پشت‌پرده منازعه در واشنگتن؛ سرنوشت جنگ با ایران چگونه رقم خواهد خورد؟
طبق گزارش ایلنا، اختلاف‌نظرها در سطح دولت دونالد ترامپ درباره راه‌های خاتمه جنگ با ایران، به مرحله‌ای تازه پا گذاشته است. در حالی که کاخ سفید از به پایان رسیدن مرحله اصلی عملیات نظامی صحبت می‌کند، شواهد نشان می‌دهند که هنوز توافقی در مورد جزئیات نهایی این تقابل و شرایط پایان آن در میان مقامات آمریکایی وجود ندارد. هم‌اکنون، سه رویکرد مختلف در رقابت برای تعیین مسیر آینده قرار دارند: ادامه فشار نظامی، دستیابی به توافق سیاسی و افزایش محاصره دریایی و محدودیت‌های اقتصادی.
موضوع کلیدی برای واشنگتن تنها متوقف کردن حملات نیست، بلکه طریقه‌ای است که جنگ به سرانجام برسد تا از دیدگاه آمریکا، قابلیت‌های نظامی ایران و ظرفیت‌های استراتژیک آن محدود شود. این مسئله به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان چهره‌های مؤثر دولت ترامپ تبدیل شده است.
۱. رویکرد نظامی؛ پایان جنگ بدون از بین رفتن دستاوردهای نظامی
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، نماینده نظریه‌ای است که بر ادامه فشار نظامی حتی پس از اعلام خاتمه جنگ تأکید می‌کند. از دیدگاه او، خاتمه عملیات نظامی بدون ایجاد نظام‌های نظارتی و بازدارنده، نمی‌تواند تضمینی برای جلوگیری از احیای توانمندی‌های ایران باشد.
در این چارچوب، پنتاگون به دنبال شناسایی تأسیسات و منابعی است که به اعتقاد مقامات آمریکایی، باید تحت نظارت جدی قرار گیرند؛ از جمله خطوط تولید موشک‌های بالستیک و انبار قطعات حساس تا مراکز مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران.
حفظ قابلیت تهاجمی ایالات متحده در نزدیکی ایران و آماده نگه داشتن نیروها برای پاسخ به هر تلاش برای بازسازی تأسیسات هدف قرار گرفته نیز از محورهای این رویکرد محسوب می‌شود.
در حقیقت، این جریان با اتمام سیاسی جنگ مخالفتی ندارد، اما خواستار آن است که توقف حملات به معنای رها کردن فشار نظامی و از بین بردن ابزارهای بازدارنده آمریکا نباشد. نگرانی اصلی این جناح این است که ایران با اتکا بر نیروی انسانی متخصص و شبکه‌های تأمین خود، به سرعت بخشی از ظرفیت‌های نظامی آسیب‌دیده را احیا کند.
۲. رویکرد دیپلماتیک؛ تبدیل برتری نظامی به توافق سیاسی
در سوی دیگر، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، بر اهمیت تبدیل دستاوردهای نظامی به یک توافق سیاسی قابل اجرا تأکید دارند.
این خط فکری، ادامه جنگ را با سوالاتی درباره اهداف نهایی عملیات، هزینه‌های اقتصادی و تبعات سیاسی آن مواجه می‌سازد و معتقد است که دولت ایالات متحده باید قادر باشد نتیجه روشن و قابل فهمی از این تقابل به افکار عمومی ارائه کند.
برای ونس، تعیین جدول زمان‌بندی مشخص برای مراحل آتی از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به‌ویژه در شرایطی که تحولات سیاسی درون ایالات متحده و نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، فشارها بر دولت جمهوری‌خواه را تشدید کرده است.
ویتکاف نیز در تلاش است تا با استفاده از زمینه‌سازی قطر، یک فرایند مذاکراتی مرحله‌ای را پیگیری کند. در این راستا، تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز می‌تواند نقطه آغاز این توافق باشد و در مراحل بعدی، موضوعاتی چون بازرسی‌های هسته‌ای و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا مورد توجه قرار می‌گیرد.
