پارادوکس سربازی؛ بمبی در دست مخالفان نتانیاهو
فرارو- رقابت بر سر قدرت در اسرائیل وارد مرحله‌ای تازه شده است. پس از انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر، گادی آیزنکوت، رئیس حزب میانه‌روی «یاشار» توانسته حمایت اکثریت نمایندگان را برای دریافت مأموریت تشکیل دولت جلب کند؛ تحولی که موقعیت بنیامین نتانیاهو را بیش از پیش تضعیف کرده است.
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، دفتر اسحاق هرتزوگ اعلام کرده است که روز یکشنبه رسماً مأموریت تشکیل کابینه را به آیزنکوت واگذار خواهد کرد. این تصمیم پس از دو روز مشورت با احزاب راه‌یافته به کنست، اتخاذ شده است. آیزنکوت تا شش هفته فرصت خواهد داشت تا ائتلافی برای تشکیل دولت جایگزین نتانیاهو ایجاد کند؛ اما برخورداری از حمایت اولیه نمایندگان، هنوز به معنای دستیابی قطعی به یک ائتلاف پایدار نیست.
شکاف در اردوگاه نتانیاهو؛ ۶۷ حمایت در برابر ۴۶ توصیه
بر اساس نتایج رایزنی‌های رئیس‌جمهور، آیزنکوت حمایت ۶۷ نماینده کنست آینده را به دست آورده است؛ حمایتی که ۱۹ نماینده از دو حزب عربی نیز در میان آن قرار دارند. در مقابل، نتانیاهو تنها توانسته حمایت ۴۶ نماینده را جلب کند. یکی از نشانه‌های مهم تضعیف اردوگاه او، موضع حزب «یهودیت تورات متحد» بود؛ حزبی که از متحدان سنتی نتانیاهو محسوب می‌شود، اما در جریان مشورت‌های هرتزوگ از معرفی او برای تشکیل دولت خودداری کرد.
با وجود این، تصمیم هرتزوگ به معنای برکناری فوری نتانیاهو نیست. آیزنکوت اکنون مأمور تشکیل دولت است و روی کاغذ از اکثریت پارلمانی برخوردار شده، اما هنوز کابینه‌ای با ترکیب و توافق سیاسی مشخص در اختیار ندارد.
طرح دولت اضطراری؛ بدون حضور مستقیم احزاب عربی
آیزنکوت از تشکیل دولتی با عنوان «دولت اضطراری ملی» سخن می‌گوید و می‌خواهد در نخستین فرصت ممکن، کابینه‌ای اقلیت را معرفی کند. طرح اولیه او بر همکاری چهار حزب یهودی مخالف نتانیاهو استوار است که در مجموع ۴۸ کرسی دارند: حزب «یاشار» به ریاست خود آیزنکوت، حزب «با هم» به ریاست نخست‌وزیران پیشین نفتالی بنت و یائیر لاپید، حزب «اسرائیل خانه ما» به ریاست آویگدور لیبرمن و حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها به ریاست یائیر گولان.
آیزنکوت برای پیوستن به ائتلاف، چهار شرط تعیین کرده است: پذیرش اسرائیل به‌عنوان کشوری یهودی، دموکراتیک، لیبرال و برابری‌طلب؛ پایبندی به ارزش‌های اعلامیه استقلال؛ اجرای اصل خدمت همگانی در قالب نظامی، ملی یا مدنی؛ و به‌رسمیت شناختن حماس به‌عنوان سازمانی تروریستی. شرط چهارم عملاً حضور مستقیم احزاب عربی در کابینه را منتفی می‌کند.
با این حال، این احزاب می‌توانند بدون عضویت در دولت، از آن در پارلمان حمایت کنند و اکثریت لازم را برای ادامه فعالیت کابینه فراهم آورند. تشکیل دولت به رأی اکثریت ساده نیاز دارد؛ اما برکناری دولت دشوارتر است و مستلزم حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده از یک دولت جایگزین است. کنست در مجموع ۱۲۰ کرسی دارد.
آویگدور لیبرمن؛ مانع اصلی در مسیر آیزنکوت
مهم‌ترین چالش آیزنکوت در مسیر تشکیل دولت، آویگدور لیبرمن است؛ سیاستمداری که در دوره‌های مختلف وزارت جنگ، خارجه و دارایی را بر عهده داشته و اکنون ریاست حزب «اسرائیل خانه ما» را در دست دارد. لیبرمن با هر دولتی که برای ادامه فعالیت به حمایت احزاب عربی وابسته باشد مخالفت کرده است. از نگاه او، دولت اقلیت با تکیه بر حمایت بیرونی احزاب عربی دوام چندانی نخواهد داشت و در نهایت می‌تواند زمینه بازگشت قدرتمندتر نتانیاهو به قدرت را فراهم کند.
او روز جمعه در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد که نتیجه چنین مسیری ممکن است بازگشت نتانیاهو با ۷۰ کرسی و چهار سال دیگر حضور در قدرت باشد؛ وضعیتی که به گفته او، می‌تواند پیامدهای بسیار خطرناکی داشته باشد.
