چرا خبرنگاران مصری یکی پس از دیگری بازداشت میشوند؟
فرارو- رسانه مستقل «مدی مصر» در پی صدور حکم قضایی برای تعطیلی و توقیف تجهیزاتش، با خطر توقف کامل فعالیت روبهرو شده است؛ همزمان، لینا عطالله، سردبیر این رسانه، با اتهام انتشار اخبار نادرست و اداره وبسایت بدون مجوز محاکمه میشود؛ پروندهای که میتواند به یک سال زندان و جریمهای سنگین منجر شود. با وجود این فشارها، عطالله و همکارانش میگویند قصد ندارند فعالیت روزنامهنگاری خود را در مصر رها کنند.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، عطالله که در سال ۲۰۱۳ و چند روز پیش از کودتای نظامی مصر «مدی مصر» را بنیان گذاشت، اکنون در مرکز بحران رسانههای مستقل این کشور قرار دارد. او در حالی با احتمال زندان روبهرو است که تلاش میکند زندگی روزمره خود را حفظ کند؛ از بیدار شدن در سپیدهدم و شنیدن صدای پرندگان تا سر زدن به دفتر تعطیلشده رسانه در قاهره، آب دادن به گیاهان و غذا دادن به چهار گربهای که در آنجا نگهداری میشوند.
تشدید فشار بر رسانههای مستقل مصر
در شش هفته گذشته، مقامهای مصری دور تازهای از برخورد با معدود رسانههای مستقل باقیمانده در کشور را آغاز کردهاند. این روند با بازداشت تمام اعضای تحریریه وبسایت راستیآزمایی «ماتصدّقش» آغاز شد. شش روزنامهنگار این رسانه پس از بازداشت از انظار عمومی ناپدید شدند و با اتهام انتشار «اخبار نادرست» روبهرو شدند. عفو بینالملل گزارش داده است که این روزنامهنگاران برای ضبط اعترافات ویدئویی علیه خود، تحت شکنجه و بدرفتاری قرار گرفتهاند. این سازمان خواستار توجه به وضعیت بازداشتشدگان شده است.
عطالله نیز این هفته بار دیگر در دادگاه حاضر میشود. اتهامهای او شامل انتشار اخبار نادرست و اداره یک وبسایت بدون مجوز است؛ اتهامهایی که میتواند به جریمهای معادل حدود ۲۸ هزار پوند و یک سال زندان منجر شود.
مصر در رتبهبندی جهانی آزادی مطبوعات سازمان گزارشگران بدون مرز در جایگاه ۱۶۹ از میان ۱۸۰ کشور قرار دارد. کمیته حمایت از روزنامهنگاران مستقر در نیویورک نیز شمار روزنامهنگاران زندانی در این کشور را ۲۵ نفر اعلام کرده است.
رسانهای که از بحرانهای پیدرپی عبور کرد
«مدی مصر» در ژوئن ۲۰۱۳، در آستانه تحولات سیاسی منتهی به بهقدرترسیدن عبدالفتاح السیسی، فعالیت خود را آغاز کرد. از آن زمان، فضای فعالیت رسانههای مستقل در مصر بهشدت محدود شده و این رسانه در بسیاری از مقاطع به یکی از معدود منابع خبری مستقل کشور تبدیل شده است.
در سال ۲۰۱۷، وبسایت مدی مصر همراه با ۲۰ رسانه دیگر مسدود شد. مقامها این رسانهها را به حمایت از تروریسم و انتشار دروغ متهم کردند. یک سال بعد نیز قانونی برای الزام رسانهها به دریافت مجوز فعالیت تصویب شد؛ با این حال، درخواست مجوز مدی مصر در وضعیت بلاتکلیف باقی ماند. به گفته عطالله، از آن زمان یورشهای پلیسی و احضار و بازجویی کارکنان به الگویی تکرارشونده تبدیل شد.
با وجود این محدودیتها، مدی مصر گزارشهایی درباره موضوعات حساس منتشر کرد؛ از جمله گزارشهایی درباره کسب درآمد دستگاههای اطلاعاتی مصر از فروش گاز اسرائیل و همچنین پوشش تحولات سودان و غزه. عطالله میگوید تحریریه توانسته است با وجود بحرانهای متوالی، کار روزانه یک رسانه حرفهای را ادامه دهد، هرچند شرایط بهتدریج دشوارتر شده است. او تأکید دارد تا زمانی که کارکنان زندانی نشدهاند و رسانه بهطور کامل تعطیل نشده، دلیلی برای توقف فعالیت وجود ندارد.