با این حال، حتی در این رویکرد نیز اختلافاتی در خصوص زمان و روش کاهش تحریم‌ها همچنان باقی است. برخی از مقامات آمریکایی نگرانند که آزادسازی زودتر منابع مالی ایران، به افزایش قدرت اقتصادی و نظامی تهران منجر شود.
۳. رویکرد فشار حداکثری؛ محاصره دریایی به‌عنوان جایگزین حملات
سومین رویکرد مورد بحث در دولت ایالات متحده، بر تداوم و تشدید فشارهای اقتصادی و تجاری تأکید دارد. پشتیبانان این دیدگاه بر این باورند که به‌جای ورود به دور جدیدی از حملات نظامی، می‌توان با ادامه محاصره دریایی و محدود کردن مسیرهای تجاری و مالی ایران، تهران را به پذیرش شروط واشنگتن سوق داد.
گسترش اقدامات علیه شبکه‌های کشتیرانی و واسطه‌های تجاری، هماهنگی با کشورهای همسایه ایران برای محدود کردن مسیرهای انتقال کالا و سرمایه و مشروط کردن کاهش تحریم‌ها به تحقق تعهدات قابل راستی‌آزمایی، از جمله گزینه‌های مطرح در این رویکرد هستند.
اهمیت این استراتژی در این است که فشار بر ایران را بدون ضرورت به آغاز دوباره حملات وسیع نظامی ادامه می‌دهد. به بیان دیگر، محاصره دریایی و محدودیت‌های اقتصادی می‌توانند به ابزار اصلی واشنگتن برای اعمال فشار بر تهران در مرحله پس از توقف عملیات نظامی تبدیل شوند.
البته تأثیرپذیری این سیاست و مدت زمانی که اقتصاد ایران می‌تواند تحت این فشارها دوام آورد، همچنان موضوعاتی چالش‌برانگیز در محافل تصمیم‌گیری آمریکاست.
۴. مسئله اصلی ترامپ؛ چگونه می‌توان جنگ را پایان داد، بدون آنکه ایران توان بازسازی داشته باشد؟
این اختلافات نشان می‌دهد که چالش عمده دولت ترامپ، انتخاب میان ادامه جنگ یا توافق نیست؛ بلکه یافتن مدلی است که بتوان اهداف اعلام‌شده آمریکا را از طریق ترکیب فشار نظامی، دیپلماسی و محدودیت‌های اقتصادی، بدون ادامه حملات گسترده دنبال کرد.
در این میان، محاصره دریایی می‌تواند به‌عنوان حلقه وصل میان دو مرحله جنگ و دیپلماسی عمل کند؛ ابزاری برای حفظ فشار بر ایران، در حالی که مسیرهای دیپلماتیک همچنان باز نگه داشته می‌شوند.
با این حال، چنین استراتژی با یک سؤال کلیدی مواجه است: آیا واشنگتن قادر است بدون ورود به دور تازه‌ای از درگیری نظامی، ایران را به پذیرش محدودیت‌های مورد انتظار خود وادار کند؟
از سوی دیگر، خاتمه جنگ در شرایطی که ایران همچنان قسمتی از توانمندی‌های نظامی و ظرفیت‌های راهبردی خود را حفظ کرده باشد، ممکن است با انتظارات جریان‌های سخت‌گیر در داخل دولت آمریکا فاصله داشته باشد.
بنابراین، سرنوشت مرحله آینده بیشتر به چگونگی ساماندهی محاصره دریایی، تحریم‌ها، حضور نظامی ایالات متحده در منطقه و شروط هرگونه توافق احتمالی وابسته است. آنچه در واشنگتن در حال جریان است، در واقع، رقابت برای شکل‌دهی به نظم پساجنگ و تعیین میزان فشار بر ایران است؛ رقابتی که هنوز نتیجه نهایی آن نا مشخص باقی مانده است.
زیبا اکبرزاده