«از شنبه شروع می‌کنم»؛ توهم فرار از تله اضطراب
زهره نظام‌آبادی، روانشناس در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه همیشه تصویری که قبل از شروع کار در ذهن داریم خیلی ترسناک‌تر از خود واقعیت است، اظهار کرد: پیش از آغاز هر کاری، اطلاعات ما درباره آن تجربه بسیار اندک و محدود است، به‌همین دلیل عواملی مثل دید منفی، تمرکز روی پیامدهای نامطلوب احتمالی یا ترس از شکست باعث می‌شوند تصویری هراس‌انگیز در ذهنمان بسازیم. از طرفی، هجوم فکرهای منفی و بزرگ‌نمایی خطرات و فاجعه‌سازی در ذهن نیز این ترس را دوچندان می‌کند، بنابراین تا زمانی که وارد عمل نشویم این تصورات ادامه دارد، اما روبه‌رو شدن واقعی با کار باعث می‌شود این پیش‌بینی‌های منفی ذهن اصلاح شوند و فرد بتواند با اضطراب بسیار کمتری مسیر را جلو ببرد.
وی ادامه داد: بلاتکلیفی و مشخص‌نبودن مسیر، شجاعت شروع‌کردن را می‌گیرد. مبهم‌بودن آینده، بار فکری تصمیم‌گیری را سنگین‌تر می‌کند، چرا که فرد دقیقا نمی‌داند چه کاری باید انجام دهد و چه پیامدهایی در انتظار اوست. این شرایط، به‌ویژه برای کسانی که تاب‌آوری پایینی در برابر شرایط نامعلوم دارند، بسیار اضطراب‌آور است و باعث می‌شود از رفتن به‌سمت مسیر تازه دوری کنند؛ بنابراین بهترین راهکار این است که به‌جای تمرکز بر کل مسیر، هدف‌های بسیار کوچک تعیین کنیم، زیرا با برداشتن همین قدم‌های کوچک، ابهام‌ها کنار می‌رود و از شدت اضطراب کاسته می‌شود.
توهم «از شنبه شروع می‌کنم» و تله فرار از اضطراب
این روانشناس در خصوص اینکه بعضا شروع کار را به «فردا» یا «شنبه» موکول می‌کنیم، اظهار کرد: به‌تعویق انداختن کارها ترفندی کوتاه‌مدت برای فرار از هیجان‌های ناخوشایند است، فرد با عقب‌انداختن تصمیمی که دارد، می‌خواهد موقتا از اضطراب، خستگی یا ترس از شکست فاصله بگیرد، اما همین کار در درازمدت احساس گناه و فشار روانی بسیار سنگین‌تری به همراه می‌آورد. از طرفی، انسان‌ها معمولا تصور می‌کنند کارها باید در یک زمان کاملا ایده‌آل شروع شوند، مثل همان جمله معروفی که زیاد می‌شنویم «از شنبه شروع می‌کنم»، «از شنبه ورزش می‌روم» و ...».
نظام‌آبادی افزود: این طرز فکر این توهم را می‌سازد که حتما در آینده شرایط بی‌نقص خواهد بود و مثلا اگر امروز پنجشنبه است شرایط مناسب نیست، اما تا شنبه اوضاع کاملا ردیف می‌شود! در حالی که راهکار موثر این است که انتظار شرایط بی‌نقص را کنار بگذاریم و در همان موقعیتی که هستیم یک قدم بسیار کوچک برداریم، به‌عنوان مثال اگر فردی قصد دارد رژیم غذایی جدی‌ای را از شنبه آغاز کند، بهتر است از همان روزی که تصمیم گرفته - حتی اگر پنجشنبه یا جمعه باشد - یک استارت کوچک بزند و آرام‌آرام مسیر را پیش ببرد تا وقتی به‌شنبه رسید، برنامه‌اش را کامل اجرا کند.
