علت ریزش موی سر در مردان و رشد مستمر ریش چیست؟
طبق گزارش خبرآنلاین و به نقل از زومیت، دانشمندان به این پدیده «پارادوکس آندروژنی» اشاره میکنند. آندروژنها به گروهی از هورمونهای جنسی تعلق دارند که از جمله آنها میتوان به تستوسترون و دیهیدروتستوسترون یا DHT اشاره کرد. این هورمونها بهطور ویژه در فرآیند رشد موهای صورت و بدن اهمیت دارند، اما در برخی افراد میتوانند سبب کوچکتر شدن تدریجی فولیکولهای موی سر شوند.
نوع خاصی از ریزش مو که «آلوپسی آندروژنتیک» یا طاسی با الگوی ارثی نامیده میشود، فولیکولهای مو را تحت تأثیر قرار داده و موجب بروز فرایندی بهشکل کوچکشدن فولیکول یا Miniaturization میگردد. در این حالت، دوره رشد مو معمولاً کوتاهتر میشود و در چرخههای بعدی، فولیکول تارهایی نازکتر، کوتاهتر و کمرنگتر تولید میکند. موهای ضخیم و رنگدانهدار که به نام موهای ترمینال شناخته میشوند، بهتدریج جای خود را به موهای بسیار ظریف و شبیه کرک میدهند.
به همین دلیل، ناحیهای از سر که به طور کامل طاس به نظر میرسد، اغلب هنوز دارای فولیکولهای فعال و موهای بسیار نازکی است که تشخیص آنها با چشم عادی کار دشواری است.
در واقع، در طاسی آندروژنتیک، موها بهطور ناگهانی ناپدید نمیشوند. بخش عمدهای از آنچه که با آن مواجه میشویم، ناشی از کوچکشدن تدریجی فولیکولها طی ماهها و سالهای متمادی است. تحقیقی در مورد مکانیسمهای کوچکشدن فولیکولهای مو توضیح میدهد که تغییر سایز پاپیلای پوستی و اختلال در تنظیم چرخه رشد مو، در بروز الگوی طاسی مردانه نقشی اساسی دارند.
DHT چگونه موجب ریزش مو میشود؟
یکی از عوامل کلیدی در فرایند کوچکشدن فولیکولها، دیهیدروتستوسترون یا DHT محسوب میشود. این هورمون از تبدیل تستوسترون با کمک آنزیمی به نام «۵ آلفا ردوکتاز» تولید میشود. این آنزیم در بافتهای مختلف بدن، از جمله پوست و فولیکولهای مو، فعالیت دارد و در انواع مختلفی وجود دارد که نوع اول و دوم آن از اصلیترین انواع مرتبط با سوختوساز آندروژنها به شمار میروند.
DHT به همان گیرندهای متصل میشود که تستوسترون به آن دسترسی دارد، اما اتصال آن به گیرنده آندروژن بسیار قویتر است. بنابراین، DHT میتواند پیامهای هورمونی متفاوت یا حتی شدیدتری را در سلولهای حساس به وجود آورد.
هنگامی که DHT به گیرنده آندروژن در سلولهای پاپیلای پوستی متصل میشود، یک سری واکنشهای درونسلولی آغاز میشود که در نهایت میتواند نحوه فعالیت بعضی از ژنها را تحت تأثیر قرار دهد. این گیرنده فعالشده در تنظیم بیان ژنهای مرتبط با رشد و چرخه فولیکول مشارکت دارد.
البته مکانیسم دقیق طاسی هنوز بهطور کامل مشخص نشده است. التهاب خفیف در اطراف فولیکول، تغییرات در بافت همبند و اختلال در عملکرد سلولهای بنیادی، از جمله عواملی هستند که محققان در حال بررسی تأثیر آنها هستند.
مطابق با یک مرور علمی منتشرشده در زمینه تأثیر هورمونها بر ریزش مو، میزان DHT در خون بهتنهایی برای پیشبینی طاسی کافی نیست. مقدار تولید موضعی هورمون، فعالیت آنزیمهای تبدیلکننده تستوسترون و حساسیت گیرندهها در بافتهای مختلف نیز از اهمیت برخوردارند.
بنابراین، تفاوت میان دو مرد با سطح تستوسترون مشابه، ممکن است بیشتر به تفاوتهای ژنتیکی و بیولوژیکی در فولیکولهای موی آنها مربوط باشد.
