مدتهاست که محدودههای خارجی منظومه شمسی برای ستارهشناسان به منبعی از ابهام بدل شده است. بهتازگی، گروهی از پژوهشگران در رصدخانه ورا سی. روبین شواهدی معتبر از یک سیاره کوتوله جدید و بزرگ را به نمایش گذاشتهاند. این جرم آسمانی که در حال حاضر با نام 2026 ED138 شناخته میشود، ممکن است درک ما از ساختار و تاریخ منظومه شمسی را بهطرز شگفتانگیزی دچار تغییر کند.
کشف دنیای یخی ناشناخته: 2026 ED138
ستارهشناسان موفق به شناسایی یک جرم یخی بزرگ فراتر از پلوتو شدهاند که به احتمال زیاد میتواند به عنوان ششمین سیاره کوتوله رسمی منظومه شمسی شناخته شود. این جرم، 2026 ED138، توسط متئو هولمن (Matthew Holman) از دانشگاه هاروارد و اسمیتسونیان از طریق تحلیل دادههای رصدخانه ورا سی. روبین (Vera C. Rubin Observatory) شناسایی گردید.
در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، هولمن با کمک نرمافزار تخصصی، توانست این جرم را در دادههای مربوط به رصدهای روبین شناسایی کند. ماریو یوریچ (Mario Jurić) از دانشگاه واشنگتن، با ارزیابی مشاهدات بیشتر از مارس ۲۰۲۶ و بررسی سوابق تاریخی تا ۲۰۱۶، این کشف را تأیید و مدار آن را بازسازی کرد. یوریچ این یافته را به عنوان «بزرگترین جرم فرانپتونی شناساییشده در دو دهه اخیر» توصیف نمود. اگر این یافته تأیید شود، این جرم به جمع پنج سیاره کوتوله شناختهشده کنونی شامل پلوتو، سرس، اریس، هائومیا و ماکیماکی خواهد پیوست.
ویژگیها و شرایط تبدیل به سیاره کوتوله
2026 ED138 به فاصله تقریباً ۴۶ واحد نجومی از خورشید واقع شده و بهعنوان یک جرم فرانپتونی (TNO) طبقهبندی میشود. برای اینکه عنوان سیاره کوتوله را به خود اختصاص دهد، گرانش آن باید به حدی باشد که بتواند آن را به شکل کروی درآورد. ستارهشناسان تخمین میزنند که قطر آن بین ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر باشد، که برای یک جرم یخی، گرانش معمولاً باعث کروی شدن آن میشود. با این حال، برای تأیید نهایی، مشاهدات بیشتری برای تعیین دقیق ابعاد این جرم نیاز است.
علت ناشناخته ماندن دنیای یخی فراتر از پلوتو
2026 ED138 در ناحیهای پرستاره نزدیک به صفحه کهکشان راه شیری قرار دارد که شناسایی آن را در تلسکوپهای قبلی دشوار میکرد. مزیت رصدخانه روبین در این است که میتواند بهطور مکرر رصد کند و با استفاده از الگوریتمهای پیشرفته، حرکات ظریف اجرام کوچک منظومه شمسی را در پسزمینهای پرستاره شناسایی نماید.
کشف 2026 ED138 به مجموعه یافتههای در حال رشد رصدخانه روبین افزوده میشود، که قبل از آغاز رسمی پروژه پیمایش میراث فضا و زمان (LSST) در ژوئن ۲۰۲۶، موفق به شناسایی بیش از ۱۱۰۰۰ سیارک و حدود ۳۸۰ جرم فرانپتونی جدید شده بود. این توانایی خاص روبین در شناسایی مجدد، به ستارهشناسان این امکان را میدهد که اجرام جدید را در تصاویر قدیمی نیز کشف کنند. انتظار میرود که این رصدخانه در آینده نزدیک، دنیای یخی بیشتری در منظومه شمسی بیرونی فاش نماید. عملیات رصدخانه ورا سی. روبین تحت حمایت مالی بنیاد ملی علوم و وزارت انرژی ایالات متحده قرار دارد.