وی با بیان اینکه مقایسه‌کردن خودمان با دیگران مانع شروع مسیر می‌شود، گفت: مقایسه‌های اجتماعی، به‌ویژه مقایسه با افرادی که موفق‌تر به‌نظر می‌رسند، احساس ناکافی بودن و ترس از جا ماندن را در فرد تشدید می‌کند. این موضوع در فضای مجازی پررنگ‌تر است، زیرا ما در شبکه‌های اجتماعی معمولا پایان مسیر درخشان و نتیجه نهایی دیگران را با تردیدها، ابهام‌ها و سختی‌های مسیر آغازین خودمان مقایسه می‌کنیم.
این روانشناس افزود: ما رنج‌ها و تلاش‌هایی را که آن افراد پشت سر گذاشته‌اند نمی‌بینیم و صرفا نتیجه کارشان پیش چشم ماست، در حالی که خودمان هنوز در میانه یا ابتدای راه قرار داریم و عملا «نتیجه‌نهایی آنها» را با «آغاز راه خودمان» قیاس می‌کنیم. با این حال، مقایسه همیشه هم مخرب نیست، اگر به‌جای آنکه مقایسه را معیاری برای سنجش ارزش وجودی خود قرار دهیم، از آن برای یادگیری، الگوبرداری و تعیین اهداف واقع‌بینانه کمک بگیریم، می‌تواند به‌عاملی انگیزه‌بخش برای شروع و ادامه مسیر تبدیل شود.
نقش حق انتخاب و انگیزه درونی در آغاز کارها
به گفته نظام‌آبادی، براساس نظریه «خود تعیین‌گری»، زمانی که فرد احساس اختیار و حق‌انتخاب دارد، معمولا انگیزه درونی و پشتکار بسیار بیشتری را تجربه می‌کند، در مقابل فشارهای بیرونی و اجبار می‌توانند احساس کنترل‌شدن و نوعی مقاومت روانی در او به وجود آورند. با این حال، حتی کارهایی که خودمان با میل شخصی انتخاب کرده‌ایم نیز در صورت سخت‌بودن، ترس از شکست یا نبود یک ساختار مشخص و مطمئن ممکن است به تعویق بیفتند، بنابراین دشواری در شروع، صرفا به اجباری یا اختیاری‌بودن کار بستگی ندارد، بلکه عواملی مانند معنادار بودن هدف، میزان باوری که فرد به توانایی‌های خود دارد و همچنین شرایط محیطی، همگی بر آغاز به‌موقع کار اثرگذارند.
وی در این باره که روش ساده‌ای وجود دارد تا مقاومت ذهن را برای برداشتن همان قدم اول بشکنیم، اظهار کرد: یکی از موثرترین روش‌ها، خردکردن کارها به کوچک‌ترین اقدام ممکن است، به‌عنوان نمونه اگر هدف ما یک ساعت مطالعه باشد، در قدم اول کافی است فقط کتاب را باز کنیم و پنج دقیقه بخوانیم. این کار هزینه و سنگینی روانی شروع را در ذهن پایین می‌آورد، احساس تسلط و توانمندی فرد را تقویت می‌کند و احتمال اقدام عملی و شکل‌گیری عادت را بالا می‌برد. علاوه بر این، استفاده از «نیت‌های اجرایی» نیز بسیار کمک‌کننده است، یعنی از قبل دقیقا تعیین کنیم که با رسیدن به یک زمان یا نشانه مشخص، فورا کار را با کوچک‌ترین مرحله آن آغاز می‌کنیم، مثلا با خود قرار بگذاریم که با سر ساعت شدن یا رُند شدن عقربه‌ها، بی‌معطلی درس خواندن را شروع کنیم.
نظام‌آبادی در پایان اظهار کرد: غلبه بر اهمال‌کاری مستلزم کنار گذاشتن انتظار شرایط ایده‌آل، پرهیز از مقایسه خود با دیگران در شبکه‌های اجتماعی و شکستن اهداف به گام‌های کوچک و عملی است، چراکه شجاعت شروع در دل اقدام شکل می‌گیرد و اجرای تکنیک‌های ساده‌ای چون خردکردن وظایف و نیت‌های اجرایی، سنگینی روانی آغاز مسیر را به‌سرعت از بین می‌برد.
انتهای پیام