دوئل تاریخی چپ و راست در پاریس؛ ملانشون فاتح کاخ الیزه می‌شود؟
به گزارش ایلنا، «ژان‌لوک ملانشون»، رهبر حزب «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» و نامزد چپ‌گرای ریاست جمهوری فرانسه، اکنون به یکی از نامزدهای جدی انتخاباتی سال آینده این کشور تبدیل شده است. وی در فضای سیاسی فرانسه چهره‌ای دوقطبی به شمار می‌رود؛ مخالفان راست‌گرا، او را فردی رادیکال و برخی متحدان سابقش او را مستبد خطاب می‌کنند، اما در عین حال، شماری از دانشجویانی که در اعتراضات سراسری به خیابان‌ها آمده‌اند، این چهره چپ‌گرا در فرانسه را قهرمان خود می‌دانند.
گردهمایی‌های وی که در رسانه‌ها به «ملان‌شو» معروف است، ساختاری نمایشی و شبیه به معرفی یک دولت در سایه دارد. او ابایی از خودستایی ندارد و در حاشیه دیدار اخیر خود با افتخار به خیل جمعیت اشاره کرده و گفت که بر خلاف گردهمایی‌های تاریخی پیشین که محصول ائتلاف چند رهبر چپ بود، او به تنهایی توانسته چنین حضوری را رقم بزند. به باور تحلیلگران آسوشیتدپرس، تکیه مداوم بر ابعاد جمعیت و لحن او باعث شده تا برخی ناظران رفتارش را با «دونالد ترامپ»، رئیس جمهوری ایلات متحده، مقایسه کنند، تا جایی که یکی از شهرداران راست‌گرا او را ترامپ جناح چپ خوانده است.
ملانشون اکنون قدرتمندترین چهره بلوک چپ و رقیب احتمالی «مارین لوپن»، رهبر جریان راست افراطی «اجتماع ملی»، در انتخابات آتی است. وی به تازگی برنامه‌های انتخاباتی خود را رونمایی کرده است که کاهش سن بازنشستگی به ۶۰ سال، افزایش حداقل دستمزد ماهانه به هزار و ۷۰۰ یورو، خروج فرانسه از ناتو و ملی‌سازی دوباره برخی بخش‌های اقتصادی از جمله محورهای اصلی آن محسوب می‌شود.
راهبرد انتخاباتی وی برای سال ۲۰۲۷ متمرکز بر جوانان و مناطق حاشیه‌ای است. «لوبورژه» در «سن‌سن‌دنی»، فقیرترین بخش در سرزمین اصلی فرانسه واقع شده است؛ منطقه‌ای که راست افراطی آن را نماد جرم و شکست سیاست‌های مهاجرتی می‌داند، اما از دید ملانشون این منطقه، نماینده فرانسه‌ای جوان، متکثر و نوین است که آرای ساکنانش می‌تواند وی را به پیروزی برساند؛این در حالی است که هم‌زمان با تشدید اعتراضات دانش‌آموزی در ماه‌های اخیر و ناآرامی‌های ناشی از فشارهای معیشتی در بیش از بیست شهر که به تخریب و آتش‌سوزی در مراکزی مانند شهرداری لیموژ انجامید، ملانشون به عنوان حامی این جنبش‌ها ظاهر شد و از جوانان در برابر دولت حمایت کرد، هرچند لوپن او را به غوطه‌ور ساختن کشور در هرج‌ومرج متهم کرد.
در حوزه سیاست خارجی، ملانشون خواهان ماندن فرانسه در اتحادیه اروپا است، اما می‌خواهد از پذیرش قوانینی که با برنامه‌های اجتماعی، زیست‌محیطی یا اقتصادی کشورش در تضاد هستند، سرباز زند. این رویکرد می‌تواند زمینه‌ساز تنش میان پاریس و بروکسل شود. محبوبیت حزب او همگام با اعتراضات دانشجویی در حال افزایش است.
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که ساختار سنتی قدرت در فرانسه به‌شدت متزلزل شده است. احزاب سوسیالیست و جمهوری‌خواه که چندین دهه اداره امور را میان خود تقسیم کرده بودند، در دور نخست انتخابات ۲۰۲۲ در مجموع تنها ۶.۵ درصد آرا را کسب کردند؛ از سویی، نتایج نظرسنجی «تولونا هریس اینتراکتیو» که میان سوم تا پنجم نوامبر انجام شده، نشان می‌دهد لوپن با کسب ۳۴ تا ۳۶ درصد آرا در دور اول پیشتاز است.
همچنین پیش‌بینی می‌شود لوپن در دور دوم به‌راحتی ملانشون را شکست دهد؛ در صورت شکل‌گیری چنین رقابتی در مرحله نهایی، احزاب اصلی و باسابقه برای نخستین بار از حاشیه نظاره‌گر تقابل دو جریانی خواهند بود که تجربه حکمرانی نداشته‌اند.
«ژاک رلان»، از کارشناسان ارشد موسسه سیاست جهانی، معتقد است نقطه قوت ملانشون همسویی وی با مطالبات معترضان، از جمله بهبود دستمزدها، تقویت بودجه آموزشی و افزایش رفاه است. به گفته او، ملانشون صدای کسانی است که از سیاست‌های ریاضتی و گرانی به ستوه آمده‌اند.
با این حال، بسیاری از منتقدان برنامه‌های او را رادیکال و غیرواقع‌بینانه توصیف می‌کنند. با توجه به وضعیت کسری بودجه و بدهی‌های بالای فرانسه، بسیاری نسبت به نحوه تأمین مالی برنامه‌های جاه‌طلبانه ملانشون تردید دارند. برخی اقتصاددانان هشدار می‌دهند که این برنامه‌ها می‌تواند موجب بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران و فروش اوراق قرضه دولتی فرانسه شود که نتیجه آن افزایش هزینه‌های استقراض برای دولت خواهد بود.
