش خیلی بدم نیامد. خودم هم اسمم را دوست نداشتم. با اعتقاداتم هماهنگ نبود. به همین خاطر از پیشنهادش استقبال کردم:

- یعنی چی بذاریم؟

- من دوست دارم فاطمه صدات کنم اگر موافق باشی.

خیلی به دلم نشست؛ من هم دوست داشتم. موافقت خودم را اعلام کردم. از آن روز به بعد اسمم شد فاطمه. دیگر همه من را فاطمه صدا می‌کردند حتی خواهر و برادرهای خودم. (صفحه۷۲)

غائله منافقین و جنگ هشت ساله

سرِ داستان همین منافقین و خطراتی که وجود داشت، قرار شد هر کسی که در مقابل منافقین می‌جنگد، اسم مستعار داشته باشد. محمد چون در شناسنامه محمدحسین بود، اسمش را گذاشت حسین و فامیلی‌اش را هم از زیبایی‌نژاد به نجات تبدیل کرد. از همان زمان بود که او به اسم حسین نجات معروف شد اما من همچنان محمد صدایش می‌کردم.

ما خانم‌ها خیلی در جریان کارهایی که آقایون انجام می‌دادند، نبودیم. مسائل روز را خیلی پیگیری می‌کردیم و در بطن جامعه بودیم اما این همه تلاش و فعالیتی که مردها برای مقابله با منافقین و دشمنان می‌کردند را با جزئیات نمی‌دانستیم. من سرگرم بچه‌ها و آشپزی و خیاطی بودم. همیشه هم سعی می‌کردم محیط خانه را جوری در آرامش نگه دارم که همان چند روز یک‌بار، چند ساعتی که محمد در خانه بود، چیزی اذیتش نکند و بتواند استراحت کند و تازه‌نفس به کارهایش برگردد. حالا علاوه بر مساله منافقین، جنگ هم شروع شده بود.

صدیقه‌ام ۶ماهه بود که عراق به ایران حمله کرد و ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ رسماً اعلام شد که جنگ شده است. حالا دیگر مردها آن‌قدر درگیر شده بودند که هر چند وقت یک‌بار، چند ساعتی به خانه سر می‌زدند. تازه انقلاب شده بود. هنوز طعم شیرینی پیروزی و حکومت اسلامی، کامل در زیر دهان‌مان مزه نکرده بود که غائله منافقین شروع شد و حالا هم جنگ. هیچ‌کدام‌مان تصوری از جنگ نداشتیم. نمی‌دانستیم قرار است چه اتفاقی بیفتد. دشمن به خیال باطل خود می‌خواست سه‌روزه ایران را فتح کند. گمان می‌کرد این حکومت نوپا توانی برای مقابله با ارتشی که از کل دنیا تشکیل شده بود را ندارد اما نمی‌دانستند که تا خدا نخواهد، برگی از درخت نمی‌افتد. (۱۴۰ و ۱۴۱)

نیازی به من نداری!

تمام بار زندگی روی دوش من بود. آن زمان تهیه مایحتاج زندگی کار سختی بود. جنگ بود و مواد ضروری زندگی کمیاب بود. همه‌چیز کوپنی شده بود. باید منتظر می‌ماندم تا ببینم کوپن هر چیز را کِی اعلام می‌کنند. اعلام که می‌شد، بچه‌ها را می‌گذاشتم و می‌رفتم صف می‌ایستادم تا مواد غذایی را بگیرم. مایحتاج روزانه را از طریق همین کوپن‌ها می‌گرفتیم. نان و آب بچه‌ها و خودم بود. باید می‌رفتیم و می‌گرفتیم، وگرنه بچه‌ها گرسنه می‌ماندند.

یک شب محمد از جبهه آمده بود خانه؛ آن هم نه برای این‌که به ما سر بزند. در تهران باید کاری را پیگیری می‌کرد. دید همه مایحتاج خانه را آماده کردم. نفت هم گرفته بودم. همه مواد غذایی که از طریق کوپن اعلام شده بود را هم گرفته بودم. کمی فکر کرد. انگار تازه فهمیده بود که چقدر درون خانه کار هست که همه آن‌ها به دوش من افتاده. آن‌قدر روی سرِ خودش کار ریخته بود که حتی فرصت فکر کردن در این باره را از او گرفته بود. با تعجب نگاهی به اطراف کرد و گفت:

- نفت خونه رو چطوری می‌گیری؟

دلم نمی‌خواست فکرش درگیر من و بچه‌ها باشد. می‌دانستم کارهای مهمی دارد که باید بدون داشتن دغدغه خانه به آن‌ها برسد. می‌خواستم خیالش را راحت کنم که فکر ما را نکند. در جوابش گفتم:

- خدا کمکم می‌کنه.

