چرا قمار سیاسی نتانیاهو روی ترامپ به شکست انجامید؟
فرارو- آزریل برمانت، پژوهشگر وابسته به مؤسسه روابط بین‌الملل پراگ.
به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن پالیسی، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و اعلام دونالد ترامپ درباره توقف کمک‌های نظامی واشنگتن به اسرائیل، موقعیت بنیامین نتانیاهو را با چالش تازه‌ای روبه‌رو کرده است. آزریل برمانت، پژوهشگر مؤسسه روابط بین‌الملل پراگ استدلال می‌کند که اتکای نخست‌وزیر اسرائیل به حمایت ترامپ و جمهوری‌خواهان، حمایت دوحزبی آمریکا از اسرائیل را تضعیف کرده و این کشور را در برابر تحولات سیاسی واشنگتن آسیب‌پذیرتر ساخته است.
ترامپ هم‌زمان با برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، در گفت‌وگویی با شبکه فاکس‌نیوز اعلام کرد که کمک‌های نظامی این کشور به اسرائیل تا پایان سال جاری میلادی متوقف خواهد شد. او مدعی شد که چند ماه پیش در این‌باره با نتانیاهو به توافق رسیده و نخست‌وزیر اسرائیل نیز با پایان کمک‌ها موافقت کرده است.
این اظهارات در حالی مطرح شد که نتانیاهو در ماه ژانویه به نشریه اکونومیست گفته بود امیدوار است وابستگی اسرائیل به کمک‌های نظامی آمریکا را طی یک دهه آینده کاهش دهد؛ اما تا آن زمان هیچ نشانه‌ای از توافق برای قطع کمک‌ها در همان سال منتشر نشده بود. دفتر نخست‌وزیری اسرائیل پس از واکنش‌های گسترده، تلاش کرد تصمیم اعلام‌شده را نه قطع کمک‌ها، بلکه گذار از دریافت کمک به سمت «مشارکت و سرمایه‌گذاری متقابل» توصیف کند.
ابهام درباره توافق نتانیاهو و ترامپ
اعلام ترامپ در اسرائیل واکنش‌های سیاسی گسترده‌ای برانگیخت. ایهود باراک، نخست‌وزیر پیشین این کشور، نتانیاهو را متهم کرد که با معامله‌ای نامناسب، کمک‌های نظامی آمریکا را در برابر حمایت سیاسی رئیس‌جمهور این کشور قرار داده است. باراک همچنین گفت نتانیاهو از حدود اختیارات خود فراتر رفته و شایستگی رهبری کشور را ندارد.
گادی آیزنکوت، رهبر اپوزیسیون اسرائیل و یکی از چهره‌های مطرح برای تشکیل دولت آینده، نیز تأکید کرد که رابطه ویژه با آمریکا یکی از ارکان اصلی امنیت ملی اسرائیل است. او اطلاع یافتن نهادهای امنیتی و شهروندان اسرائیلی از تغییر احتمالی در این رابطه از طریق رسانه‌ها را نشانه‌ای از خطرناک بودن شیوه مدیریت نتانیاهو دانست.
از نگاه برمانت، زمان‌بندی اعلام ترامپ نیز معنادار است. او معتقد است رئیس‌جمهور آمریکا احتمالاً می‌خواست با طرح موضوع کاهش کمک‌ها در روز انتخابات، به نگرانی رأی‌دهندگان درباره تورم و هزینه‌های زندگی پاسخ دهد. در فضای سیاسی آمریکا، پرسش درباره ضرورت اختصاص میلیاردها دلار از منابع عمومی به کمک نظامی برای اسرائیل، حتی با وجود بازگشت بخشی از این منابع به صنایع دفاعی آمریکا، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
جنگ ایران و افزایش هزینه سیاسی حمایت از اسرائیل
با این حال، نویسنده فارن پالیسی معتقد است عامل مهم‌تر در تضعیف جایگاه اسرائیل در آمریکا، جنگ با ایران و نارضایتی از حمایت واشنگتن از این کشور بوده است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، جنگ را یکی از عوامل اصلی این نتیجه دانست. او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس گفت دلیل شکست حزب روشن است و هرگونه بررسی صادقانه درباره مسیر آینده باید از جنگ آغاز شود.
ونس همچنین به نظرسنجی‌های داخلی اشاره کرد که بر اساس آن، شماری از رأی‌دهندگان ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴ که در انتخابات میان‌دوره‌ای به دموکرات‌ها رأی داده‌اند، خواستار پایان جنگ، کاهش فشار ناشی از افزایش قیمت سوخت و تغییر اساسی در رابطه واشنگتن با اسرائیل بوده‌اند. ترامپ نیز در مصاحبه‌ای با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس، با ارزیابی ونس درباره تأثیر جنگ بر شکست جمهوری‌خواهان مخالفت نکرد و گفت که به شکل غیرمنتظره‌ای نارضایتی زیادی از اسرائیل وجود دارد.
برمانت یادآوری می‌کند که نتانیاهو پیش از آغاز جنگ نیز از تمایل خود برای اقدام نظامی مشترک علیه ایران سخن گفته بود و پس از عملیات موسوم به «خشم حماسی» نیز برای ازسرگیری حملات تلاش کرده است. به ارزیابی نویسنده، نخست‌وزیر اسرائیل علاوه بر نگرانی‌های امنیتی، از مسئله ایران به‌عنوان ابزاری سیاسی برای منحرف کردن توجه افکار عمومی از ناکامی‌های دولت خود پیش و پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ استفاده کرده است.