«سباستین لکورنو» نخست‌وزیر فرانسه، نیز در واکنش به پیشنهاد توقف بازپرداخت بدهی‌ها، آن را سرقت خواند. در مقابل، حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر تأکید دارد که این برنامه‌ها از طریق افزایش مالیات بر ثروتمندان و شرکت‌های بزرگ تأمین می‌شود. ملانشون معتقد است ثروت‌های کلان باید هزینه توسعه کشور را بپردازند.
این برنامه‌ها بر پایه سنت مداخله‌گرایی اقتصادی چپ‌گرا تدوین شده و ریشه در اندیشه‌های کینزی دارد که بر نقش فعال دولت در اقتصاد برای اصلاح نابرابری‌های بازار تأکید می‌کند. به باور «بلیغ نبلی»، استاد حقوق عمومی دانشگاه پاریس، بسیاری از احزاب دیگر این رویکرد مداخله‌جویانه را کنار گذاشته‌اند و همین باعث شده تا برنامه‌های ملانشون رادیکال به نظر برسد، حال آنکه در بستر تاریخی سوسیال‌دموکراسی، این رویکرد چندان هم غیرمعمول نیست.
ملانشون ۷۵ ساله در مراکش از والدینی فرانسوی متولد شد و در کودکی به فرانسه مهاجرت کرد. وی در دهه ۱۹۸۰ به حزب سوسیالیست پیوست، اما به دلیل چرخش این حزب به سمت اقتصاد لیبرال، از آن فاصله گرفت و در نهایت سال ۲۰۰۸ حزب چپ را بنیان نهاد که بعدها به فرانسه تسلیم‌ناپذیر تبدیل شد. نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد که او با کسب ۱۷.۵ تا ۱۸ درصد آرا، پیشتاز جناح چپ است و فاصله خود را با رقبایی همچون «رافائل گلوکسمان» از حزب «پلس پوبلیک» و سایر نامزدهای مستقل افزایش داده است.
با این حال، جناح چپ فرانسه همچنان بر سر حمایت از ملانشون متحد نیست. یکی از دلایل اصلی این تنش، مواضع تند ملانشون درباره فلسطین است. او بارها از تروریستی خواندن حماس خودداری کرده و رژیم صهیونیستی را به ارتکاب نسل‌کشی در غزه متهم کرده است؛ عبارتی که دیگر سیاستمداران چپ‌گرا از به کار بردن آن پرهیز می‌کنند.
با همه این‌ها، محبوبیت ملانشون هنوز با جایگاه مارین لوپن فاصله زیادی دارد. نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد که لوپن در دور دوم انتخابات به راحتی با کسب حدود ۷۰ درصد آرا در برابر ملانشون پیروز خواهد شد.
تحلیلگران معتقدند تنها برنامه‌های اقتصادی نیست که مسیر ملانشون را دشوار کرده است. سبک سیاسی ستیزه‌جویانه و شهرت او به ترجیح تقابل بر مصالحه، جذب حمایت فراتر از پایگاه اصلی‌اش را سخت می‌کند. به گفته نبلی، در فرانسه معمولاً گفته می‌شود که برای پیروزی در انتخابات باید از موضع میانه کمپین کرد، اما مشخصه اصلی برنامه ملانشون این است که به هیچ وجه میانه‌رو نیست و همین ویژگی، او را به چهره‌ای ساختارشکن تبدیل کرده است.
علاوه بر برنامه‌های سیاسی، سبک مدیریتی او نیز با انتقادات زیادی مواجه است. برخی متحدان سابقش، حزب را به دیکتاتوری و استبداد متهم کرده و معتقدند روش‌های او با اصول دموکراتیک همخوانی ندارد.
با این وجود، راهیابی به دور نهایی در ماه می می‌تواند سرانجامی تلخ رقم بزند. اگر لوپن در مرحله دوم پیروز شود، این چهره سرسخت ضدسرمایه‌داری عملاً راه ورود راست افراطی به کاخ الیزه و تسلط آن بر زرادخانه هسته‌ای فرانسه را هموار کرده است؛ رویدادی که پیش از این هرگز در تاریخ معاصر این کشور رخ نداده بود.
در صورت پیروزی ملانشون نیز پیامدهای سنگینی متوجه مناسبات غرب خواهد شد، به‌ویژه در شرایطی که دونالد ترامپ در کاخ سفید مستقر است و جنگ در اوکراین جریان دارد. ملانشون خواستار خروج تنها قدرت اتمی اتحادیه اروپا از ساختار نظامی ناتو است و برنامه‌های اقتصادی او در حوزه بدهی‌های عمومی می‌تواند فرانسه را در تقابل آشکار با بانک مرکزی اروپا قرار داده و بازارها را متلاطم کند.
در فضای عمومی فرانسه سیاستمداران اندکی تا این اندازه هواداران پرشور یا مخالفان سرسخت دارند. او با سر دادن شعارهایی درباره جنگ غزه بر موج احساسات نسل جوان سوار شده و اصرار دارد که باید مواضع خود را حفظ کند و از هیچ یک از اصولش کوتاه نیاید.
در نهایت، اینکه آیا هواداران جوان او را به عنوان رهبری به یاد خواهند آورد که آرمان‌هایش را وارد کاخ الیزه کرد، یا سیاستمداری که مسیر ورود راست افراطی به قدرت را هموار کرد، به یک عامل اصلی برمی‌گردد؛ اینکه وی سرسختانه حاضر به ملایم کردن مواضع سیاسی خود نیست.