فرود تاریخی استارشیپ پس از ۱۴ بار چرخش به دور مدار زمین
غزال زیاری- شرکت فضایی اسپیسایکس در روز شنبه به یکی از مهمترین دستاوردهای مهندسی در پروژه استارشیپ دست یافت. طبق برنامههایی که از پیش تعیین شده بودند، فضاپیمای استارشیپ پس از اینکه در پانزدهمین پرواز آزمایشی خود در روز جمعه به فضا پرتاب شده بود، پس از تقریباً ۲۲ ساعت و نیم فعالیت در مدار زمین، به محل پرتاب خود در پایگاه استاربیس واقع در جنوب تگزاس بازگشت و برای نخستین بار توانست با استفاده از بازوهای مکانیکی برج پرتاب مهار شود.
اهمیت این عملیات به این دلیل است که اسپیسایکس پیشتر توانسته بود بوستر سوپر هوی، به عنوان مرحله اول موشک را در چندین پرواز آزمایشی با همین روش بازگرداند؛ اما برای نخستین بار فضاپیمای استارشیپ یا مرحله دوم، از مدار زمین به سمت زمین بازگشت و با کمک بازوهای برج، به خوبی کنترل شد.
بازگشت پس از ۱۴ بار چرخش به دور زمین
پانزدهمین پرواز آزمایشی استارشیپ در روز جمعه ۱۳ نوامبر از پایگاه استاربیس در تگزاس آغاز گردید. در این عملیات، دو بخش اصلی سامانه شامل بوستر سوپر هوی و فضاپیمای استارشیپ پس از پرتاب به آسمان، از یکدیگر جدا شده و مرحله بالایی به مسیر خود در مدار پایینی زمین ادامه داد.
استارشیپ در این پرواز به ارتفاعی حدود ۲۷۵ کیلومتر رسید و توانست ۲۶ ماهواره از نسل سوم استارلینک را در مدار قرار دهد. این ماهوارهها بخشی از نسل نوین شبکه ارتباطی اسپیسایکس هستند که با هدف افزایش ظرفیت انتقال داده و بهبود خدمات اینترنتی ماهوارهای توسعه یافتهاند.
پس از تکمیل مأموریت مداری، این فضاپیما به تعداد ۱۴ بار به دور زمین چرخید و سپس با اجرای یک مانور کاهش سرعت مداری، به سمت جو زمین بازگشت.
در زمان ورود این فضاپیما به جو، با سرعت بسیار بالا به لایههای متراکم هوا برخورد کرد. در این مقطع، سپر حرارتی فضاپیما مسئولیت محافظت از بدنه در برابر دماهای بسیار بالا ناشی از فشردهشدن و گرمشدن هوا در اطراف آن را بر عهده داشت.
پس از عبور موفق از جو، استارشیپ با روشنکردن موتورهایش، اقدام به تغییر وضعیت کرد و به حالت عمودی درآمد، سپس آماده فرود در محل پرتاب شد. در نهایت، بازوهای مکانیکی برج با قسمت بالایی بدنه قفل شدند و فضاپیما به آرامی در میان این بازوها قرار گرفت.
این عملیات در حدود ساعت ۳:۲۰ بعدازظهر به وقت محلی تگزاس، در روز شنبه ۱۴ نوامبر، یعنی حدود ۲۲ ساعت و نیم پس از پرتاب، انجام پذیرفت.
فرود موفق موشک پرتابشده
سازهای که این عملیات را امکانپذیر ساخت، در اسپیسایکس بهطور غیررسمی «مکازیلا» (Mechazilla) نامیده میشود. این سازه بزرگ در کنار برج پرتاب قرار دارد و دو بازوی مکانیکی بزرگ آن که به دلیل شکل ظاهری خود به "چاپاستیک" یا چوب غذاخوری شهرت یافتهاند، مسئولیت گرفتن و نگهداشتن بخشهای بازگشتی موشک را به عهده دارند.
