برنامه هشتم توسعه می‌بایست راه را برای پیشرفت فناوری و دگرگونی اقتصاد دیجیتال کشور هموار سازد
دکتر علیرضا یاری، رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال با اشاره به آغاز فرآیند نگارش برنامه هشتم توسعه کشور، بیان کرد: برنامه‌های توسعه فرصتی را فراهم می‌آورند تا بتوان به بازنگری در مسیر حرکت بخش‌های مختلف پرداخته و اولویت‌های میان‌مدت و بلندمدت کشور را تعیین کنیم. در این زمینه، حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات به دلیل تحولات سریع فن‌آوری و نقشی که در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارد، اهمیت ویژه‌ای دارد.
او ادامه داد: پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان بازوی پژوهشی و مشورتی برای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مسئولیت حیاتی در ارائه پشتوانه علمی و کارشناسی برای این برنامه دارد. مأموریت ما در این پروژه تنها تدوین پیشنهادات و احکام برنامه‌ای نیست؛ بلکه هدف ما این است که از طریق انجام مطالعات دقیق، بررسی عملکرد دوره‌های قبلی، شناسایی مسائل و چالش‌ها و مطالعه تجربیات بین‌المللی، یک چارچوب جامع برای جهت‌گیری‌های توسعه‌ای در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات ارائه دهیم.
یاری در تشریح رویکرد اصلی پژوهشگاه در اجرای این پروژه تأکید کرد: رویکرد اصلی ما حرکت از برنامه‌ریزی بر مبنای فهرستی از اقدامات به سمت برنامه‌ریزی مسئله‌محور، نتیجه‌گرا و مبتنی بر شواهد است. ایمان داریم که احکام برنامه توسعه زمانی می‌توانند کاربردی باشند که هم به موضوعات واقعی کشور پاسخ دهند و هم از قابلیت اجرایی، منابع و سازوکارهای مشخص برای تحقق، برخوردار باشند.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال افزود: به همین دلیل، ما در تلاش هستیم تا در عین بررسی تحقق اهداف و احکام برنامه هفتم توسعه و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن، تحولات کلیدی اعم از هوش مصنوعی، ارتباطات نسل پنجم و نسل‌های آینده، اقتصاد دیجیتال، خدمات ابری، اینترنت اشیاء، امنیت سایبری و فناوری‌های نوظهور را نیز در تدوین پیشنهادات برنامه هشتم مد نظر قرار دهیم. به نظر ما، برنامه هشتم باید نه تنها به نیازهای کنونی بخش پاسخ‌گو باشد، بلکه باید ظرفیت مواجهه با تحولات آینده را نیز داشته باشد.
او درباره محورهای مطالعات و بررسی‌های این پروژه گفت: موضوعات بررسی شده در این پروژه در چند محور اصلی دسته‌بندی می‌شوند. ابتدا باید وضعیت فعلی بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات را تجزیه و تحلیل کنیم و روند اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های قبلی را ارزیابی نماییم. دوم، شناسایی چالش‌های نهادی، ساختاری، اقتصادی و فناورانه که ممکن است به تحقق اهداف توسعه‌ای آسیب برسانند. محور سوم به بررسی روندهای جهانی و تجربیات سایر کشورها در حوزه توسعه زیرساخت‌ها، خدمات و اقتصاد دیجیتال اختصاص دارد.
یاری ادامه داد: در این بخش، ما می‌کوشیم تا از تجربیات بین‌المللی با در نظر گرفتن شرایط و واقعیت‌های کشور بهره ببریم و از الگوبرداری‌های غیرکارشناسانه پرهیز کنیم. در نهایت، اهمیت ویژه‌ای به تدوین پیشنهادهای سیاستی و احکام برنامه‌ای می‌دهیم. این پیشنهادها باید به گونه‌ای طراحی شوند که ضمن تعیین اهداف و اولویت‌ها، دستگاه‌های مسئول، الزامات اجرایی و شاخص‌های سنجش پیشرفت نیز در آنها مشخص شوند.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال با تأکید بر لزوم مشارکت ذی‌نفعان در فرآیند تدوین برنامه هشتم توسعه بیان کرد: یکی از ملزومات موفقیت برنامه هشتم، مشارکت واقعی و مؤثر ذی‌نفعان این حوزه است. مسائل حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات به یک نهاد یا سازمان خاص محدود نیستند و تحقق بسیاری از اهداف این حوزه نیازمند همکاری میان وزارتخانه‌ها، سازمان‌های تخصصی، شرکت‌های دولتی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی است. از این رو، در اجرای پروژه حاضر، استفاده از دیدگاه‌های مدیران اجرایی، کارشناسان، صاحب‌نظران دانشگاهی و فعالان بخش خصوصی را مورد توجه قرار داده‌ایم. هدف ما این است که پیشنهادات نهایی علاوه بر برخورداری از پشتوانه علمی، با واقعیت‌های اجرایی و ظرفیت‌های نهادی و اقتصادی کشور هم‌راستا باشند.
یاری در توضیح تفاوت رویکرد این پروژه با مطالعات برنامه‌ریزی معمول نیز گفت: تفاوت اصلی در تلاش برای ایجاد پیوند میان مطالعات راهبردی و تصمیم‌گیری اجرایی است. گاهی در مطالعات توسعه‌ای، مجموعه‌ای از مسائل و پیشنهادهای مناسب شناسایی می‌شوند، اما ارتباط روشنی میان آنها و احکام قانونی و مسئولیت دستگاه‌ها وجود ندارد. ما در این پروژه سعی داریم این شکاف را کاهش دهیم. به این معنی که هر پیشنهاد برنامه‌ای باید بر پایه یک مسئله مشخص، دارای توجیه کارشناسی و قابل پیگیری در مسیر اجرایی باشد. همچنین برای سنجش میزان تحقق اهداف، ضروری است شاخص‌های کمی و کیفی متناسب تعریف شوند تا امکان پایش و ارزیابی مستمر در طول اجرای برنامه فراهم شود.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال در ادامه درباره انتظارات از نتایج این پروژه برای آینده بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور گفت: انتظار ما این است که نتایج این پروژه بتوانند به تدوین برنامه‌ای واقع‌بینانه، آینده‌نگر و قابل اجرا برای بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات کمک نماید؛ برنامه‌ای که در آن توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ارتقای کیفیت و دسترسی به خدمات، تقویت اقتصاد دیجیتال، توسعه فناوری‌های راهبردی، تأمین امنیت و تاب‌آوری فضای دیجیتال و بهبود حکمرانی این حوزه به‌صورت هماهنگ مورد توجه قرار گیرد.
یاری تأکید کرد: نکته اساسی این است که برنامه هشتم نباید صرفاً تکرار اهداف و احکام برنامه‌های پیشین باشد. لازم است با بهره‌گیری از تجارب گذشته و شناخت بهتر تحولات پیش رو، اولویت‌های جدیدی برای توسعه کشور تعریف کنیم.
او در پایان، خاطرنشان کرد: پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز با اتکا به ظرفیت علمی و تخصصی خود و تعامل نزدیک با وزارت ارتباطات و سایر ذی‌نفعان، تلاش خواهد کرد نقش مؤثری در این مسیر ایفا نماید. باور ما این است که برنامه‌ریزی دقیق و مبتنی بر دانش، یکی از ملزومات اساسی تبدیل ظرفیت‌های فناوری به فرصت‌های واقعی برای توسعه کشور است.
۳۳۳