حکم تعطیلی و نگرانی از زندان
در اواخر اکتبر، دادگاهی حکم تعطیلی مدی مصر، توقیف تجهیزات آن و پرداخت جریمهای معادل نزدیک به ۴۲ هزار و ۴۰۰ پوند را صادر کرد. عطالله پس از جلسه دادگاه دستبند زده شد و به سلولی در زیر ساختمان دادگاه انتقال یافت؛ اتفاقی که به گفته او نگرانی از زندانی شدن را افزایش داد. او میگوید تصور کرده بود مقامها با فردی که صرفاً قرار است جریمه بپردازد، چنین برخوردی نمیکنند. حامیان مدی مصر برای پرداخت جریمه اولیه و آزادی او از بازداشتگاه دادگاه کمک مالی جمعآوری کردند، اما پس از آن مشخص شد اتهامهای تازهای، از جمله انتشار اخبار نادرست علیه او مطرح شده است.
تهمین الخطیب، سخنگوی دفتر حقوق بشر سازمان ملل، درباره گسترش حملات مقامهای مصری به آزادی مطبوعات هشدار داده است. همزمان، برخی ناظران بینالمللی از رویکرد آمریکا و دیگر دولتها در برابر این تحولات انتقاد کردهاند. این انتقادها در شرایطی مطرح میشود که واشنگتن بهتازگی ۳۲۰ میلیون دلار کمک نظامی به مصر پرداخت کرده است. تیموتی کالداس، از مؤسسه تحریر برای سیاست خاورمیانه در واشنگتن، حکم تعطیلی مدی مصر و تلاشها برای زندانی کردن عطالله را بخشی از روند حذف کامل آنچه از روزنامهنگاری مستقل در مصر باقی مانده، توصیف کرده است.
امید به ادامه فعالیت در داخل مصر
با وجود تعطیلی دفتر و تعلیق برنامه معمول انتشار مطالب، کارکنان مدی مصر همچنان جلسات صبحگاهی تحریریه را بهصورت آنلاین برگزار میکنند. حدود ۴۵ نفر از کارکنان این رسانه در مصر حضور دارند و شماری دیگر از تبعید در یونان و لبنان فعالیت میکنند. مخاطبان نیز همچنان درخواست انتشار گزارشها و تحقیقات تازه را برای تحریریه میفرستند.
عطالله میگوید دفتر مرکزی رسانه در قاهره قرار نیست برای همیشه بسته بماند. او همچنین به این نکته اشاره میکند که حتی برخی مقامهای دولتی که در تلاش برای تعطیلی رسانه هستند، در گفتوگوهای پیشین از دقت گزارشهای آن ابراز رضایت کردهاند؛ موضوعی که به گفته او، به حفظ ارتباط با منابع خبری در داخل ساختار حکومت کمک کرده است.
با وجود آنکه برخی خبرنگاران مدی مصر اکنون در خارج از کشور فعالیت میکنند، عطالله خروج از مصر را گزینه خود نمیداند. او میگوید روزنامهنگاری درباره مصر و از داخل این کشور، مستلزم حفظ پیوند با جامعه و حضور در همان محیطی است که تحولات در آن رخ میدهد. عطالله همچنین به استقبال روزنامهنگاران جوانی اشاره میکند که همچنان برای آموزش و همکاری با این رسانه درخواست میدهند. این تقاضاها به انگیزهای برای ادامه فعالیت تبدیل شده است.
او میگوید میخواهد در مصر بماند و کار کند؛ نه فقط به دلیل تعلق به کشور، بلکه چون روزنامهنگاری را حرفهای میداند که به آن علاقه دارد. آینده مدی مصر همچنان به سرنوشت پرونده قضایی سردبیر و امکان بازگشایی دفتر آن گره خورده است، اما کارکنان رسانه تلاش میکنند فعالیت تحریریه را، حتی در شرایط محدود، زنده نگه دارند.