دبیر کمیته ملی اسکان بشر: بازسازی پس از بحران تنها جنبههای عمرانی ندارد
زهیر متکی، در چهارشنبه ۲۷ آبان، طی بازدید از دبیرستان دخترانه نمونه اندیشه کاشمر که کاملاً تخریب شده و برای نخستین بار در کشور با در نظر گرفتن مؤلفههای مدارس سبز به همراه مقاومسازی و تأمین اعتبارهای بینالمللی در حال احداث است، اظهار کرد: بازسازی و ایمنسازی به هیچ عنوان محدود به یک شهر یا منطقه خاص نمیشود. بسیاری از شهرهای کشورمان بارها پس از بروز بلایای طبیعی، از ویرانیها به حیات خود ادامه دادهاند و در تاریخ ایران نمونههای مختلفی از این بازسازیها به چشم میخورد.
مشاور وزیر راه و شهرسازی به تجربه تاریخی شهر کاشان پس از زلزله اشاره کرد و گفت: حدود ۲۵۰ سال پیش، این شهر به دلیل زلزله تقریباً به طور کامل ویران شد، اما شاهد بازسازی فوقالعادهای بعدها بودیم. به طوری که امروزه خانههای تاریخی صفوی و قاجاریه کاشان به عنوان بهترین نمونههای خانههای ایرانی شناخته میشوند.
او تصریح کرد: در کاشمر نیز در دوران قاجار، بناهایی چون مدرسه سلطان العلما، مسجد جامع و سایر میراثهای فرهنگی در این منطقه شکل گرفتند. این تجربه تاریخی نشان میدهد که بازسازی صرفاً به معنای بازگرداندن ساختمانها به وضعیت قبلی نیست، بلکه باید به احیای زندگی و هویت شهری نیز توجه شود.
دبیر کمیته ملی اسکان بشر جمهوری اسلامی ایران به مسئولیت وسیع آموزش و پرورش در این منطقه اشاره کرد و بیان داشت: آموزش و پرورش در این ناحیه وظایفی فراتر از صرف آموزشهای رسمی بر دوش دارد و بر عهده دارد تا هویت تاریخی و فرهنگی منطقه را معرفی کند.
وی همچنین ابراز داشت که بازسازی مدارس باید با دقت نظر ویژهای دنبال شود و تأکید کرد: بازسازی یک موضوع صرفاً عمرانی نیست و نباید فقط به مقاومسازی، نوسازی یا ساخت دوباره محدود شود. این فرآیند نیاز به دقت و تعمق بیشتری دارد و باید رابطه میان فضا، معماری و زندگی مردم مدنظر قرار گیرد.
متکی افزود: اگر قرار است فضایی با زندگی انسانها مرتبط باشد، طراحی آن باید با دقت انجام شود؛ بنابراین، معماری و شهر نیز نمیتوانند بدون توجه به نیازهای انسانی و ارتباط آنها با زندگی در جامعه شکل بگیرند.
دبیر کمیته ملی اسکان بشر جمهوری اسلامی ایران بر نقش مدارس بهعنوان ابزاری مهم در زندگی تأکید کرد و گفت: مدرسه فقط محل آموزشهای رسمی نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از زندگی شهری است. مدرسه باید با محیط اطراف خود در ارتباط باشد و درک دقیقی از چالشهایی که شهر با آنها روبروست، داشته باشد؛ چالشهایی که شامل حوادث طبیعی نیز میشود.
وی به اهمیت مفهوم زیستگاه انسانی و سکونتپذیر اشاره کرد و گفت: اگر یک شهر تنها به مجموعهای از ساختمانها، معابر، مدارس و زیرساختها محدود شود، نمیتوان آن را یک زیستگاه واقعی نامید. مفهوم زیستگاه هم ابعاد طبیعی، هم انسانی و هم طراحی و برنامهریزی را در بر میگیرد و تمامی این بخشها باید با همکاری و هماهنگی در کنار یکدیگر عمل کنند.
برای تشریح این مفهوم، وی ادامه داد: ممکن است در طبیعت، منطقهای بهعنوان زیستگاه یک گونه خاص جانوری شناخته شود، در حالی که در مکانی دیگر پوشش گیاهی انبوهتری وجود داشته باشد و آن گونه در آنجا زندگی نکند. این امر نشان میدهد که صرف وجود امکانات و شرایط کالبدی کافی نیست و عوامل دیگر نیز باید در کنار هم فراهم باشند.
مشاور وزیر راه و شهرسازی به تأثیر فضای آموزشی در فرایند تربیت و یادگیری دانشآموزان تأکید کرد و گفت: دانشآموزان در سه زمینه آموزش میبینند: نخست، محتوای آموزشی که در کتابها و برنامههای درسی متجلی است؛ دوم، رفتار و کردار معلم؛ سوم، مکان خود آموزش.
