کاروانسرای متنوع خراسان شمالی در حین بازسازی؛ رباط قلی جهانی در حال احیا
مرمت و ساماندهی کاروانسرای تاریخی رباط قلی جاجرم که به عنوان تنها اثر ثبتشده استان خراسان شمالی در فهرست میراث جهانی یونسکو به شمار میآید، به پیشرفت ۸۰ درصدی در مراحل اجرایی خود دست یافته است. این سازه تاریخی در مسیر باستانی خراسان بزرگ به استرآباد موقعیت دارد و اکنون به مراحل پایانی حفاظت سازهای نزدیک میشود.
یک سری اقدامات حفاظتی به منظور حفظ ارزشهای ساختاری و کاهش خطرات ناشی از فرسایش محیطی در این بنا در حال انجام است. این کاروانسرا در محدوده شهر سنخواست وابسته به شهرستان جاجرم و در میان دو روستای قلی و گازان واقع شده و بر اساس اسناد تاریخی، قدمت آن به دوران تیموری و صفوی مربوط میشود.
احمد دیناری، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان شمالی، اعلام کرد:
«مرمت و ساماندهی کاروانسرای تاریخی رباط قلّی جاجرم از تاریخ ۲۰ شهریورماه امسال با تأمین اعتبار ملی به میزان ۳۰ میلیارد ریال آغاز شده و از آن زمان تا کنون ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشتهایم.»
دیناری در ادامه به اهمیت نگهداری از این اثر تاریخی اشاره نمود:
«این پروژه با هدف حفاظت از این بنای تاریخی، نگهداری از ارزشهای معماری و جلوگیری از آسیبهای ناشی از فرسایش و شرایط محیطی در حال اجراست. ثبت جهانی این اثر، اهمیت نگهبانی اصولی و مستمر از آن را افزایش داده و لازم است که نگهداری از این قبیل بناها با برنامهریزی و اقدامات تخصصی همراه باشد.»
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان شمالی افزود:
«به پایان نزدیک شدن طرح، امکان تکمیل اقدامات حفاظتی و سازماندهی این بنای تاریخی را فراهم میکند و ما در تلاش هستیم تا ارزشهای تاریخی و معماری آن را برای نسلهای آینده محافظت کنیم.»
معماری رباط قلی به شکل مستطیل با کشیدگی در محور شرقی-غربی طراحی شده و ویژگی بارز آن به کارگیری سنگهای رنگین در طیفهای سبز، قرمز، بنفش و کبود به همراه ملات خالص گچ است؛ خصوصیتی که اعتمادالسلطنه نیز در کتاب خود به نام مطلعالشمس به آن اشاره کرده است. این کاروانسرا شامل حیاط مرکزی، ایوانهای کناری، اتاقهای اقامتی و ۲ اتاق شاهنشین برای پذیرایی از سرکاروانها میباشد و ساخت آن به امیر علیشیر نوایی نسبت داده میشود.
رباط قلی در ۲۵ آذر ۱۳۷۵ با شماره ۱۸۰۶ در فهرست آثار ملی ثبت شد و در سال ۱۴۰۲ خورشیدی در قالب مجموعهای از کاروانسرای ایرانی به فهرست میراث جهانی یونسکو افزوده گشت. بهطوری که بنا بر آمار رسمی، تا به امروز یکهزار و ۵۳۶ اثر در خراسان شمالی شناسایی شده که ۷۵۸ مورد آن در فهرست آثار ملی جای دارند.