دانشمندان اکنون به دلیل خرابی قطعات الکترونیکی در فضا پی بردهاند
طبق گزارش خبرگزاری خبرآنلاین و به نقل از زومیت، کریستیان کینیونس، محقق دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی، به مدت تقریباً سه شبانهروز بیداری را تجربه کرد تا اثرات نابودی قطعات الکترونیکی را در اثر بمباران یونهای سنگین مشاهده کند. هدف اصلی او و تیم پژوهشیاش، بررسی یکی از خطرناکترین معضلاتی بود که تجهیزات الکترونیکی در فضای آزاد و نزدیکی رآکتورهای هستهای با آن دست و پنجه نرم میکنند.
در محیطهایی با تابش شدید، حتی برخورد یک ذره پر انرژی قادر است تا یک قطعه الکترونیکی را به صورت دائمی غیرعملی کند. این پدیده که به نام سوختگی تکرویدادی (SEB) شناخته میشود، از جمله چالشهای کلیدی در طراحی و ساخت تجهیزات الکترونیکی مقاوم به تابش به شمار میرود.
به نقل از نیوساینتیست، تیم پژوهشی در همکاری با ناسا، به بررسی مکانیزم بروز این پدیده در دیودهای ساخته شده از نیترید آلومینیوم پرداختهاند. نیترید آلومینیوم به عنوان یک ماده نیمهرسانا مطرح است که به لحاظ علمی، گزینهای امیدوارکننده برای تولید نسل آینده قطعات الکترونیکی قدرت به حساب میآید.
پیشتر دانشمندان پیشبینی کرده بودند که نیترید آلومینیوم از نظر مقاومت در برابر تابش قابلیتهای بالایی دارد؛ اما این ویژگی بهصورت کامل در آزمایشها مورد تأیید قرار نگرفته بود.
در پدیده برخورد یک یون پرانرژی با نیمهرسانا، ممکن است با ایجاد یک میدان الکتریکی بسیار قوی و بهمن الکترونی، انفجاری در مقیاس میکروسکوپی به وجود آید که منجر به از کارافتادن ناگهانی قطعه میشود.
در آزمایش جدید، پژوهشگران دیودهای نیترید آلومینیوم را با یونهای پرانرژی از عناصر نقره، طلا و پرازئودیمیم بمباران کردند و میزان ولتاژ که قطعات قادر به تحمل آن قبل از فرسایش میباشند، بررسی کردند. نتایج تحلیل دادهها و شبیهسازیهای کامپیوتری نشان داد که ورود یون پرانرژی به نیمهرسانا، با ولتاژ اعمالی، میدان الکتریکی شدیدی را در ناحیهای کوچک از آن ایجاد میکند.
به محض اینکه ولتاژ به حد آستانهای برسد، پدیدهای با نام «بهمن الکترونی» آغاز میشود که در این مرحله تعداد حاملهای بار به سرعت بسیار زیاد میشود. این تمرکز ناگهانی از جریان و انرژی در ناحیهای کوچک میتواند به انفجاری میکروسکوپی منجر شود که نهایتاً قطعه را از بین میبرد.
عکسهای میکروسکوپی از دیودهای آسیبدیده، حفرههای کوچکی را نشان میداد که بر اثر ذوب شدن نیمهرسانا در محل بروز سوختگی ایجاد شده بودند.
پژوهشگران همچنین متوجه شدند که نیترید آلومینیوم در مقایسه با دیگر نیمهرساناهای مشابه، ظرفیت تحمل میدانهای الکتریکی قویتری را دارد؛ هر چند ممکن است در ولتاژهای نسبتاً پایینتر دچار سوختگی تکرویدادی شود.
ایجاد قطعات الکترونیکی مقاوم در برابر تابش برای صنعت فضایی از اهمیت ویژهای برخوردار است. سیستمهای تأمین برق به عنوان یکی از آسیبپذیرترین بخشهای ماهوارهها و فضاپیماها تلقی میشوند و حتی سپرهای محافظ نیز نمیتوانند بهطور کامل از وقوع سوختگی تکرویدادی ممانعت کنند.
رونالد شرمپف، محقق دانشگاه وندربیلت که در این مطالعه شرکت نداشته، میگوید که از کار افتادن منبع تغذیه فضاپیما میتواند منجر به خاموشی تمام سیستمهای آن شود.
با توجه به اقتضای طرحهایی برای ایجاد مراکز داده در فضا، ضرورت توسعه تجهیزات الکترونیکی مقاوم در برابر تابش به مراتب افزونتر گردیده است. چنین تجهیزاتی همچنین در رآکتورهای هستهای، آزمایشهای همجوشی هستهای و تجهیزات پرتودرمانی برای سرطان مورد استفاده قرار میگیرند.
اکنون تیم پژوهشی در تلاش است تا بر پایهی درک تازه خود از مکانیزم سوختگی تکرویدادی، اصولی را برای طراحی نیمهرساناهای مقاومتر پایهگذاری کند. شناخت دقیق دلیل بروز خرابی میتواند به مهندسان کمک کند تا قطعاتی بسازند که احتمال به وجود آمدن بهمن الکترونی مخرب در آنها کاهش یابد.
۲۲۷۲۲۷