- مواد غذایی رو چی. اونا رو چطوری می‌گیری؟

- اونا رو هم خدا کمکم می‌کنه.

- بچه‌ها چی؟ از پس بچه‌ها چطور برمیای؟

- اونم خدا. خدا کمکم می‌کنه.

- کارای خونه، رسیدگی به خودت؟

- خدا، همش خدا.

محمد آدم شوخ‌طبعی بود. کم در خانه می‌دیدمش اما وقتی بود، تمام غم و غصه‌هایم را فراموش می‌کردم. همین لحظات کوتاهی که با هم بودیم هم به شوخی و خنده می‌گذشت. هرچه پرسید، در جوابش گفتم خدا.

این را که شنید، خندید و گفت

- پس منم پاشم برم. تو که همه کارات رو خدا انجام می‌ده، نیاز به من نداری. (۱۵۶ تا ۱۵۸)

از کنگره ۳۶ هزار شهید تا هیات رزمندگان اسلام

من سه روز در هفته می‌رفتم حوزه و بقیه روزها به زندگی و بچه‌هایم می‌رسیدم. حسابی مشغول بودم. محمد هم در کنار کار اصلی‌اش همچنان پرکار بود. شده بود مسئول کنگره ۳۶ هزار شهید تهران. خیلی کار بزرگ و گسترده‌ای بود. شناسایی تمام شهدای تهران، پیدا کردن خانواده‌های‌شان، مصاحبه کردن با آن‌ها، جمع‌آوری خاطراتشان، پیاده‌سازی آن‌ها، جمع کردن گروه‌های هنری و فیلمبردار و کارگردان برای ساخت فیلم‌های آن‌ها، تیم بزرگ و حرفه‌ای از نویسندگان برای تولید کتاب بزرگسال و کودکان با موضوع شهدا، تولید موسیقی و سرود در خصوص آن‌ها، گردآوری نقاشان و گرافیست‌ها برای طراحی چهره شهدا و طراحی پوسترهای گوناگون. سازماندهی تمام این کارها نیاز به زمان و کار زیادی داشت. باید از بین ۳۶ هزار شهید، شهدای شاخص و فرماندهان را هم مشخص می‌کردند تا به‌طور ویژه‌تر برای آن‌ها کار انجام بشود. با تمام ارگان‌ها و صدا و سیما و وزارت ارشاد هم هماهنگ شدند تا بتوانند کارهای کنگره را پیش ببرند.

محمد قبل از بحث کنگره، یک کار بزرگ دیگر را هم شروع کرده بود. آن هم تأسیس هیات رزمندگان اسلام بود. هیاتی که متشکل بود از رزمندگان زمان جنگ. سخنران و مداحان و بانی‌ها و دست‌اندرکاران، همه از رزمندگان دفاع مقدس بودند. طرح و ایده این کار را که تنظیم کرد، برد نزد مقام معظم رهبری. با استقبال ایشان، طرح را با بچه‌های سپاه هم مطرح کرد و کار شکل گرفت. شروع کار هم با دهه اول محرم در مهدیه تهران آغاز شد. یک طرح مفصل ریخته بود که در این هیئت‌ها فقط گریه برای امام حسین(ع) نباشد و هیات باید تبیین‌کننده اسلام و نظام اسلامی و در جهت تقویت جبهه اسلام باشد.

