بعشیقه؛ آغازگر تغییرات در حضور نظامی خارجی در عراق| دلایل پشت‌پرده خروج ترکیه چیست؟
به نقل از ارم‌نیوز، ایلنا گزارش داد که انتقال تدریجی اردوگاه «بعشیقه - زلیکان» به دولت عراق در حال آغاز است؛ حرکتی که به‌منظور بازنگری در حضور نظامی ترکیه در شمال عراق و در راستای توافق‌های امنیتی میان بغداد و آنکارا انجام می‌شود.
اردوگاه بعشیقه در کانون مذاکرات امنیتی دو کشور قرار دارد و انتقال آن می‌تواند نشانه‌ای از پیشرفت در حل یکی از مسائل مهم میان بغداد و آنکارا محسوب شود. شروع به‌کار کمیته امنیتی مشترک و آغاز فرآیند تحویل این اردوگاه، نشانه‌هایی از حرکت به سمت اجرای این توافق را نشان می‌دهد.
گزارش‌های اختصاصی ارم‌نیوز حاکی از آن است که این اقدام بخشی از تصمیم ملی عراق برای خاتمه هرگونه حضور نظامی خارجی در خاک خود، بدون توجه به نام و نوع آن، و بازپس‌گیری کنترل پایگاه‌های نیروهای خارجی است.
تصمیم به واگذاری بعشیقه ممکن است سرآغازی برای تغییر معادلات امنیتی در شمال عراق باشد؛ تحولی که علاوه بر آینده حضور نظامی ترکیه، احتمال گسترش توافق‌های بغداد و آنکارا به سایر مناطق را نیز مطرح می‌کند.
بعشیقه؛ محور فرماندهی عملیات نظامی ترکیه
منابع ارم‌نیوز به موقعیت اردوگاه بعشیقه - زلیکان در دامنه کوه بعشیقه در شمال شرق موصل اشاره کرده و تأکید کردند که اهمیت این پایگاه به نقش آن در گسترش تدریجی حضور نظامی ترکیه در عراق بازمی‌گردد؛ حضوری که به‌تدریج فراتر از مرزهای اولیه خود رفته است.
بر اساس گفته‌های این منابع، نفوذ نظامی ترکیه که قبل از سال ۲۰۰۳ به‌منظور تعقیب نیروهای پ‌ک‌ک محدود به پنج کیلومتر بود، بعدها به ۱۵ و سپس ۳۰ کیلومتر گسترش یافت. حمله داعش به عراق در سال ۲۰۱۴ نیز نقطه عطفی در این حرکت به شمار می‌رود.
با توجه به این تحولات، اردوگاه بعشیقه با هدف آموزش نیروهای محلی، از جمله اعضای «گارد نینوا» و «سپر کرکوک»، گسترش یافت و به‌مرور به مرکز اصلی فرماندهی ارتش ترکیه و پایگاه عملیاتی برای بیش از ۱۰۰ موضع نظامی و حدود ۱۱ اردوگاه در شمال عراق تبدیل گردید.
این منابع همچنین گزارش دادند که نفوذ ترکیه در برخی مقاطع بیش از ۷۰ درصد از مساحت استان دهوک را در برمی‌گرفت و آنکارا از سامانه‌های فنی برای جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات جمعیتی استفاده می‌کرد. از این رو، تحویل بعشیقه به‌عنوان اولین گام در جهت برچیدن شبکه استقرار نظامی ترکیه و بازگرداندن کنترل مناطق تحت نفوذ آن به دولت عراق تلقی می‌شود.
سنجار؛ بخش دیگری از توافق امنیتی میان بغداد و آنکارا
در بیانیه‌ای رسمی، دفتر فرمانده کل نیروهای مسلح عراق جزئیات تفاهمات امنیتی میان بغداد و آنکارا را که در تاریخ ۲۳ سپتامبر به توافق رسید و چارچوب کلی آن در دیدارهای دوجانبه در نیویورک مورد توافق قرار گرفت، تأیید کرد.
این توافق شامل مسئولیت کمیته هماهنگی امنیتی مشترک برای نظارت و ارزیابی میزان پایبندی دو طرف به توافق‌ها، و همچنین متعهد شدن دو کشور به پایان فعالیت گروه‌های مسلح و سازمان‌های ممنوعه، به‌ویژه حزب کارگران کردستان در منطقه سنجار، می‌باشد.
اجرای این توافق در ادامه اقدامات پیشین در سنجار انجام می‌شود؛ از جمله ادغام رسمی حدود ۲۰۰۰ عضو «یگان‌های مقاومت سنجار» (یبشه) در نیروهای امنیتی فدرال عراق. هدف از این اقدام، تقویت اقتدار دولت مرکزی، انحصار سلاح در دست دولت و تأمین امنیت اقلیت‌ها، به ویژه جامعه ایزدی، است.
پیوند توافق امنیتی با منافع اقتصادی
تحولات امنیتی میان بغداد و آنکارا را نمی‌توان از منافع اقتصادی و تجاری مشترک این دو کشور منفک دانست. همزمان با پیشبرد توافق‌های نظامی، دو کشور در تلاش‌اند تا اجرای توافق‌های اقتصادی را تسریع کنند و پروژه راهبردی «جاده توسعه» را به جریان بیندازند؛ طرحی که هدف آن تقویت پیوندهای اقتصادی دو کشور است.
عراق این پروژه را به‌عنوان مسیری راهبردی برای اتصال خلیج فارس به بازارهای اروپا از طریق خاک ترکیه می‌داند. بنابراین، تأمین امنیت مرزهای مشترک و ایجاد ثبات برای تسهیل تجارت و حمل‌ونقل، به منفعت مشترک بغداد و آنکارا تبدیل شده است.
در این راستا، مذاکره‌های دو کشور با استقبال بین‌المللی نیز مواجه شده است. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه واشنگتن، تحولات مربوط به مرزهای عراق و ترکیه را «تحولی آرام اما بسیار مهم» توصیف کرده و بیان کرده است که این روند می‌تواند توازنی میان احترام به حاکمیت عراق و پاسخ‌گویی به نگرانی‌های امنیتی ترکیه ایجاد کند.
آینده حضور نظامی ترکیه در عراق
توافق در خصوص تخلیه اردوگاه بعشیقه می‌تواند به‌عنوان مقدمه‌ای برای آغاز فصلی جدید در روابط امنیتی بغداد و آنکارا عمل کند؛ فصلی که اساس آن بر هماهنگی مستقیم، حل مشکلات امنیتی دیرینه و گسترش همکاری‌های اقتصادی استوار است.
اکنون که فرآیند انتقال کنترل اردوگاه به نیروهای فدرال عراق آغاز شده است، موفقیت این توافق به میزان پایبندی طرفین به تعهدات و جدول زمانی تعیین‌شده وابسته است. اجرای کامل این توافق می‌تواند به بغداد در بازپس‌گیری کنترل مناطق مرزی شمالی و تقویت حضور نهادهای دولتی کمک کند.
با این حال، واگذاری بعشیقه لزوماً نشان‌دهنده پایان حضور نظامی ترکیه در عراق نیست. هرچند که این اقدام می‌تواند بستری برای بازنگری در استقرار نیروهای ترکیه در مناطق مرزی دیگر فراهم کند، اما به‌باور ناظران، تحقق عملی این توافق‌ها مستلزم اقدامات بیشتری است؛ به‌ویژه در سنجار و مناطقی که مسائل امنیتی و سیاسی در آن‌ها به‌هم پیوسته‌اند.