«فانی»، همواره در یادها خواهد ماند
به نقل از ایسنا، رحیم عبادی، رییس پیشین سازمان ملی جوانان و دبیر شورای عالی جوانان، در یادداشتی به مناسبت فقدان علی‌اصغر فانی، وزیر اسبق آموزش و پرورش، که در اختیار این خبرگزاری قرار گرفته، اظهار می‌کند: او نمونه‌ای از تلاش و دقت بود؛ فردی مصمم، با اراده و دارای پشتکاری بی‌نظیر در عرصه کسب دانش و علم. در حوزه تدریس و آموزش، به عنوان یک آموزش‌دهنده چندجانبه و کم‌نظیر شناخته می‌شد. فانی با تسلط به تدریس درسی چون ریاضیات، فیزیک، شیمی، جبر، مثلثات و بسیاری دیگر، مهارت فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌داد. علی‌رغم اینکه از دانشکده فنی دانشگاه تهران در رشته راه و ساختمان فارغ‌التحصیل شده بود، در زمینه تعلیم و تربیت، دانش و بصیرت او از بسیاری از فارغ‌التحصیلان علوم تربیتی پیشی می‌گرفت. او انسانی فداکار، مسئولیت‌پذیر، سخت‌کوش و عمیقاً علاقمند به حوزه آموزش و پرورش بود.
در ادامه، وی اشاره می‌کند: "فانی" در حین بحران‌های اجتماعی و سیاسی کردستان در دهه شصت، با روحیه‌ای جهادی، مسئولیت مدیرکلی آموزش و پرورش استان کردستان را بر عهده گرفت و با عزم و اراده‌ای قوی و دیدگاهی سازنده، به بازسازی و نوآوری نظام آموزشی آن دیار پرداخت.
توسعه و پیشرفت نظام تعلیم و تربیت در ایران، دغدغه اصلی زندگی حرفه‌ای او بود؛ دغدغه‌ای که به مدت بیش از پنج دهه، او با تمام وجود برای رسیدن به آن تلاش نمود. او مدارس نمونه دولتی را تأسیس کرد تا دانش‌آموزان مستعد، فارغ از شرایط اقتصادی و اجتماعی خانواده‌هایشان، فرصت شکوفایی استعدادهای خود را پیدا کنند. همچنین مجتمع‌های آموزشی شبانه‌روزی را در مناطق محروم ایجاد کرد و ایده مدرسه‌محوری را در آموزش و پرورش دنبال نمود، و برای تقویت روحیه پژوهشگری در میان دانش‌آموزان، پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی را بنیان‌گذاری کرد.
عبادی در ادامه به اقدام‌های علی‌اصغر فانی در دوران بازنشستگی اشاره کرده و بیان می‌کند: او پس از پایان مسئولیت‌های رسمی‌اش در سال‌های بازنشستگی نیز از تلاش و کوشش باز نایستاد. او مؤسسه‌ای مردمی برای خدمت به محرومان تأسیس کرد و از تجربیاتش در حمایت از آنها بهره‌برداری نمود. عضویت در شورای عالی آموزش و پرورش و حضور در سایر مجامع علمی و تربیتی از فرصت‌هایی بود که همواره برای ارتقاء آموزش و پرورش از آنها استفاده می‌کرد. او تا آخرین روزهای حیات خود، حتی برای لحظه‌ای از اندیشیدن به پیشرفت و تعالی آموزش و پرورش ایران غافل نماند.
این‌ها تنها بخشی از کارنامه فردی است که به عنوان یک معلم بزرگ، مدیری توانمند، اندیشمندی تأثیرگذار در زمینه تعلیم و تربیت و استادی دلسوز در توانمندسازی معلمان ایران به شمار می‌رود؛ یاد ایشان، دکتر علی‌اصغر فانی.