متکی بر اهمیت تأثیر فضای مدرسه و محیط آموزشی بر یادگیری تأکید کرد و گفت: این مکان نیز باید بهعنوان جزئی مهم در کنار محتوای آموزشی و نقش معلم مدنظر قرار گیرد.
او همچنین به شرایط حادثهخیز کاشمر و نیاز به توجه به خطرات طبیعی اشاره کرد و خاطرنشان کرد: نمیتوان همواره برای یک شهر تنها به اقدامات مقطعی و موقتی روی آورد و هر بار تنها بخشی از مشکلات آن را رفع کرد. چنین شرایطی نیازمند یک رویکرد یکپارچه است که بر اساس اصول زیستگاهی و مفهوم سکونتپذیری انسانی طراحی شده باشد.
متکی تصریح کرد: هدف میبایست فراتر از تعمیر یا ساخت دوباره ساختمانها باشد و به ایجاد محیطی امن، مناسب و سکونتپذیر برای زندگی مردم منجر شود.
بازسازی مدارس با رویکرد توسعه پایدار و سازگاری با تغییرات اقلیمی دنبال میشود
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران به همکاری این نهاد بینالمللی با وزارت راه و شهرسازی و سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور در راستای بازسازی مدارس آسیبدیده از زلزله اشاره کرد و گفت: در این پروژه تلاش شده است که علاوه بر بازسازی فیزیکی و مقاومسازی فضاهای آموزشی، ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی نیز مورد توجه قرار گیرد و با اجرای راهکارهایی نظیر بازچرخانی آب خاکستری و مدیریت پسماند، الگویی برای استفاده در مدارس و سایر ساختمانهای عمومی ارائه شود.
افشین کلانتری، با تشریح مأموریتهای این نهاد بینالمللی، بیان کرد: برنامه اسکان بشر ملل متحد، یکی از آژانسهای فعال وابسته به سازمان ملل در جمهوری اسلامی ایران است که از جمله مأموریتهای آن، ترویج توسعه پایدار در سکونتگاههای انسانی است.
او همچنین به همکاری برنامه اسکان بشر ملل متحد پس از زلزله سال ۱۴۰۳ اشاره کرد و اظهار نمود: پس از وقوع زلزله و هماهنگیهایی که با وزارت راه و شهرسازی به عمل آمد، همچنین با تدبیر سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، این نهاد به عنوان یک شریک همکاری در کنار سازمان نوسازی مدارس قرار گرفت و در فرآیندهای گستردهتری که در دو دهه اخیر برای بازسازی و احیای ساختمانهای آموزشی انجام شده است، به بازسازی مدارس آسیبدیده کمک کرد.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران افزود: هدف ما این بود که به گسترش نگاهی فراتر از ساخت مجدد بناهای آسیبدیده کمک کنیم. در این فرآیند آسیبدیدگی تنها به ساختمان آسیبدیده مدرسه نگاه نشد، بلکه موضوع در یک چارچوب وسیعتری مورد توجه قرار گرفت.
کلانتری با تشریح رویکرد برنامه اسکان بشر ملل متحد به شهر و سکونتگاههای انسانی، بیان کرد: این برنامه به شهر بهعنوان مجموعهای از عناصر نگریسته که به وسیله آنها، رفاه و زندگی همراه با آرامش برای ساکنان فراهم میکنند و پایداری این رفاه و آرامش را در شهر ایجاد مینمایند.
وی ادامه داد: یکی از عناصر اساسی و بنیادی سکونتگاههای انسانی، بناهای آموزشی، بهویژه مدارس هستند. مدارس مکان تجمع نسل آینده کشور و نقطه تماس بخشهای مختلف جامعه، بدون توجه به تفکیکهای اجتماعی هستند.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران ادامه داد: مدارس فضایی برای انتقال فرهنگ و اطلاعات مورد نیاز برای زندگی هستند و علاوه بر آموزش علوم و مهارتهای لازم برای فعالیتهای آتی، بهترین مکان برای انتقال فرهنگ پایدار به دانشآموزان و نسلهای آینده به شمار میروند.
وی خاطرنشان کرد: مدارس همچنین محلی برای گردهمایی خانوادهها و ایجاد ارتباط میان آنان هستند تا بتوانند تعاملات لازم را برای بهبود شرایط سکونتگاه خود شکل دهند. به همین دلیل، مدارس در مدیریت شهری نقش بسیار حیاتی و بارزی دارند و این نقش به وضوح مشهود است و مورد توجه مسئولان قرار گرفته است.