در همین راستا، ما هم با خانم‌ها جمع شدیم و هیات زنانه را تشکیل دادیم، به نام پیروان عترت هیات رزمندگان اسلام. ما هم با همان دقت برای مجالس‌مان سخنران و مداح دعوت می‌کردیم. خیلی جاها هم از آقایون کمک می‌گرفتیم. این هیات‌ها فقط مختص ایام مذهبی نبود. هر ماه هم برگزار می‌شد. هر دویمان در کنار کار اصلی که داشتیم چنین کارهای فرهنگی را هم با جان و دل و از روی علاقه انجام می‌دادیم. (۲۳۰ تا ۲۳۲)

روزی که رهبر شهید مهمان شهر نجات شد

حضرت آقا هر سفر استانی که می‌رفتند، محمد از چند روز قبل می‌رفت و چند روز بعد از آمدن ایشان برمی‌گشت. گاهی که شرایط پیش می‌آمد، ما هم می‌رفتیم. البته نه همراه محمد بلکه خودم بلیط تهیه می‌کردم و خودمان همراه بچه‌ها می‌رفتیم. مقید بودم تمام سخنرانی‌های حضرت آقا را شرکت کنم. هم به لحاظ قلبی خیلی ایشان را دوست داشتیم و هم چون رهبر جامعه اسلامی بودند حرف‌هایشان برایمان حجت بود و دوست داشتم همیشه پای حرف‌هایشان بنشینم.

یکی از این سفرهای استانی، سفر به شیراز بود. اسم شیراز که آمد، دلم برای خانواده‌ام پر کشید. ما هم راهی شدیم. بعدها محمد برایمان تعریف کرد که حضرت آقا به او گفته بودند «ما مهمان شهر آقای نجات هستیم.» حضرت آقا می‌دانستند که ما شیرازی هستیم. محمد هم با شنیدن این حرف خیلی خوشحال شده بود. به شیراز که رسیدیم، یک دل سیر با خانواده‌ام دیدار کردیم. بعد هم با تمام اعضای خانواده برای سخنرانی حضرت آقا که در دانشگاه شیراز برگزار شد، رفتیم.

حضرت آقا همیشه هر شهری که می‌رفتند، یکی از برنامه‌های همیشگی‌شان سر زدن به خانواده شهدای آن شهر بود. شیراز هم از این قاعده مستثنی نبود. یکی از خانواده‌های شهدا هم خانواده محمد بود. حضرت آقا خواسته بودند یک شب مهمان خانه آن‌ها باشند و پدر و مادر محمد را ببینند. خبر که به گوشمان رسید، همه خواهران و برادران محمد در خانه پدری‌شان جمع شدند تا حضرت آقا را ببینند. همه یک هیجان غیرقابل وصفی داشتیم. حضرت آقا که وارد شدند، با همه سلام و احوالپرسی کردند. پدر شهید یک طرفشان و مادر شهید هم یک طرف دیگرشان نشستند. حضرت آقا عکس شهید را گرفتند و درباره او از پدر و مادر سؤال کردند. صحبت‌هایشان پیرامون شهید که تمام شد، حضرت آقا شروع کردند خطاب به پدر و مادر شهید از محمد تعریف کردند. فرمودند که «ما خیلی به آقای نجات زحمت می‌دیم. ایشون این آقای نجات هم از شهدای زنده هستند.» شنیدن این کلام درباره محمد از زبان حضرت آقا برای همه‌مان خیلی شیرین بود؛ هرچند که خود محمد سرش را پایین انداخته بود.

محمد توفیق داشت ۱۰ سال در بیت رهبری در محضر حضرت آقا باشد؛ ۱۰ سالی که برای همه‌مان پر از خاطره ناب و دوست‌داشتنی بود. خاطراتی که گاهی خودمان آن را با چشم می‌دیدیم و گاهی بعضی‌ها را محمد برای ما تعریف می‌کرد. مثلاً خاطراتی که بارها از زبان محمد شنیدم این بود که حضرت آقا به شدت خانواده‌دوست هستند، خیلی احترام حاج‌خانم را نگه می‌دارند و ارادت خاصی به ایشان دارند. محمد تعریف می‌کرد که اگر سفر یا جایی بروند که حاج‌خانم هم باشند، حضرت آقا آن‌قدر صبر می‌کنند که اول، ایشان وارد شوند بعد خودشان وارد می‌شوند، هیچ‌گاه جلوتر از ایشان نرفته‌ند. در مورد فرزندان و عروس‌ها و دامادها و نوه‌ها هم همین‌طور است. مهر و محبت عمیقی بین‌شان حاکم است. (۲۴۸ و ۲۴۹)