از یک دعوت تا مسیری ماندگار
او همچنین با بازخوانی خاطرات حضور فانی در آموزش و پرورش تا به‌دست آوردن کرسی وزارت، می‌نویسد: در سال ۱۳۵۸، زمانی که به عنوان معلم پایه چهارم دبیرستان‌های نازی‌آباد تهران فعالیت می‌کرد، من او را به همکاری و حضور در معاونت آموزشی منطقه ۱۶ تهران دعوت کردم. این دعوت، آغازگر مسیر جدیدی در فعالیت‌های مدیریتی و اجرایی او در آموزش و پرورش گردید؛ مسیری که به تدریج او را به مسئولیت‌های مهم‌تری در سطح استان و وزارت آموزش و پرورش رساند و در نهایت به دو دوره تصدی وزارت آموزش و پرورش منجر شد. همکاری ما در طی این ۴۷ سال همچنان در حوزه آموزش و پرورش ادامه داشت و آخرین همکاری وی، تأسیس و راه‌اندازی دانشکده علوم انسانی در دانشگاه مهرالبرز با اولویت فرهنگیان و معلمان بود.
عبادی در ادامه این یادداشت با تأکید بر اینکه "به باور من، آنچه دکتر فانی را در حافظه تاریخی آموزش و پرورش ایران پایدار می‌سازد، نه تنها عناوین و مسئولیت‌های مدیریتی‌اش بلکه افکار، اعتقادات، اصول حرفه‌ای و درس‌هایی است که از یک عمر فعالیت و خدمتش برای نسل‌های آتی به یادگار مانده است"، برخی از مهم‌ترین این درس‌آموخته‌ها را به شرح زیر عنوان می‌کند:
۱. توسعه ایران از مسیر توسعه آموزش و پرورش می‌گذرد
دکتر فانی به‌طرز عمیق و جدی معتقد بود که دستیابی به آینده روشن ایران بدون توجه خاص به تعلیم و تربیت فرزندان این خاک ممکن نیست. توسعه پایدار، پیشرفت اقتصادی، تعالی فرهنگی و انسجام اجتماعی، همگی وابسته به کیفیت نظام آموزشی می‌باشند. هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند انتظار بهتری از آینده‌ای که برای نسل‌های آینده مهیا می‌کند، داشته باشد، مگر آنکه کیفیت آموزش خود را تقویت کند.
۲. آموزش و پرورش به انسان‌های بزرگ و شایسته نیاز دارد
به اعتقاد دکتر فانی، ارتقاء آموزش و پرورش عمدتاً نیازمند وجود انسان‌هایی بزرگ، باهوش، آگاه، تحصیل‌کرده، توانمند و آینده‌نگر است. هرچه صلاحیت‌های حرفه‌ای و مدیریتی مدیران آموزشی بالاتر باشد، شانس تحقق اهداف تعلیم و تربیت بیشتر خواهد شد.
آموزش و پرورش محلی برای مدیران کم‌فکر، ناتوان و فاقد افق‌های بلند نیست. این حوزه به انسانی نیاز دارد که دارای دید وسیع، قدرت تشخیص، شجاعت تصمیم‌گیری و توانایی تحول‌آفرینی باشد.
۳. سرمایه اصلی آموزش و پرورش، منابع انسانی و شایستگی معلمان است
از دیدگاه دکتر فانی، مسائل مالی، تجهیزات، فضاهای آموزشی و فناوری مهم و ضروری‌اند، اما مسئله اصلی در تعیین سرنوشت آموزش و پرورش به توانمندسازی منابع انسانی برمی‌گردد و در رأس آن، ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان قرار دارد.
هرچه سیستم حکمرانی کشور و مدیریت آموزش و پرورش بیشتر بر سرمایه انسانی، به ویژه معلمان، تأکید ورزد، بستر پیشرفت پایدار کشور به وجود خواهد آمد.
در واقع، کیفیت آموزش و پرورش هر کشور، نمایانگر کیفیت معلمان آن سرزمین است. سطح توسعه‌یافتگی جوامع باید در کنار شاخص‌های اقتصادی و صنعتی، در شایستگی معلمان و کیفیت نظام تربیت معلم آنها نیز مورد بررسی قرار گیرد.
۴. معلمی یک حرفه است و مدیریت آموزش و پرورش، مسئولیتی انسانی و اخلاقی
معلمی تنها یک شغل نیست؛ بلکه حرفه‌ای تخصصی، مسئولیتی اجتماعی و رسالتی انسانی است. همچنین مدیریت در آموزش و پرورش تنها امر اداره تشکیلات و منابع نیست؛ بلکه نوعی رهبری و حکمرانی در زمینه انسان‌سازی است و ویژگی‌ها و الزامات خاص خود را می‌طلبد.
