تلخترین صحنه ستارخان؛ سردار ملی در آستانه وداع با زندگی
فرارو- چهار سال قبل از درگذشت ستارخان، واقعهای در تهران به وقوع پیوست که مسیر زندگی سردار ملی را برای همیشه دگرگون ساخت. فردی که در گذشته رهبری مقاومت مشروطهخواهان در سنگرهای تبریز را به عهده داشت، در سالهای پایانی عمرش مجبور شد بیشتر ایام خود را در بستر بیماری سپری کند؛ جراحتی که نه تنها حرکت را از او سلب کرد، بلکه او را از فعالیتهای سیاسی و اجتماعی نیز دور ساخت.
به گزارش فرارو، این واقعه به تاریخ ۱۶ مرداد ۱۲۸۹ و حادثه پارک اتابک تهران مربوط میشود. پس از اتخاذ تصمیم دولت مبنی بر خلع سلاح مشروطهخواهان، ستارخان و یارانش که در این پارک مستقر بودند، حاضر به تسلیم سلاحهای خود نشدند. یپرمخان به عنوان فرماندهی نیروهای دولتی، پارک را محاصره کرد و با آغاز درگیری، تبادل آتش شدیدی صورت گرفت. در جریان این نبرد، ستارخان در حین حرکت به سمت بام ساختمان، از ناحیه پا هدف گلوله قرار گرفت و نتوانست به حرکت ادامه دهد. در این درگیری، تعدادی از مجاهدان کشته و زخمی شدند و ستارخان مجبور به تسلیم سلاحهای خود گردید.
ولی زخم پای ستارخان به راحتی بهبود نیافت؛ گلوله منجر به شکستگی استخوانهای ساق پا و عفونت زخم شد. پزشکان در تلاش برای درمان او، دو بار اقدام به جراحی و شستشوی زخم کردند. نامهای لقمانالدوله و نظامالحکما در زمره پزشکان معالج او مطرح شدهاند. پس از مدتی، زخم تا حدی بهبود یافت و ستارخان با استفاده از عصا قادر به راه رفتن شد، اما هرگز نتوانست به وضعیت جسمانی قبلی خود بازگردد.
از تأثیرگذارترین روایتها در این دوران، به دیدار میرزا جواد ناطق با ستارخان برمیگردد. ناطق که همرزمان او بود، در یادداشتهای خود از ملاقاتش با سردار ملی در بستر بیماری صحبت کرده است. او بیان میکند که ستارخان دراز کشیده و بوی عفونت در فضای اتاق مشهود است. زمانی که از علت بوی ناخوشایند جویا میشود، ستارخان با این جمله پاسخ میدهد: «من که طبیب ندارم، بوی ناخوش از پوست بزغالهای است که بر روی پایم قرار دادهاند.» این روایت، نمایانگر شرایط سخت درمانی او در سالهای پس از واقعه پارک اتابک است.

عکسی از ستارخان در همان دوران نیز منتشر شده که وی را در بستر بیماری و روی تخت نشان میدهد. این تصویر در چندین منبع بهعنوان آخرین عکس سردار ملی معرفی شده و ادعا شده که اصل آن در خانه مشروطیت تبریز محفوظ است. اگرچه تاریخ دقیق ضبط این عکس بهتنهایی تعیین نشده، تصویر او در بستر بیماری را میتوان یکی از تلخترین یادگارهای سالهای پایانی زندگیاش بهحساب آورد.

سرانجام ستارخان در تاریخ ۲۵ آبان ۱۲۹۳ خورشیدی، معادل با ۱۶ نوامبر ۱۹۱۴، در یک منزل اجارهای واقع در خیابان جنت گلشن تهران به دیار باقی شتافت. او در زمان مرگ حدود ۴۸ سال داشت. پیکرش دو روز بعد با حضور تنی چند از نظامیان، دانشآموزان و انبوهی از مردم تهران و آذربایجان تشییع گردید و در باغ طوطی، در کنار حرم شاهعبدالعظیم شهرری به خاک سپرده شد. احمد کسروی در گزارش خود از مراسم تشییع، بر حضور گسترده مردم و تشریفات نظامی آن تأکید کرده است.
ستارخان، چهار سال پس از آسیب دیدن در پارک اتابک، درگذشت؛ اما تصویر نام آوری او به عنوان مقاومتی بیبدیل در روزهای دشوار مشروطه در حافظه تاریخی ایران، فراتر از سالهای بیماری و دوری از جامعه او باقی مانده است.