حذف کسب‌وکارهای ایرانی از دنیای اینترنت/ چگونه دامنه‌ها از دسترس خارج شدند؟
زخمی که سه نوبت قطع اینترنت در سال ۱۴۰۴ و تداوم آن در سال جاری بر پیکر کسب‌وکارهای ایرانی وارد کرده، همچنان بدون درمان مانده و حالا محدودیت جدیدی به آن اضافه شده است؛ این بار نه از درون مرزها و نه به واسطه تصمیمی برای فیلتر یک سرویس خاص یا قطع سراسری اینترنت، بلکه از جایی دورتر، از سوی شرکت‌های بین‌المللی زیرساخت اینترنت.
طبق گزارش شرق، طی چند روز گذشته، دامنه بین‌المللی تعدادی از وب‌سایت‌های معتبری چون ورزش‌سه، تترلند، ویرگول، هوشا و پلتفرم شیدا یا از دسترس خارج شده و یا با اختلال‌هایی مواجه گردیده‌اند. اتفاقی که در نگاه اول ممکن است فقط به تغییر یک آدرس اینترنتی مربوط شود، اما برای کسب‌وکاری که سال‌ها برای جذب مخاطب زحمات زیادی کشیده و در موتورهای جست‌وجو جایگاهی کسب کرده است، به معنای از دست دادن بخش قابل توجهی از دارایی دیجیتال خود خواهد بود.
اما آنچه اغلب نادیده گرفته می‌شود، وضعیت دوگانه کسب‌وکارهای ایرانی است؛ از یک سو آنها باید در داخل کشور با فیلترینگ، محدودیت‌های دسترسی، اختلال و قطع اینترنت دست و پنجه نرم کنند و از سوی دیگر، برای ادامه فعالیت‌هایشان به زیرساخت‌هایی وابسته‌اند که کنترل آنها در دست نهادهای خارجی است. اکنون دامنه نیز به لیست نقاط آسیب‌پذیر این کسب‌وکارها وارد شده است.
دامنه‌هایی که از دست رفته‌اند
وقایع از روز شنبه ۱۶ آبان آغاز شد و با اعلام اختلال در دامنه بین‌المللی ورزش‌سه و تترلند شدت پیدا کرد. این دو پلتفرم اعلام کردند که کاربران می‌توانند از طریق دامنه‌های ایرانی به خدمات این سایت‌ها دسترسی پیدا کنند. به دنبال آن خبر اختلال دامنه هوشا و مسدودیت دامنه بین‌المللی ویرگول نیز منتشر شد. در ادامه، اطلاع داده شد که پلتفرم شیدا، یک سرویس نمایش خانگی نیز به این مشکلات دچار شده است.
این موارد فقط تعدادی از شرکت‌های بزرگ هستند که به واسطه شهرت برندشان بیشتر از همه شناخته می‌شوند، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که دامنه‌های بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک‌تر، از قبیل تولید و پخش دارو، رسانه‌های خبری کمتر شناخته‌شده و... نیز تحت تأثیر این محدودیت جدید قرار گرفته‌اند. همزمانی این رخدادها توجهات را به سمت شرکت آمریکایی GoDaddy جلب کرده است؛ یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های ثبت و مدیریت دامنه در جهان که طبق گفته برخی از فعالان این حوزه، دامنه تعدادی از وب‌سایت‌های ایرانی زیر مدیریت آن قرار دارد.
با این وجود، تا کنون دلیل دقیق و سازوکار واحد برای این اختلالات به طور رسمی توسط شرکت ثبت‌کننده اعلام نشده است. همین فقدان اطلاعات منجر به شکل‌گیری روایت‌های مختلفی از منشأ این مسائل شد، از اعتبارات تحریمی تا شیوه‌های سنتی شرکت‌های ثبت‌کننده در برابر کاربران ایرانی و حتا احتمال گزارش‌های هدفمند.
علی آجودانیان، مدیرعامل ویرگول، در ارتباط با اختلال دامنه این پلتفرم اظهار می‌کند: «دامنه ویرگول همانند برخی از دیگر وب‌سایت‌های ایرانی که در روزهای اخیر با اختلال مواجه شدند، در نزد شرکت GoDaddy ثبت شده بود». اگرچه این شرکت هنوز دلیل رسمی تعلیق دامنه را مشخص نکرده است، اما با توجه به اشتراک ثبت‌کننده دامنه و وضعیت مشابه وب‌سایت‌های آسیب‌دیده، به اعتقاد آجودانیان احتمال ارتباط این موضوع با تحریم‌ها بالاست.
مدیرعامل ویرگول اعلام می‌کند که از صبح شنبه و همزمان با بروز اختلال، در تلاش بوده تا از طریق تماس تلفنی، ایمیل و گفت‌وگوی آنلاین با پشتیبانی GoDaddy پیگری کند، اما این شرکت از ارائه توضیحات دقیق درباره علت تعلیق خودداری کرده و تنها از ویرگول خواسته است تا درخواست خود را از طریق ایمیل ارسال نماید. به گفته او، در ابتدا وعده بررسی و پاسخ‌گویی ظرف ۲۴ ساعت داده شد، اما بعد از گذشت ۴۸ ساعت، هنوز پاسخی دریافت نکرده‌اند. به ادعای او، تعطیلی آخر هفته شرکت نیز پیگیری موضوع را دشوارتر کرده است. ویرگول در حال تلاش برای راه‌اندازی دامنه «ir.» است تا دسترسی کاربران به این پلتفرم دوباره برقرار شود، اما آجودانیان خاطرنشان می‌کند که تغییر دامنه به معنای بازگشت کامل ترافیک و کاربران قبلی نیست. بخش زیادی از مخاطبان ویرگول از طریق شبکه‌های اجتماعی، موتورهای جست‌وجو و لینک‌هایی که نویسندگان در کانال‌های تلگرامی و سایر بسترها منتشر کرده‌اند، به این پلتفرم دسترسی می‌یافتند.
به گفته او، در ابتدا ممکن است ویرگول نتواند ۸۰ تا ۹۰ درصد از این ورودی‌ها را با دامنه جدید برای مدتی طولانی بازگرداند. ولی مهم‌تر از همه، از لحاظ بنیان‌گذار ویرگول، تنها کاهش موقت ترافیک نیست، بلکه اعتبار و جایگاهی که این پلتفرم طی نزدیک به ۱۰ سال فعالیت در موتور جست‌وجوی گوگل به دست آورده، از کف می‌رود.
به گفته آجودانیان، دامنه‌ی جدید از نظر گوگل عملاً یک وب‌سایت تازه به حساب می‌آید و اعتبار جست‌وجویی، رتبه صفحات و جایگاهی که ویرگول طی سال‌ها با تلاش زیاد به دست آورده، به راحتی به دامنه جدید منتقل نخواهد شد. بازسازی این جایگاه، در صورت امکان، می‌تواند زمان‌های طولانی، از ماه‌ها تا سال‌ها، به خود اختصاص دهد. این تجربه نشان می‌دهد که عواقب تعلیق یک دامنه بین‌المللی برای کسب‌وکارهای محتوایی، فراتر از قطع دسترسی موقتی کاربران است؛ زیرا دارایی‌هایی مانند ترافیک ارگانیک، اعتبار دامنه و جایگاه محتوای تولید شده در موتورهای جست‌وجو به خطر می‌افتند؛ دارایی‌هایی که نتیجه سال‌ها کار و تلاش هستند و انتقال آنها به یک دامنه جدید، فرآیندی سریع و مطمئن نیست.