کلانتری اعلام کرد: در همین راستا، با استفاده از منابع مالی که دولت ژاپن برای این پروژه تخصیص داده، سعی کردیم با رویکرد بازسازی به شیوهای بهتر از قبل و ایجاد فضایی مناسبتر، به بازسازی مدارس آسیبدیده کمک کنیم.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران به سوابق سازمان نوسازی مدارس در مقاومسازی بناهای آموزشی اشاره کرد و گفت: ما در این همکاری سعی کردیم تا ابعاد مختلف اجتماعی و زیستمحیطی را نیز در فرآیند بازسازی لحاظ کنیم و این ملاحظات بههمراه اقدامات فیزیکی و عمرانی به اجرا درآورده شوند.
کلانتری با تشریح رویکردهای اصلی پروژه اظهار کرد: در این طرح دو رویکرد مشخص دنبال شدند. رویکرد نخست، کمک به بازسازی فیزیکی فضاهای مدارس بود که برای مقطع مشخصی برنامهریزی شده است و رویکرد دوم، توجه به پیوستار زیستمحیطی و شرایط تغییر اقلیم در فرآیند بازسازی تأسیسات آموزشی است.
او به وجود انواع خطرات در کشور اشاره کرد و گفت: ایران در معرض خطرات گوناگونی قرار دارد؛ خطراتی که نباید صرفاً طبیعی قلمداد شوند، زیرا گاهی نادرستی یا کمتوجهی ساکنان و نوع مداخله انسان همچنین میتواند به بروز برخی شرایط بحرانزا منجر شود.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران افزود: کاشمر نیز یکی از سکونتگاههای در معرض خطرات طبیعی است و زلزله یکی از مهمترین بلایایی است که میتواند خسارات جدی به سکونتگاههای انسانی وارد آورد و این شهر نیز با چنین خطراتی مواجه شده است.
وی همچنین بر کمآبی و کاهش بارشها به عنوان دیگر چالشهای اساسی این منطقه تأکید کرد و گفت: کشورمان بهطور تاریخی با مسأله کمآبی و نمود کمبود بارش مواجه بوده است، اما در سالهای اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، شدت این مشکل افزایش یافته و اثرات آن شهرهای مختلفی از جمله کاشمر را تحت تأثیر قرار داده است.
کلانتری ادامه داد: یکی از پیامدهای این وضعیت، بهجز کاهش دسترسی به آب، فرونشست زمین است که متأسفانه کاشمر نیز اکنون با آن دست و پنجه نرم میکند و برای این موضوع باید اقدامات لازم انجام پذیرد.
او با اشاره به بررسیهای متخصصان و کارشناسان در زمینه آسیبشناسی اظهار کرد: آمارها نشان میدهد که این معضل به کمبود بارش در منطقه و شاید نیز به برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی مربوط میشود؛ لذا، توجه به نحوه مصرف و بازچرخانی آب در شهرها از جمله موارد جدی است که متخصصان بر آن تأکید دارند.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران تصریح کرد: در راستای رویکرد دوم پروژه، به دنبال راهکارهایی هستیم که بتواند تأسیسات شهری بهطور کلی و مدارس بهطور خاص را با شرایط اقلیمی کشور سازگار کند و به محیط زیست بیشتر توجه داشته باشد.
کلانتری با اشاره به فعالیتهای تعریفشده برای تحقق دو رویکرد اصلی پروژه گفت: برای اینکه هر یک از این دو رویکرد به نتیجه برسد، مجموعهای از اقدامات در نظر گرفته شده است. در حدود ۷۰ کلاس درس در بیش از 8 ساختمان آموزشی در کاشمر پیشبینی شده است.
وی افزود: همچنین تعمیر و مقاومسازی ۲۷ مورد از فضاهای آموزشی نیز از دیگر موارد مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر این اقدامات، تأسیس سیستمهای بازچرخانی آب خاکستری در مدارس و دقت به مدیریت پسماند در محیط مدرسه نیز در برنامه قرار دارد.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران ادامه داد: هدف ما این است که تجربه اجرای پروژه به دانشی قابل استفاده تبدیل شود و راهنماهای تهیهشده بتوانند در طراحیهای دیگر، چه در مدارس و چه در سایر ساختمانهای عمومی شهری، به کار گرفته شوند.
کلانتری بیان کرد: آرزوی ما این است که با تمرکز بر مدارس به عنوان یکی از بنیانیترین مؤسسات شهری از منظر اجتماعی، بتوانیم تمامی بخشهای خدماترسان را در کنار جامعه محلی و استفادهکنندگان حقیقی مدارس قرار دهیم تا برای دستیابی به اهداف اصلی پروژه به همکاری بپردازند.
او خاطرنشان کرد: هدف ما این است که این تجربه تنها مختص مدارس نباشد و در دیگر ساختمانهای آموزشی، ساختمانهای عمومی شهر و حتی در مراحل بعدی در ساختمانهای بخش خصوصی نیز مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام