پاک‌آیین: «پنج راهبرد سیاست خارجی» با تکیه بر دیدگاه‌های رهبر شهید تدوین شد
به گزارش سیاست خارجی ایرنا، محسن پاک‌آیین، سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان در مراسم رونمایی از کتاب «پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی»گفت: دو هفته پس از آغاز جنگ، فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک نیز آغاز شد. هیئت‌های میانجی برای گفت‌وگو به ایران می‌آمدند و افراد مختلفی در این زمینه به کشور سفر می‌کردند. در آن مقطع، رهبر شهید انقلاب، به‌عنوان فردی که نظر تعیین‌کننده‌ای در این روند داشتند، نقش اصلی را بر عهده داشتند. ان‌شاءالله قرار است کتابی درباره هشت سال فعالیت ایشان در عرصه سیاست خارجی، با تمرکز بر موضوع جنگ تحمیلی، منتشر شود که کتابی خواندنی خواهد بود.
نویسنده کتاب با اشاره به اینکه در دوران رهبری نیز شاهد بودیم که ایشان سکاندار اصلی سیاست خارجی، هدایت‌کننده وزارت امور خارجه و حامی وزیران امور خارجه بودند، ادامه داد: رهنمودهای ایشان مسیر حرکت سفرا و کارگزاران وزارت امور خارجه را روشن می‌کرد. به همین دلیل، با توجه به همکاری که با دفتر حفظ و نشر آثار ایشان داشته‌ام و دارم، علاقه‌مند شدم مطالبی را در این زمینه تدوین کنم.
وی افزود: در پاسخ به پرسشی که جناب آقای جابری‌انصاری مطرح کردند، باید توضیح بدهم که دو مقاله را پیش‌تر نوشته بودم: مقاله‌ای درباره «نظام انقلابی و سیاست خارجی» که در همایش مؤسسه با موضوع نظام انقلابی ارائه شد و مقاله‌ای درباره «نگاه به شرق» که در همایشی در دوره معاونت پژوهشی آقای دکتر اسحاقی ارائه کردم.
این دیپلمات بازنشسته کشورمان در ادامه خاطرنشان کرد: سه موضوع دیگر را نیز به‌صورت مستقل تدوین کردم تا به این مجموعه اضافه شود. این مطالب پیش از شهادت رهبر شهید آماده شده بود، اما پس از شهادت ایشان، ادبیات متن را تغییر دادیم و مطالبی را نیز به آن افزودیم تا در قالب کنونی منتشر شود.
پاک آیین افزود: قرار بود این مجموعه شامل ۱۰ دیدگاه باشد. البته موضوع هسته‌ای در نسخه اولیه این ۱۰ دیدگاه قرار نداشت که آن را نیز اضافه خواهم کرد. از دیگر موضوعات این مجموعه می‌توان به دیپلماسی وحدت اسلامی، امنیت مشترک منطقه‌ای و صلح عادلانه اشاره کرد. نگارش برخی از راهبردهای دیگر نیز در دست انجام است و امیدواریم در آینده پنج راهبرد دیگر را نیز منتشر کنیم.
وی خاطرنشان کرد: فلسفه تدوین این مجموعه چنین بود و در نهایت، این‌گونه مقدر شد که کتابی که پیش‌تر آماده چاپ کرده بودیم، پس از شهادت ایشان به‌عنوان نخستین کتاب منتشرشده در این زمینه به چاپ برسد. در پایان، از جناب آقای اسماعیل‌تبار و همکاران ایشان که برای انتشار کتاب با سرعت اقدام کردند، تشکر می‌کنم.
نظام انقلابی هم جوشش انقلابی دارد و هم نظم و قانون‌مداری/نگاه به شرق تنها به معنای توجه به شرق جغرافیایی نیست
سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان در ادامه سخنانش افزود: بحث «نظم نظام انقلابی» است که برگرفته از یکی از عبارت‌های شهید آیت‌الله خامنه‌ای در بیانیه گام دوم انقلاب است. ایشان در این بیانیه، جمهوری اسلامی را نظامی انقلابی معرفی می‌کنند و می‌فرمایند که باید در عرصه سیاست داخلی و خارجی، در چارچوب این نظام حرکت کنیم.
وی ادامه داد: نظام انقلابی، هم جوشش انقلابی دارد و هم در عین حال، از نظم، انضباط و قانون‌مداری در عرصه داخلی و بین‌المللی برخوردار است. ایشان این دو ویژگی را مغایر با یکدیگر نمی‌دانستند. بر همین اساس، این پرسش مطرح است که وزارت امور خارجه در چارچوب نظام انقلابی چگونه باید عمل کند؟ کارگزاران دستگاه دیپلماسی باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند و دیپلماسی کشور چه مسیری را باید دنبال کند تا متناسب با شاخص‌هایی باشد که در بیانیه گام دوم مطرح شده است؟ این موضوع یکی از محورهایی است که در کتاب به آن پرداخته‌ایم.
نویسنده کتاب با اشاره به اینکه موضوع دوم، بحث «نگاه به شرق» است؛ خاطرنشان کرد: مسئله‌ای که به‌ویژه در دهه اخیر بسیار مطرح شده و پرسش‌هایی را در جامعه ایجاد کرده است. آیا نگاه به شرق مفهومی مربوط به دوران جنگ سرد است یا همچنان موضوعیت دارد؟ آیا این نگاه با سیاست نه شرقی و نه غربی جمهوری اسلامی ایران مغایرت دارد؟ اساساً نگاه به شرق به این معناست که صرفاً به شرق جغرافیایی توجه کنیم؟ اگر چنین است، جایگاه سایر کشورها در سیاست خارجی ما چه خواهد بود؟
وی ادامه داد: در این بخش، با بررسی دیدگاه‌های حضرت امام خمینی(ره) و شهید آیت‌الله خامنه‌ای، تلاش کرده‌ایم به این پرسش‌ها پاسخ دهیم. نگاه به شرق صرفاً نگاهی جغرافیایی نیست، بلکه مفهومی سیاسی نیز دارد و کشورهایی را در بر می‌گیرد که مخالف سلطه غرب هستند و در چارچوب چندجانبه‌گرایی تعریف می‌شوند.
پاک آیین گفت: در همین زمینه، به نقل از فرزند یادگار امام، حجت‌الاسلام سیدحسن خمینی، نقل شده است که امام به دنبال متحد کردن شرق بود. این نکته نشان می‌دهد که در ادبیات امام خمینی(ره)، بیشتر بر جنبه سیاسی مفهوم شرق تأکید شده است؛ در حالی که در دیدگاه شهید آیت‌الله خامنه‌ای، هر دو جنبه جغرافیایی و سیاسی مورد توجه قرار گرفته است. در این بخش از کتاب، تلاش کرده‌ایم تا حد امکان به پرسش‌های مطرح‌شده درباره مفهوم نگاه به شرق پاسخ دهیم و ابعاد مختلف این رویکرد را بررسی کنیم.
رهبر شهید بر تقویت روابط با ۱۵ کشور همسایه تأکید داشتند
سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان در مراسم رونمایی از کتاب پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی، گفت: سیاست همسایگی، سیاستی بسیار مهم است. سیاست همسایگی صرفاً به معنای تقویت روابط با کشورهای همسایه نیست، بلکه مدیریت روابط با همسایگان را نیز شامل می‌شود. گاهی باید روابط با یک کشور را تقویت کنیم و گاهی لازم است همسایه‌ای را مهار کنیم تا خطری و آسیبی برای ما نداشته باشد. همه این موارد در چارچوب سیاست همسایگی قرار می‌گیرد.
وی ادامه داد: آقای شهید ما توجه ویژه‌ای به موضوع همسایگان داشتند؛ موضوعی که هم در این کتاب به آن پرداخته شده و هم در دیدارهای ایشان با مقام‌های کشورهای همسایه و سخنرانی‌هایشان، به‌ویژه در دو سخنرانی در مشهد، مورد تأکید قرار گرفته است. ایشان بارها مطرح کردند که ما ۱۵ همسایه داریم و باید با این کشورها کار کنیم. اهمیت همسایگان در سیاست خارجی بسیار زیاد است. کشوری که بتواند در عرصه سیاست خارجی و در حوزه همسایگی، روابط محکمی با همسایگان خود برقرار کند، عملکرد موفقی خواهد داشت. این موضوع نیز بحث مفصلی است که در کتاب به آن پرداخته‌ایم.
پاک‌آیین خاطرنشان کرد: موضوع مهم دیگر، طرح همه‌پرسی در فلسطین به‌عنوان پیشنهاد ایران است. همواره در مجامع بین‌المللی از ما سؤال می‌شد که شما می‌گویید اسرائیل نباشد و با طرح‌های مطرح‌شده و طرح سازش مخالفید؛ اما خودتان چه طرحی دارید؟ این طرح به دستور مقام معظم رهبری شهید، در دوران ریاست‌جمهوری ایشان، تدوین شد. برخی از همکاران در وزارت امور خارجه روی آن کار کردند و بیش از ۲۰ سال پیش، در اجلاس جنبش عدم تعهد، از آن رونمایی شد و ایشان نیز آن را مطرح کردند.
وی ادامه داد: همان‌طور که دوستان آشنا هستند، این طرح برگزاری همه‌پرسی در فلسطین است. درباره این پیشنهاد گفته می‌شود که طرح خوبی است، اما قابلیت اجرا ندارد؛ زیرا هم رژیم صهیونیستی و هم برخی کشورهای جهان و حتی بعضی کشورهای عربی با آن مخالف‌اند. پرسش ما این است که آیا طرح‌های دیگر قابلیت اجرا دارند؟ آیا اکنون طرح دو دولتی امکان اجرا دارد؟ آیا طرح یک دولتی، که به معنای تداوم وجود رژیم صهیونیستی است، قابلیت اجرا دارد؟
پاک‌آیین گفت: این طرح، طرح‌های دیگر را به چالش می‌کشد و در نهایت یکی از این پیشنهادها باید در عرصه بین‌المللی مطرح شود. امیدوارم با توجه به تضعیف طرح دو دولتی و طرح یک دولتی، پیشنهاد ایران برای برگزاری همه‌پرسی در فلسطین بتواند جایگاه خود را در مباحثات بین‌المللی پیدا کند. موضوع پایانی، حقوق بشر است؛ مسئله‌ای که حضرت آقا بر آن تأکید داشتند و از وزارت امور خارجه خواسته بودند آن را در مجامع بین‌المللی مطرح کند و از سازمان ملل بخواهد درباره موارد نقض حقوق بشر پاسخ‌گو باشد.
وی خاطرنشان کرد: ایشان به مواردی از نقض حقوق بشر از سوی آمریکا در افغانستان، عراق، ماجرای سوزاندن فرقه داوودیه، یمن و بحرین اشاره کرده بودند. تلاش کردم در این بخش از کتاب، با توجه به کشورهایی که ایشان نام برده بودند، وضعیت حقوق بشر و عملکرد آمریکا در این کشورها را بررسی کنم و نشان دهم که آمریکا چه اقداماتی را مستقیماً یا از طریق کشورهای هم‌پیمان خود علیه حقوق بشر انجام داده است. در واقع، این موضوع مطالبه جمهوری اسلامی ایران از جامعه بین‌المللی است؛ ما مدعی دفاع از حقوق بشر هستیم، اما این شما هستید که حقوق بشر را نقض می‌کنید.
به گزارش ایرنا، نشست رونمایی از کتابِ "پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی" امروز دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، از ساعت ۱۴ تا ۱۶ در سالن اجتماعات ایرنا در حال برگزاری است. کتاب «پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی» به قلم محسن پاک آیین سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان و با مقدمه دکتر احمد اسماعیل تبار منتشر و راهی بازار شد. این کتاب در 176 صفحه، با الهام از بیانات و توصیه های حضرت آیت الله شهید خامنه ای(قدس سره) به بررسی و تبیین «نظام انقلابی و سیاست خارجی،سیاست نگاه به شرق، اولویت روابط با همسایگان،همه پرسی در فلسطین و حقوق بشرآمریکایی پرداخته است. این کتاب توسط انتشارات فرهنگ سبز منتشر شده است.
پیش از این نیز از محسن پاک‌آیین خاطرات دوران سفارت در زامبیا، ازبکستان، تایلند و جمهوری آذربایجان و همچنین کتاب‌های دیپلماسی نبوی، محبت اهل بیت(س) در شمال آفریقا و اروپا، سفیران پیامبر اعظم، مناقشه قره‌باغ از آغاز تا پایان، سیاست و حکومت در آفریقا، شناخت نومحافظه‌کاران آمریکا، از اداره هفتم تا سفارت، پنجاه سال مناسبات ایران و تایلند، حیدر علی‌اف و دیدگاه دوستی دائمی با ایران (به زبان آذری)، ترجمه کتاب اسلام و مسلمانان جهان از ماهاتیر محمد تحت عنوان جهانی که در آن بسر می‌بریم و کتب سبز کشورهای میانمار، لائوس و زامبیا منتشر شده است.