کاهش ترافیک و کاربران جدید
در حالی که بسیاری از شرکت‌ها در شوک ناشی از از دست دادن دامنه‌ای هستند که با هزینه و زمان زیادی برای بهبود جایگاه خود در نتایج جست‌وجوی گوگل تلاش کرده‌اند، اما برخی فعالان این حوزه معتقدند که این تحریم‌ها جدید نیست و از چند سال پیش نیز اعمال می‌شده‌اند. برتینا، شرکتی که خدمات هاست، دامنه و سرور ارائه می‌دهد، گزارش می‌دهد که تعداد محدودی از مشتریان این شرکت با مشکل غیرفعال شدن دامنه‌هایشان روبرو شده‌اند؛ چرا که آنها به دلیل تحریم‌ها پیوسته از خدمات تأمین‌کنندگان آسیایی استفاده کرده‌اند.
شهاب بایرامی، مدیر فنی برتینا، معتقد است که رویدادی که به تازگی برای دامنه‌هایی همانند ورزش‌سه، تترلند و ویرگول اتفاق افتاده، الزاماً به معنای تحریم مستقیم این کسب‌وکارها نیست. او ضمن تفکیک این رویداد از توقیف مستقیم برخی دامنه‌ها از سوی وزارت دفاع آمریکا، بیان می‌کند که در این موارد، دامنه‌ها به طور مستقیم تحویل گرفته شده و مالکیت و تنظیمات DNS آنها تغییر یافته، اما در این مورد اخیر، به گفته او، مسئله به شناسایی مالک ایرانی دامنه از سوی GoDaddy و مسدود شدن دامنه‌ها مربوط می‌شود.
بایرامی خاطرنشان می‌کند که محدودیت GoDaddy برای کاربران ایرانی موضوع جدیدی نیست و این شرکت در سال‌های پیش نیز در صورت شناسایی مالک ایرانی، اقدام به مسدود کردن دامنه و درخواست انتقال آن به ثبت‌کننده دیگری می‌کرد. اما به نظر می‌رسد در ماجرای اخیر، معمولاً زمانی برای انتقال دامنه به مشتری داده نشده است. او همچنین تأکید می‌کند که ارائه‌دهندگان ایرانی خدمات دامنه به دلیل تجارب قبلی از همکاری با GoDaddy پرهیز کرده و به سراغ ثبت‌کنندگان آسیایی می‌روند. مدیر فنی برتینا می‌افزاید که این شرکت بیش از ۳۵ هزار دامنه را مدیریت کرده و تعداد دامنه‌های دارای مشکل در میان مشتریان آنها بسیار محدود است و هیچ‌یک از دامنه‌های ثبت‌شده تحت مدیریت برتینا، از طریق GoDaddy ثبت نشده‌اند.
به اعتقاد او، انتخاب ثبت‌کننده دامنه می‌تواند در مواجهه با چنین محدودیت‌هایی موثر باشد؛ زیرا ثبت‌کنندگان آسیایی به خاطر عدم وابستگی به قوانین آمریکا، دامنه‌ها را به خاطر مالکیت ایرانی به آسانی مسدود نمی‌کنند، مگر اینکه با تحریم‌های خاصی مواجه شوند. بایرامی همچنین هشدار می‌دهد که جایگزینی دامنه‌ای چون «ir.» یا یک دامنه جدید، به معنای حل مشکل نیست. او بیان می‌کند که موتورهای جست‌وجو و کاربران وب‌سایت‌ها را با دامنه‌های قبلی می‌شناسند و صفحات آنها نیز با همان آدرس در گوگل ثبت و رتبه‌بندی شده‌اند. بنابراین، تغییر دامنه می‌تواند به افت شدید ترافیک و از دست رفتن بخشی از ورودی‌های سایت منجر شود؛ موضوعی که صرفاً با راه‌اندازی یک دامنه جدید قابل حل نیست. او به مثال تترلند اشاره کرده و می‌گوید حتی اگر دامنه جدید فعال شود، جستجو برای نام این کسب‌وکار ممکن است همچنان کاربران را به دامنه قبلی که دیگر در دسترس نیست هدایت نماید. از منظر بایرامی در شرایط کنونی، هیچ راهکار پایدار و عملی برای جلوگیری از تکرار چنین رخدادهایی وجود ندارد. او به کسب‌وکارها پیشنهاد می‌کند که حداقل یک دامنه جایگزین داشته باشند و دامنه‌های خود را نزد ثبت‌کنندگان آسیایی نگهداری کنند. با این حال، تاکید می‌کند که استفاده از دامنه دوم یک راهکار استاندارد و مطمئن نیست و به عنوان یک اقدام اضطراری برای کاهش آسیب در زمان قطع دسترسی محسوب می‌شود.