لیبرمن در مقابل، پیشنهاد دیگری مطرح کرده است: کنار گذاشتن مخالفت دیرینه با احزاب مذهبی افراطی و تلاش برای تشکیل ائتلافی با ۶۱ نماینده با مشارکت دو حزب «شاس» و «یهودیت تورات متحد» و بدون حضور احزاب عربی «فهرست مشترک» و «رعم». او معتقد است پس از تشکیل چنین دولتی، ممکن است سه یا چهار نماینده از حزب لیکود نیز از نتانیاهو جدا شوند و به ائتلاف جدید بپیوندند.
معمای احزاب مذهبی و خدمت سربازی
پیشنهاد لیبرمن با یکی از مهم‌ترین وعده‌های انتخاباتی مخالفان نتانیاهو یعنی پایان دادن به معافیت فراگیر مردان یهودی افراطی‌مذهب از خدمت اجباری نظامی در تضاد است. احزاب مذهبی ارتدوکس افراطی خواهان تصویب قانونی هستند که این معافیت را تثبیت کند؛ در حالی که آیزنکوت، لیبرمن و دیگر احزاب مخالف در جریان کارزار انتخاباتی بر ضرورت اجرای اصل خدمت همگانی تأکید کرده‌اند. این اختلاف می‌تواند تشکیل ائتلاف با احزاب مذهبی را با مانعی جدی مواجه کند. علاوه بر آن، یکی از دو حزب مذهبی همچنان به نتانیاهو وفادار مانده است.
به این ترتیب، آیزنکوت با دو مسیر دشوار روبه‌روست: از یک سو، تشکیل دولت با حمایت بیرونی احزاب عربی که با مخالفت لیبرمن مواجه است و از سوی دیگر، جلب حمایت احزاب مذهبی که مستلزم عقب‌نشینی از وعده مهم انتخاباتی درباره خدمت سربازی خواهد بود.
نتانیاهو به دنبال ائتلاف وحدت ملی
نتانیاهو که اکثریت پارلمانی خود را از دست داده، تلاش کرده است همکاری سیاسی احزاب یهودی و عربی را به مسئله‌ای امنیتی و هویتی تبدیل کند. او نتایج انتخابات را به چالش کشیده و مدعی شده است که احزاب عربی با رشوه و تأمین مالی خارجی در رأی‌گیری مداخله کرده‌اند و نتیجه انتخابات را «دزدیده‌اند». همچنین گزارش شده است که دیوید زینی، رئیس وفادار سازمان امنیت داخلی شین‌بت، پیگیر بررسی فعالیت سیاستمداران عرب بوده است؛ هرچند شواهد عمومی مشخصی برای این ادعاها ارائه نشده است.
نتانیاهو روز شنبه در پیامی ویدئویی هشدار داد که اگر دولت اقلیتی با حمایت احزاب عربی تشکیل شود، اسرائیل «دوام نخواهد آورد.» او در عوض خواستار تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت تمام بلوک سیاسی خود از جمله احزاب راست افراطی و مذهبی شد و از همه احزاب صهیونیستی خواست برای حفظ آنچه «تنها کشور ملت یهود» خواند، به این ائتلاف بپیوندند.
آیزنکوت این موضع‌گیری را تلاشی ناامیدانه برای منحرف کردن افکار عمومی دانست. حزب یاشار نیز در واکنش اعلام کرد که اگر لیکود خواهان دولت وحدت ملی گسترده است، می‌تواند ائتلاف خود با جریان‌های افراطی را منحل کند و زیر نظر نخست‌وزیری آیزنکوت وارد دولت شود.
آیزنکوت از روز یکشنبه ۲۸ روز فرصت دارد تا درباره ترکیب کابینه، تقسیم وزارتخانه‌ها، بودجه و سیاست‌های دولت با احزاب مختلف مذاکره کند. این مهلت در صورت نیاز می‌تواند ۱۴ روز دیگر تمدید شود. اگر او در این مدت موفق به تشکیل دولت نشود، مأموریت به نتانیاهو واگذار خواهد شد تا چهار هفته دیگر برای تشکیل کابینه تلاش کند.
آیزنکوت اکنون از حمایت عددی قابل‌توجهی برخوردار است، اما اختلاف بر سر نقش احزاب عربی، آینده معافیت مذهبی‌ها از خدمت سربازی و چگونگی جذب نمایندگان جداشده از لیکود، می‌تواند این اکثریت را شکننده کند. بنابراین، مأموریت تازه رئیس حزب یاشار اگرچه مهم‌ترین تهدید سیاسی برای نتانیاهو در سال‌های اخیر محسوب می‌شود، هنوز به معنای پایان قطعی دوران نخست‌وزیری او نیست. سرنوشت آینده اسرائیل در هفته‌های پیش رو و در مذاکراتی تعیین خواهد شد که ممکن است نه‌فقط ترکیب کابینه، بلکه توازن نیروهای سیاسی را نیز دگرگون کند.