اختلاف بر سر تهدید ایران و آینده جنگ
پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، روزنامه نیویورک‌تایمز گزارش داد که اسرائیل اطلاعاتی درباره احتمال استفاده ایران از سلاح‌های شیمیایی علیه آمریکا و کشورهای خلیج فارس در اختیار واشنگتن و برخی دولت‌های منطقه قرار داده است. بنا بر این گزارش، مقام‌های آمریکایی با تردید به این اطلاعات نگریسته و احتمال داده بودند که نتانیاهو در تلاش است ترامپ را به ازسرگیری حملات نظامی ترغیب کند.
نویسنده همچنین به آنچه تناقض در مواضع نتانیاهو درباره برنامه هسته‌ای ایران می‌خواند، اشاره می‌کند. نتانیاهو در ژوئن ۲۰۲۵ از موفقیت تاریخی در تضعیف توان هسته‌ای ایران سخن گفته بود، اما در ماه‌های بعد بار دیگر از ضرورت فوری مقابله نظامی با این کشور صحبت کرد. او در ۲۵ اکتبر تصویری تولیدشده با هوش مصنوعی از انفجار هسته‌ای بر فراز تل‌آویو منتشر کرد و هشدار داد که کنار گذاشتن رهبری او می‌تواند به وقوع «هولوکاست دوم» منجر شود. مخالفان سیاسی نتانیاهو این اقدام را تلاشی برای ایجاد فضای بحرانی و به تعویق انداختن انتخابات دانستند.
این اختلاف‌ها به شکافی کم‌سابقه میان نتانیاهو و ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز انجامید. زامیر در برابر دستورهای سیاسی که ممکن بود به تشدید فوری و غیرضروری تنش‌های منطقه‌ای منجر شود، مقاومت کرد. یائیر گولان، از رهبران حزب دموکرات‌ها، نیز نتانیاهو را فاقد اعتماد عمومی و مشروعیت لازم برای هدایت چنین کارزاری دانست. نتانیاهو در نخستین نشست پارلمان جدید اسرائیل در روز سه‌شنبه بار دیگر مدعی شد که دولتش تهدید فوری موجودیتی را برطرف کرده، اما ایران همچنان در حال احیای برنامه هسته‌ای خود است. او همچنین گفت تنها راه از میان برداشتن این تهدید، سرنگونی حکومت ایران است.
این موضع با اهداف اعلام‌شده دولت ترامپ تفاوت دارد. بر اساس تحلیل برمانت، واشنگتن بیشتر به دنبال استفاده از فشار نظامی به‌عنوان اهرمی برای بازگشایی تنگه هرمز و وادار کردن تهران به عقب‌نشینی در موضوع هسته‌ای است.
بحران تشکیل دولت و آینده سیاسی نتانیاهو
نتانیاهو در شرایطی همچنان به‌عنوان نخست‌وزیر موقت در قدرت است که آیزنکوت مأمور تشکیل دولت جدید شده است. در انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل، احزاب عرب به بازیگران تعیین‌کننده‌ای در معادلات ائتلافی تبدیل شدند؛ مسئله‌ای که تشکیل دولت را پیچیده کرده است. برمانت معتقد است نتانیاهو همچنان انگیزه دارد با تشدید تنش‌های منطقه‌ای و احتمال ازسرگیری جنگ با ایران، روند تشکیل دولت جدید را به تأخیر بیندازد. چنین وضعیتی می‌تواند فرصت بیشتری برای جلوگیری از شکل‌گیری ائتلاف مخالفان فراهم کند.
نویسنده همچنین به تحقیقات امنیتی درباره نمایندگان عرب مخالف دولت اشاره می‌کند که به گفته او، از سوی داوید زینی، رئیس سازمان امنیت داخلی اسرائیل پیگیری شده است. برمانت این تحقیقات را فاقد مبنای کافی توصیف می‌کند و نسبت به پیامدهای قانون اساسی آن هشدار می‌دهد. در عین حال، مسیر تشکیل دولت برای آیزنکوت نیز هموار نیست. پیروزی محدود اپوزیسیون و تردید برخی جریان‌ها درباره همکاری با احزاب عرب، امکان دستیابی به ائتلافی پایدار را نامطمئن کرده است.
مهم‌ترین پیامد سیاسی راهبرد نتانیاهو، تضعیف حمایت دوحزبی آمریکا از اسرائیل است. به اعتقاد برمانت، نخست‌وزیر اسرائیل با تمرکز بیش از حد بر رابطه با جمهوری‌خواهان و ترامپ، خود را در برابر تغییر موازنه قدرت در کنگره آسیب‌پذیر کرده است. اکنون اسرائیل با انتقادهای فزاینده در میان دموکرات‌ها و نارضایتی بخشی از پایگاه رأی جمهوری‌خواهان روبه‌رو است؛ وضعیتی که می‌تواند حمایت سیاسی و امنیتی واشنگتن از تل‌آویو را در بلندمدت تحت تأثیر قرار دهد.