او همچنین به خطرات احتمالی ناشی از استفاده از دامنه‌های از دست رفته نیز هشدار می‌دهد؛ زیرا ممکن است دامنه‌ای که پیش‌تر متعلق به یک برند معتبر بوده، به فرد دیگری تعلق گیرد و زمینه سوءاستفاده، فیشینگ یا انتشار محتواهای جعلی به نام آن کسب‌وکار فراهم شود. او در پایان نظری را که جایگزینی سریع دامنه را به معنای حل مشکلات می‌داند، رد می‌کند و بیان می‌کند که اطلاع‌رسانی از طریق شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های تلگرامی به طور حتم به همه مخاطبان نمی‌رسد. بسیاری از کاربران عادت دارند که آدرس قبلی را به صورت مستقیم وارد کنند یا نام وب‌سایت را در گوگل جستجو نمایند و ممکن است اصلاً از تغییر دامنه اطلاع نداشته باشند. به این ترتیب، حتی اگر نسخه جایگزین سایت فعال باشد، برخی از کاربران همچنان با مشکل دسترسی روبرو خواهند شد.
چگونگی از دسترس خارج شدن دامنه‌ها
برای درک ابعاد این مشکل، لازم است بین «از دسترس خارج شدن یک وب‌سایت» و «تعلیق دامنه» تمایز قائل شویم. در اختلال‌های معمول شبکه، ممکن است سرور، مسیر ارتباطی یا تنظیمات فنی یک سایت با مشکل مواجه شود؛ اما زمانی که شرکت ثبت‌کننده دامنه آن را به حالت تعلیق در می‌آورد، مسئله فراتر از میزبانی وب می‌رود. دامنه دیگر به شکل عادی در اینترنت قابل دسترسی نیست و مالک آن حتی ممکن است نتواند دامنه را تمدید، منتقل یا تنظیمات آن را تغییر دهد. پویا پیرحسینلو، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار آروان‌کلاد، به وضعیت دامنه‌های تعلیق شده اشاره کرده و می‌گوید که در عین‌حال تعداد قابل توجهی از دامنه‌های شناخته‌شده ایرانی که نزد GoDaddy ثبت شده‌اند، از این اختلال بی‌نصیب نمانده‌اند.
به گفته او، این دامنه‌ها در وضعیت ClientHold قرار دارند؛ وضعیتی که در آن امکان انتقال، تمدید و به‌روزرسانی دامنه از مالک سلب می‌شود. او اشاره می‌کند که پاسخ مشخصی به مالکان دامنه‌ها داده نمی‌شود و فقط به آنان اطلاع داده می‌شود که موضوع باید از طریق واحد تطبیق (Compliance) پیگیری شود. به اعتقاد او، با تجمیع این علامت‌ها و رفتارهای ثابت شرکت‌های آمریکایی، دلیلی کافی برای انتساب علت اصلی این اختلالات به تحریم‌های آمریکا وجود دارد.