فلسفه این متد با روشهای معمول فرود موشکها که بیشتر مرسوم است، متفاوت است. در بسیاری از سامانههای بازیابی، موشک پس از بازگشت به سطح زمین یا سکوی فرود مینشیند و سپس برای جابهجایی و آمادهسازی مجدد منتقل میشود؛ اما در تکنیک اسپیسایکس، بازوهای برج مستقیماً وسیله نقلیه را در هوا میگیرند.
هدف نهایی از توسعه این فناوری، کاهش نیاز به سازههای فرود مستقل، سادهتر کردن پروسه بازیابی و کاهش زمان بین دو پرواز است. البته، گرفتن موشک با بازوهای برج بهمعنای آمادگی آن برای پرواز مجدد نیست و نیازمند بررسیهای فنی، تعمیرات احتمالی و ارزیابی وضعیت سپر حرارتی است.
چرا بازیابی هر دو بخش استارشیپ اهمیت دارد؟
استارشیپ ترکیبی از دو بخش اصلی است: بوستر سوپر هوی که تأمین نیروی اولیه برای خروج از جو را بر عهده دارد و فضاپیمای استارشیپ که پس از جدایی از بوستر، مسیر مداری خود را ادامه میدهد.
در پانزدهمین پرواز آزمایشی، اسپیسایکس بهدنبال بازیابی هر دو بخش سامانه با کمک بازوهای مکانیکی برج بود؛ اما این ایده بهطور کامل تحقق نیافت.
بوستر سوپر هوی در حین بازگشت، با هشدار مربوط به کمبود سوخت مواجه شد. طبق توضیحات ارائهشده در پخش زنده اسپیسایکس، این وضعیت منجر به لغو تلاش برای مهار بوستر در برج شد و بهجای آن، این بخش به سمت منطقه فرود اضطراری در خلیج مکزیک هدایت گردید و پیش از رسیدن به آب، منفجر شد.
بنابراین، با اینکه مراحل بالایی استارشیپ با موفقیت بازیابی شد، اسپیسایکس هنوز نتوانسته است هر دو بخش یک سامانه مداری را در یک عملیات بهطور کامل برگرداند.

از استارلینک تا سفر به ماه و مریخ
اهمیت این دستاورد تنها به یک آزمایش موفق در زمینه فرود محدود نمیشود. اسپیسایکس استارشیپ را بهعنوان یک سامانه برای حمل محمولههای سنگین، انتقال ماهوارهها، مأموریتهای سرنشیندار و بهخصوص سفرهای فضایی دوربرد طراحی کرده است.
افزایش تعداد ماهوارههای استارلینک و ضرورت پرتاب محمولههای بزرگتر، یکی از مهمترین دلایل این شرکت برای دستیابی به موشکی با قابلیت استفاده مجدد سریع است. اگر هر دو بخش استارشیپ بتوانند پس از پرواز با حداقل تعمیرات به خدمت بازگردند، هزینه و زمان لازم برای پرتابهای فضایی بهطور چشمگیری کاهش خواهد یافت.
این فناوری همچنین برای برنامه آرتمیس ناسا از اهمیت بالایی برخوردار است. استارشیپ یکی از ابزارهایی است که برای انتقال فضانوردان به سطح ماه در طرح بازگشت انسان به ماه در نظر گرفته شده است؛ البته انجام چنین مأموریتی نیازمند وجود فناوریهای مکملی همچون سوختگیری در مدار زمین، اتصال فضاپیماها در فضا و اطمینان از عملکرد سامانههای حیاتی است.
از این رو، مهار موفق استارشیپ با بازوهای برج پرتاب میتواند بهعنوان یک گام حیاتی در جهت تحقق موشکهای کاملاً چندبارمصرف شناخته شود؛ موفقیتی که نشان میدهد بازگرداندن یک فضاپیما به همان نقطهای که از آن پرتاب شده، دیگر صرفاً یک ایده تئوری نیست. با این حال، برای تبدیل این دستاورد آزمایشی به یک سامانه عملیاتی قابل اعتماد و مکرر هنوز نیاز به آزمایشهای بیشتری هست.
منبع: space
۵۸۳۲۱