وقتی ترمز دستی بیش از حد شل می‌شود، اهرم آن به اندازه معمول خودرو را ثابت نگه نمی‌دارد و راننده برای جلوگیری از حرکت خودرو مجبور است اهرم را بیشتر از حد معمول بالا بکشد. در چنین شرایطی، عملکرد ترمز دستی دیگر قابل اعتماد نیست و ممکن است خودرو هنگام توقف به‌درستی مهار نشود.

از سوی دیگر، گاهی اهرم پس از کشیده شدن در جای خود باقی نمی‌ماند، اما با پایین آوردن آن نیز چرخ‌های عقب همچنان درگیر هستند. ادامه این وضعیت می‌تواند فشار بیشتری به مجموعه ترمز وارد کند و عملکرد طبیعی خودرو را مختل سازد. بنابراین، بررسی علت شل شدن ترمز دستی یا آزاد نشدن چرخ‌های عقب اهمیت زیادی دارد.

علت شل شدن ترمز دستی خودرو چیست؟

ترمز دستی در خودروهایی که از نوع مکانیکی هستند، با استفاده از یک اهرم و مجموعه‌ای از سیم‌ها و اتصالات نیروی لازم را به ترمز چرخ‌های عقب منتقل می‌کند. زمانی که راننده اهرم را بالا می‌کشد، این نیرو از طریق سیم ترمز به بخش‌های مختلف ترمز عقب می‌رسد و باعث ثابت ماندن چرخ‌ها می‌شود. با گذشت زمان، کش آمدن سیم، فرسوده شدن قطعات یا خارج شدن اتصالات از جای اصلی خود می‌تواند این روند را مختل کند.

یکی از نشانه‌های شل شدن ترمز دستی این است که راننده برای مهار خودرو مجبور می‌شود اهرم را بیشتر از حالت معمول بالا بکشد. این وضعیت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که سیم ترمز کش آمده باشد یا اتصال میان اهرم و ترمزهای عقب به‌درستی عمل نکند.

در برخی موارد، مشکل به فرسودگی قطعات مربوط می‌شود و در شرایط دیگر ممکن است بخشی از اتصالات از محل اصلی خود خارج شده باشد. نتیجه این ایراد، کاهش نیروی منتقل‌شده به چرخ‌های عقب و ناتوانی ترمز دستی در ثابت نگه داشتن خودرو است.

تمام شدن یا کاهش ضخامت لنت‌ها و کفشک‌های ترمز عقب نیز می‌تواند دامنه حرکت اهرم را افزایش دهد. با کم شدن ضخامت سطح اصطکاکی، فاصله میان لنت یا کفشک و بخش‌های دیگر مجموعه ترمز بیشتر می‌شود و برای جبران این فاصله، اهرم باید مسافت بیشتری را طی کند. به همین دلیل، بلندتر شدن حرکت اهرم همیشه به معنای کش آمدن سیم نیست و ممکن است لنت‌ها یا کفشک‌های عقب نیز نیاز به بررسی و تعویض داشته باشند.

میزان حرکت استاندارد اهرم ترمز دستی در همه خودروها یکسان نیست. تفاوت در طراحی سیستم ترمز، نوع قطعات و ساختار خودرو باعث می‌شود نتوان تعداد مشخصی از دندانه‌ها یا کلیک‌ها را برای تمام مدل‌ها به‌عنوان معیار قطعی در نظر گرفت. بنابراین، تنظیم ترمز دستی باید بر اساس دستورالعمل سازنده انجام شود.

زنگ‌زدگی و گیر کردن سیم ترمز

زنگ‌زدگی یا خوردگی سیم ترمز یکی از دلایل رایج گیر کردن ترمز دستی است. این مشکل معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که روکش محافظ سیم آسیب دیده باشد. در این حالت رطوبت، آب و آلودگی به داخل روکش نفوذ می‌کنند و به‌تدریج حرکت سیم را دشوار می‌سازند. سیمی که دچار خوردگی شده باشد، هنگام بالا کشیدن یا پایین آوردن اهرم به‌راحتی در مسیر خود حرکت نمی‌کند و ممکن است در بخشی از مسیر گیر کند.

در چنین وضعیتی، ممکن است ترمز دستی پس از کشیده شدن به‌درستی درگیر شود، اما هنگام پایین آوردن اهرم، سیم به حالت اولیه بازنگردد. در نتیجه چرخ‌های عقب همچنان درگیر باقی می‌مانند و ترمز به‌طور کامل آزاد نمی‌شود. یخ‌زدگی در هوای سرد نیز می‌تواند همین مشکل را ایجاد کند و حرکت سیم را مختل سازد. اگر رطوبت درون روکش سیم وجود داشته باشد، کاهش دما ممکن است باعث یخ زدن آن و محدود شدن حرکت سیم هنگام استفاده از ترمز دستی شود.

خرابی قطعات متحرک و مکانیسم ترمز عقب

گاهی ایراد از خود سیم ترمز نیست و مشکل در قطعات متحرک مجموعه ترمز به وجود آمده است. فنرهای برگشت، اهرم‌های متصل به کالیپر یا کفشک‌ها و دیگر بخش‌هایی که وظیفه بازگرداندن قطعات به وضعیت اولیه را بر عهده دارند، ممکن است بر اثر خوردگی، شکستگی یا گیرپاژ عملکرد طبیعی خود را از دست بدهند.