پیرحسینلو توضیح می‌دهد که در دامنه‌های بین‌المللی، ICANN به شرکت‌هایی که به عنوان Registrar شناخته می‌شوند، مجوز ثبت پسوندهای بین‌المللی مانند «.com»، «.net» و... را اعطا می‌کند. GoDaddy یکی از این شرکت‌هاست و او بیان می‌کند که تنها ثبت‌کننده‌ای نیست که در سال‌های اخیر دامنه‌های متعلق به کاربران ایرانی را به حالت تعلیق در آورده است. او از شرکت‌هایی نظیر Joker، Uniregistry و BigRock یاد می‌کند که به گفته او، در گذشته اقداماتی مشابه انجام داده‌اند.
او در پاسخ به این سؤال که چه بخش یا مرجعی از زنجیره ثبت و میزبانی دامنه تصمیم‌گیرنده اصلی در چنین مواردی است، توضیح می‌دهد که این تصمیم تا حدودی در اختیار «Registrar»ها قرار دارد تا از احتمال جریمه شدن در نتیجه نقض تحریم‌های آمریکا جلوگیری کنند. به نظر او، شرکت‌های ثبت‌کننده به دلیل محدودیت‌های تحریمی، برای جلوگیری از پیامدهای مالی و حقوقی، اقدام به تعلیق دامنه‌های کاربران و کسب‌وکارهای ایرانی می‌کنند.
پیرحسینلو همچنین از عملکرد ICANN انتقاد می‌کند: «ICANN اگرچه تا اکنون پاسخی مشخص در این زمینه نداده و هیچ‌گونه حمایتی از حقوق مردم و کسب‌وکارهایی که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارند، انجام نداده است». ICANN یک نهاد غیرانتفاعی بین‌المللی بوده و دفتر مرکزی آن در لس‌آنجلس آمریکا قرار دارد. این نهاد مسؤل هماهنگی و مدیریت نظام نام‌ها و شماره‌های اینترنتی است که بر عملکرد ثبت‌کنندگان دامنه‌های اینترنتی مانند «.com» و «.net» نظارت می‌کند.
به اعتقاد مدیرعامل آروان‌کلاد، همزمانی تعلیق دامنه‌های چند کسب‌وکار، نباید به عنوان یک واقعیت بی‌سابقه یا صرفاً محدود به موج اخیر تلقی شود. او معتقد است که تحریم‌ها به طور کلی در چندین دور، بر گروه‌های مختلفی از مردم و کسب‌وکارها اعمال شده و در هر بار، بخش‌هایی از فعالان اقتصادی و خدمات اینترنتی را تحت تأثیر قرار داده است. به گفته او، این موضوع فقط به دامنه‌ها محدود نمانده و در حوزه گواهینامه‌های امنیتی SSL/TLS، ارتباطات شبکه‌ای و Peering و دیگر بخش‌های زیرساخت اینترنت نیز خروجی‌های مشابهی داشته است.
پیرحسینلو این اقدامات را فرا تر از محدودسازی چند وب‌سایت می‌داند و تصریح می‌کند که فشارهای آمریکا بر زیرساخت اینترنت و اصل بی‌طرفی شبکه (Net Neutrality) به نهادهای بین‌المللی اداره‌کننده اینترنت آسیب می‌زند و این می‌تواند تهدیدی جدی برای حرکت جهان به سوی اینترنت چندپاره یا Splinternet باشد؛ وضعیتی که در آن اینترنت جهانی به شبکه‌ها و قلمروهای مختلف تقسیم می‌شود.
پیرحسینلو در مورد احتمالات پیگیری حقوقی این تصمیمات از طریق نهادهایی نظیر ICANN یا اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) می‌گوید: «تجربه پیگیری شیکشفی از طریق ICANN در گذشته هیچ نتیجه‌ای در بر نداشته است. این سازمان به عنوان یک نهاد غیرانتفاعی در لس‌آنجلس آمریکا ثبت شده و به همین دلیل تابع قوانین یک‌جانبه و تحریم‌های آمریکایی است». بنابراین او بر این باور است که این ساختار حقوقی و محل ثبت سازمان، امکان حمایت مؤثر آن از کسب‌وکارهایی که تحت تأثیر تحریم‌های آمریکا سرمایه‌گذاری گردیده‌اند را محدود می‌کند.