صداقت، درستکاری، نظم، انضباط، تعهد، دلسوزی، سخت‌کوشی و تلاش پیوسته، درکی عمیق از کار، همدلی و مطالبه همکاری، استقلال حرفه‌ای و پایبندی به اخلاق، از ویژگی‌هایی بودند که دکتر فانی در مدیریت و خدمت آموزشی به آنها اعتقاد داشت و همواره در راستای تحقق آنها فعالیت می‌کرد.
۵. آموزش و پرورش عرصه تخصص و شایسته‌سالاری است
آموزش و پرورش امری تخصصی است و اداره مؤثر آن نیازمند برخورداری از صلاحیت‌های علمی، حرفه‌ای و تجربی در تمامی سطوح می‌باشد. برای احراز هر مسئولیت، لازم است بر اساس دانش مرتبط، تجربه کافی، توانمندی‌های حرفه‌ای و صلاحیت‌های متناسب با آن جایگاه عمل شود.
شایسته‌سالاری و رعایت صلاحیت‌های حرفه‌ای در انتخاب مدیران و مسئولان آموزشی از دغدغه‌های اصلی دکتر فانی در تمام دوران فعالیتش بود. او به این اصول حرفه‌ای پایبند بود؛ حتی زمانی که پایبندی به این اصول موجب محرومیت او از برخی مسئولیت‌ها می‌شد.
این پایداری نشان‌دهنده این است که برای یک مدیر حرفه‌ای، اصول و باورها باید بر مصلحت‌های کوتاه‌مدت و منافع شخصی تقدم داشته باشند.
۶. عشق به آموزش و پرورش، خدمت به محرومان و نهادسازی برای ماندگاری خدمت
علاقه عمیق به آموزش و پرورش و عشق به خدمت به معلمان و دانش‌آموزان ایران، به ویژه محرومان و کسانی که نتوانسته بودند به تحصیل بپردازند، از ویژگی‌های بارز شخصیتی دکتر فانی به شمار می‌آید.
او به خوبی درک می‌کرد که خدمات ماندگار، تنها از طریق اقدامات مقطعی و فردی حاصل نمی‌گردند؛ بلکه نیازمند نهادسازی و ایجاد ساختارها و مکانیزم‌های پایدار هستند که حتی پس از تمام شدن دوره مسئولیت افراد، ادامه حیات دهند.
تلاش برای ایجاد فرصت‌های برابر آموزشی، حمایت از دانش‌آموزان مستعد در مناطق محروم، بهره‌گیری از ظرفیت‌های دولتی و غیردولتی، و جلب مشارکت خیرین، از جمله درس‌آموخته‌های ارزشمند زندگی حرفه‌ای اوست.
او نشان داد که مسئولیت اجتماعی در آموزش و پرورش زمانی به ثمر می‌رسد که عشق به انسان‌ها با تفکر نهادی، برنامه‌ریزی و عمل مستمر ترکیب شود.
فانی رفت، اما باقی ماند!
عبادی با اشاره به اینکه دکتر اصغر فانی از میان ما رفته است، اما افکار، باورها، خدمات و آثار تربیتی او همچنان زنده و پابرجا هستند، عنوان کرده است: او یکی از مردانی بود که هویت و اعتباری برای خود نیافته بود، بلکه این هویت را از تلاش برای ساختن آینده دیگران کسب کرده بود. شاید مهم‌ترین پیامی که زندگی او برای مدیران، معلمان، سیاستگذاران و رهبران نظام تعلیم و تربیت به همراه دارد این است که خدمت واقعی با پایان مسئولیت به اتمام نمی‌رسد؛ فرد تنها زمانی ماندگار می‌شود که آثار اندیشه و تلاش او در زندگی دیگران و در سرنوشت جامعه تأثیرگذار باشد.
در دورانی که بیش از هر زمان دیگری به افکار بزرگ، مدیران شایسته، معلمان توانمند و نظام آموزشی تحول‌طلب نیاز داریم، مرور اندیشه‌ها و منش دکتر فانی می‌تواند نوری برای آینده آموزش و پرورش ایران باشد.
او در خاتمه این یادداشت، به یاد آن معلم بزرگ، سخن خود را با این ابیات از حافظ به پایان می‌برد:
«هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق ثبت است بر جریده عالم دوام ما»
راهش باقی، افکارش جاری و یادش برای همیشه در حافظه تعلیم و تربیت ایران جاودان باد.
انتهای پیام