در این شرایط حتی اگر اهرم داخل کابین پایین آورده شود، قطعات ترمز عقب به‌طور کامل به جای خود برنمی‌گردند و چرخ‌ها همچنان تحت فشار باقی می‌مانند. در خودروهایی که ترمز دستی درون کالیپر عقب تعبیه شده است، گیر کردن مکانیسم داخلی کالیپر نیز می‌تواند مانع آزاد شدن کامل ترمز شود. این ایراد ممکن است باعث شود لنت همچنان با دیسک تماس داشته باشد و چرخ عقب آزادانه حرکت نکند.

راهکار بررسی و رفع شل شدن ترمز دستی

اگر اهرم ترمز دستی بیش از حد بالا می‌آید، نخست باید سیم‌ها و اتصالات آن بررسی شوند. در ادامه سلامت لنت‌ها یا کفشک‌های ترمز عقب، وضعیت مکانیسم تنظیم و میزان فرسودگی قطعات باید مورد توجه قرار گیرد. اگر همه این بخش‌ها سالم باشند، ممکن است تنظیم مجدد مجموعه بتواند مشکل را برطرف کند.

با این حال، تنظیم تنها زمانی راهکار مناسبی است که قطعات اصلی سالم باشند و ایراد از تغییر تنظیمات یا افزایش فاصله میان اجزای ترمز ناشی شده باشد. چنانچه سیم ترمز بیش از حد کش آمده باشد، رشته‌های آن آسیب دیده باشند یا قطعات داخلی مجموعه فرسوده شده باشند، تنظیم مجدد مشکل را به‌صورت دائمی برطرف نمی‌کند.

در این شرایط، قطعه معیوب باید تعویض شود. سفت کردن بی‌دلیل مهره تنظیم، بدون بررسی وضعیت ترمزهای عقب، می‌تواند پیامدهای دیگری ایجاد کند. این کار ممکن است باعث تماس دائمی لنت یا کفشک با سطح ترمز شود و در نتیجه، چرخ‌ها بیش از حد گرم شوند. ادامه این وضعیت می‌تواند به مجموعه ترمز فشار وارد کند و فرسودگی آن را افزایش دهد.

هنگام آزاد نشدن ترمز دستی چه باید کرد؟

اگر ترمز دستی آزاد نمی‌شود، نباید با حرکت دادن خودرو و وارد کردن فشار زیاد به موتور چرخ‌های قفل‌شده را به حرکت وادار کرد. این کار می‌تواند فشار زیادی به مجموعه ترمز و بخش‌های انتقال نیرو وارد کند و آسیب موجود را بیشتر کند. در چنین شرایطی، سیم ترمز، فنرهای برگشت و مکانیسم ترمز عقب باید بررسی شوند تا مشخص شود علت گیر کردن از کدام بخش است.

اگر پس از پایین آوردن اهرم، خودرو به‌سختی حرکت می‌کند، احتمال دارد ترمزهای عقب همچنان درگیر باشند. بوی سوختگی یا احساس حرارت غیرعادی از سمت چرخ عقب نیز نشانه‌ای است که نباید نادیده گرفته شود. ادامه رانندگی با چنین وضعیتی می‌تواند به لنت، دیسک یا کاسه ترمز آسیب وارد کند.

تفاوت ترمز دستی مکانیکی و برقی

در خودروهای مجهز به ترمز دستی برقی، علت بروز مشکل با خودروهای دارای ترمز دستی مکانیکی یکسان نیست. روشن ماندن چراغ هشدار، عمل نکردن ترمز یا آزاد نشدن آن در این خودروها می‌تواند به خرابی موتورهای الکتریکی، سیم‌کشی، حسگرها یا واحد کنترل مربوط باشد.

عیب‌یابی این سیستم به تجهیزات تخصصی نیاز دارد و باید با بررسی الکترونیکی و فنی مناسب انجام شود. روش‌های تنظیم ترمز دستی مکانیکی نباید برای سیستم ترمز دستی برقی به کار گرفته شوند؛ زیرا ساختار و نحوه عملکرد این دو سیستم با یکدیگر تفاوت دارد. در ترمز دستی برقی، تشخیص صحیح ایراد در موتورهای الکتریکی، حسگرها، سیم‌کشی و واحد کنترل اهمیت زیادی دارد و دست‌کاری نادرست می‌تواند مشکل را پیچیده‌تر کند.

اهمیت عملکرد صحیح ترمز دستی

در هر دو نوع سیستم مکانیکی و برقی، ترمز دستی وظیفه دارد خودرو را در زمان توقف ثابت نگه دارد. شل شدن آن می‌تواند باعث شود خودرو هنگام پارک به‌درستی مهار نشود و آزاد نشدن یا قفل کردن آن نیز ممکن است به چرخ‌ها و مجموعه ترمز آسیب بزند. به همین دلیل، تغییر در میزان حرکت اهرم، گیر کردن ترمز، سخت حرکت کردن خودرو، بوی سوختگی یا افزایش غیرعادی حرارت چرخ‌های عقب باید جدی گرفته شود.