تحریم‌هایی که مردم را آسیب‌پذیر می‌کنند
از کار افتادن دامنه‌های وب‌سایت‌های ایرانی به طور متوالی در حال وقوع است، در حالیکه ایران با بدترین شرایط اقتصادی چند دهه اخیر دست و پنجه نرم می‌کند. این کسب‌وکارهایی که پس از عبور از موانع متعدد توانسته‌اند درآمدزایی کنند، دوباره باید هزینه‌های بالایی صرف کنند تا هم کاربرانشان آنها را بشناسند و هم گوگل بتواند آنان را بر روی نتایج جست‌وجو به صدر برساند.
در این راستا، هم‌بنیان‌گذار آروان‌کلاد نیز اعتقاد دارد که پیامد این تصمیمات فراتر از از دسترس خارج شدن یک دامنه است. پیرحسینلو می‌گوید به طور کلی، تحریم‌ها همیشه علیه مردم عمل می‌کنند: «شاید این جمله تکراری به نظر بیاید، اما یک واقعیت است که «تحریم» و «فیلترینگ» دو لبه یک چاقوی واحد هستند که زندگی مردم و فعالیت کسب‌وکارهای خصوصی را به مراتب دشوارتر و پر از رنج می‌کنند».
وی در ادامه به کسب‌وکارهایی که در سال‌های گذشته به شدت برای توسعه کارشان تلاش کرده‌اند اشاره کرده و می‌افزاید: «برای یک کسب‌وکار با میلیون‌ها کاربر که به طور ناگهانی از کار می‌افتد، چه تفاوتی دارد که این اختلال ناشی از فیلترینگ باشد یا از تحریم دامنه، یا مسدود شدن ناگهانی گواهینامه‌های امنیتی (Certificate)؟ مهم آن است که دسترسی میلیون‌ها کاربر به آن سرویس به یکباره قطع می‌شود، حتی اگر آن سرویس سرگرمی و جنبی باشد.
علاوه بر آن، یکی از پیامدهای جدی این اختلال ایجاد زمینه‌ای برای ناامنی سایبری است. پیرحسینلو می‌گوید که بعد از آفلاین شدن یک کسب‌وکار، درزهای ناامنی به وجود می‌آید و ممکن است برخی از کاربران برای دوباره دسترسی به خدمات مورد نظر خود، به سمت تله‌های سایبری و جایگزین‌های جعلی هدایت شوند. از این منظر، خسارت ناشی از تعلیق یک دامنه فقط به مالک وب‌سایت یا خدشه‌دار شدن دسترسی کاربران محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند امنیت کاربران را نیز به خطر اندازد.
آیا پای جاسوسی در میان است؟
در حالی که بسیاری از کارشناسان و فعالان کسب‌وکارها اعلام می‌کنند که به خاطر تحریم‌ها دامنه‌هایشان را از دست داده‌اند، عده‌ای بر این باورند که علاوه بر تحریم، به احتمال زیاد گزارش‌های هدفمندی درباره این وب‌سایت‌ها به GoDaddy داده شده است تا دامنه‌های ایرانی غیرفعال شوند.
محمدرضا رحمانی، مدیرعامل سرویس «نام»، که سال‌ها در زمینه فروش دامنه ir. فعالیت کرده، اذعان می‌کند که محدودیت‌های ارائه خدمات به کاربران ایرانی سابقه دارد و بیان می‌کند که کسب‌وکارهایی که از خدمات ثبت‌کنندگان اروپایی، از جمله شرکت آلمانی Joker استفاده می‌کنند، در حال حاضر با چنین مشکلاتی مواجه نشده‌اند. او با اشاره به تجربه‌های قبلی، از جمله محدودیت‌هایی که برای دامنه‌های برخی کسب‌وکارهای ایرانی همانند آروان‌کلاد ایجاد شده بود، ابراز می‌دارد که احتمالاً موج اخیر نیز در ادامه همین روند محدودیت‌ها است.
رحمانی همچنین احتمال دیگری را مطرح می‌کند: گزارش‌های هدفمند دامنه‌ها به شرکت‌های ثبت‌کننده. به باور او، با توجه به گذشته، حذف اپلیکیشن‌های ایرانی از اپ‌استور اپل به دلیل گزارش برخی افراد، ممکن است در این موضوع اخیر نیز گزارش‌هایی با انگیزه‌های سیاسی به ثبت‌کنندگان ارسال شده باشد. گرچه او به این نکته تأکید می‌کند که این موضوع هنوز در مرحله فرضیه قرار دارد و نمی‌توان آن را عامل قطعی برای مسدود شدن دامنه‌ها تلقی کرد.
مدیرعامل نام و رند ابراز می‌کند که این مسئله تنها محدود به کسب‌وکارهای شناخته‌شده نیست و احتمال دارد وب‌سایت‌های کوچک‌تر نیز دچار مشکل شده باشند که به دلیل کمتر بودن تعداد کاربران، اختلال آنها کمتر مشاهده شده است. او در رابطه با خطرات احتمال استمرار محدودیت‌ها از سوی ریسلرهای آمریکایی، به کسب‌وکارهای استفاده‌کننده از دامنه‌های GoDaddy توصیه می‌کند که انتقال دامنه به ثبت‌کننده دیگری را در نظر بگیرند؛ حتی اگر هنوز با اختلال مواجه نشده‌اند. او همچنین نگران است که محدودیت‌ها در آینده به شرکت‌های اروپایی نیز گسترش یابد و ممکن است به این ترتیب ثبت‌کنندگان کشورهایی نظیر ترکیه به گزینه‌های جایگزین تبدیل شوند.
رحمانی ثبت دامنه ir. را نیز به عنوان یک راهکار ضروری می‌داند، هرچند تأکید می‌کند که این راهکار به معنای مصونیت کامل کسب‌وکارها نیست. او یادآوری می‌کند که دامنه‌های ملی هم ممکن است در داخل کشور تحت تصمیمات قضائی بسته شوند و بازگشایی آنها نیاز به زمانی بین یک تا دو هفته دارد. از نظر او، محدودسازی دسترسی به یک کسب‌وکار می‌تواند از طریق روش‌های مختلفی مانند دامنه، DNS، سرور یا فیلترینگ و قطع اینترنت انجام گیرد و تغییر پسوند دامنه به طور انفرادی قادر به جلوگیری از این محدودیت‌ها نخواهد بود.
یک داستان مکرر در ایران
محدودیت‌های ایجاد شده بر کسب‌وکارهای ایرانی نسبت به دامنه‌هایشان مسئله‌ای نوظهور نیست. مسدودیت دسترسی رسانه‌ها و کسب‌وکارهای ایرانی به دامنه‌های بین‌المللی، از سال ۱۳۹۸ و با موارد مشخصی شروع شده است. به عنوان مثال، چهارم بهمن همان سال، خبرگزاری فارس اعلام کرد که دامنه‌های بین‌المللی خود را از جمله farsnews.com و farsnews.net، به دستور وزارت خزانه‌داری آمریکا مسدود کرده‌اند. بر اساس توضیحات فارس، علت این اقدام، قرار گرفتن نام آن رسانه در فهرست تحریم‌های دفتر کنترل دارایی‌های خارجی ایالات متحده عنوان شد. چند ماه بعد، در اردیبهشت ۱۳۹۹، روزنامه ایران نیز از توقیف دامنه دات‌کام خود خبر داد.
این روند در خرداد ۱۴۰۰ ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد؛ هنگامی که وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرد بر اساس حکم قضائی، ۳۳ وب‌سایت مرتبط با رادیو و تلویزیون جمهوری اسلامی و سه وب‌سایت دیگر مرتبط با کتائب حزب‌الله توقیف شده‌اند؛ در میان وب‌سایت‌های مسدودشده، دامنه‌هایی از شبکه‌هایی نظیر پرس‌تی‌وی و العالم نیز وجود داشتند.
در سال‌های بعد نیز نمونه‌های مشابهی از این محدودیت‌ها ثبت شد. در آبان ۱۴۰۱ دامنه‌های بین‌المللی آروان‌کلاد مسدود شدند و بار دیگر وابستگی کسب‌وکارهای ایرانی به ثبت‌کنندگان خارجی دامنه به سوژه بحث تبدیل گردید. در دی ۱۴۰۴ نیز خبرگزاری تسنیم از مسدودیت دامنه tasnimnews.com به خاطر اقدام دولت آمریکا خبر داد و مشخص شد این خبرگزاری فعالیت خود را بر روی دامنه tasnimnews.ir ادامه خواهد داد. اکنون، در آبان ۱۴۰۵، مشکلات دامنه وب‌سایت‌هایی مانند ورزش‌سه، تترلند، شیدا، هاست دی‌ال و ویرگول دوباره این مشکل را بازتاب می‌دهد و هیچ‌کس نمی‌داند که آیا پس از انتشار این گزارش، به این فهرست نام شرکت جدیدی افزوده می‌شود یا خیر.
مردم، بین دو در بسته
در نهایت، مسئله فقط این نیست که چند وب‌سایت ایرانی دیگر به واسطه دامنه بین‌المللی خود در دسترس نیستند. موضوع فراتر از این است که کسب‌وکارهای ایرانی طی سال‌های اخیر با زنجیره‌ای از محدودیت‌ها مواجه شده‌اند که هر کدام می‌توانند بخشی از فعالیتشان را مختل کنند. در داخل، فیلترینگ و قطع اینترنت، دسترسی به کاربران و ابزارهای ارتباطی و بازار را محدود می‌نماید؛ و از سوی دیگر، تحریم‌ها و سیاست‌هایی که توسط شرکت‌های خارجی ارائه‌دهنده خدمات انجام می‌گیرد، می‌تواند دامنه، گواهی امنیتی یا مسیر ارتباطی همان کسب‌وکار را از دسترس خارج کند.
در چنین شرایطی، توصیه به داشتن دامنه جایگزین یا انتقال دامنه به یک ثبت‌کننده دیگر، اگرچه راهی برای کاهش ریسک ضروری به نظر می‌رسد، اما نمی‌تواند به حل مسئله اصلی بپردازد. به باور کارشناسان، کسب‌وکارها نمی‌توانند با یک یا چند دامنه جایگزین، از تمام تصمیم‌هایی که خارج از کنترل آنها اتخاذ می‌شود مصون بمانند؛ همانطور که در داخل کشور نیز با تغییر مسیر دسترسی یا استفاده از ابزارهای جایگزین، نمی‌توانند تأثیر قطع اینترنت بر رشد و پیشرفت کسب‌وکار خود را خنثی کنند.
شاید آنچه در نهایت قابل توجه است، همین واقعیت باشد: کسب‌وکارهای ایرانی نه فقط برای دستیابی به اینترنت جهانی بلکه برای حفظ دسترسی کاربران خود به خدماتشان، باید همواره در جستجوی راه‌های جایگزین باشند. یک روز مسیر ارتباطی مختل می‌شود، روز دیگری دسترسی به سرویس خارجی قطع می‌شود و حالا دامنه‌ای که نام و اعتبار یک کسب‌وکار بر آن متکی بوده، ناگهان از دسترس خارج می‌شود. در این بین، آنچه هر بار به قیمت تمام می‌شود تنها یک شرکت یا یک وب‌سایت نیست؛ بلکه مردمی هستند که در هر دو سوی مرز، با یک پیام تکراری مواجه می‌شوند: این صفحه در دسترس نیست.