چرا همین هورمون رشد ریش را تقویت میکند؟
به اینجا که میرسیم، به عجیبترین بخش ماجرا میپردازیم. اگر DHT میتواند رشد موهای سر را متوقف کند، پس چرا در دوره بلوغ موجب ضخیمتر شدن موی صورت میشود؟
پاسخ این سؤال در این است که فولیکولهای ریش و فولیکولهای مستعد طاسی در سر، با وجود داشتن گیرندههای آندروژن، واکنشهای سلولی متفاوتی از خود بروز میدهند.
قبل از بلوغ، موهای صورت پسران معمولاً نازک و کوتاه هستند. با افزایش فعالیت هورمونهای آندروژنی در دوران بلوغ، فولیکولهای حساس صورت میتوانند موهای نازک را به موهای ضخیمتر، بلندتر و رنگدانهدار تبدیل کنند. این فرایند در شکلگیری ریش و سبیل اهمیت ویژهای دارد.
IGF-۱ نیز در تنظیم فرآیندهای تکثیر، رشد و بقای سلولی نقش دارد و یکی از مولکولهایی است که در تحقیقات مرتبط با واکنش مثبت فولیکولهای ریش به آندروژنها مورد بررسی قرار گرفته است.
برعکس، در سلولهای پاپیلای فولیکولهای مستعد طاسی، همین هورمونها میتوانند تولید پیامهای مهارکننده رشد مانند TGF-β و DKK۱ را تقویت کنند.
به عبارتی، تفاوت به صرف وجود یا عدم وجود یک گیرنده هورمونی محدود نمیشود. نوع سلول، شدت فعالیت گیرندهها، پروتئینهای تنظیمکننده و شبکه پیامرسانی داخلی سلول همه در تعیین نتیجه نهایی مؤثر هستند.
محققان در مقالهای در خصوص عمل آندروژنها بر فولیکولهای مو، این تفاوت را تحت عنوان پارادوکس آندروژنی معرفی میکنند. در این پدیده، آندروژنها میتوانند رشد موها در یک ناحیه از بدن را تحریک نمایند، در حالی که در ناحیهای دیگر موجب محدودیت رشد مو میشوند.
البته نباید اینگونه برداشت کرد که DHT در تمام مردان به یکسان موجب پرپشتی ریش میشود. تراکم ریش نیز به عوامل ژنتیکی، سن، ویژگیهای فولیکولها و سایر عوامل بستگی دارد.
حتی دو مرد با سطح هورمونی مشابه ممکن است در تراکم ریششان تفاوتهای قابل توجهی داشته باشند؛ همانطور که امکان دارد یکی از آنها موهای سرش را حفظ کند و دیگری بهتدریج دچار طاسی گردد.
چرا موهای پشت سر باقی میمانند و ژنتیک چه نقشی ایفا میکند؟
الگوی رایج طاسی مردانه معمولاً با عقبرفتن خط رویش مو در ناحیه پیشانی یا کاهش تراکم در ناحیه فرق سر آغاز میشود. با گسترش ریزش، ممکن است درصد فراوانی از موهای بالای سر از بین برود، اما نوار باریکی از مو در نواحی عقب و کنارههای سر باقی بماند.
این الگو اتفاقی نیست. فولیکولهای مناطق مختلف پوست سر از نظر ویژگیهای مولکولی و حساسیت به هورمونها یکسان نیستند. فولیکولهای ناحیه پسسری بهطور معمول در برابر پدیده کوچکشدن ناشی از آندروژنها مقاومتر هستند.
تحقیقات به تفاوتهایی در فعالیت گیرنده آندروژن، تنظیم ژنها و حتی تغییرات اپیژنتیکی مانند متیلاسیون DNA در نواحی مختلف پوست سر اشاره کردهاند. این تغییرات میتوانند سطح فعالیت بعضی ژنها را بدون تغییر در توالی DNA تنظیم کنند.
با این حال، مقاومت فولیکولهای ناحیه پشت سر مطلق نیست و در برخی افراد یا تحت تأثیر شرایط دیگر، این موها نیز ممکن است دچار کاهش تراکم شوند.
این تفاوت زیستی، یکی از اصول علمی در کاشت مو را توضیح میدهد. در روند کاشت، پزشکان معمولاً فولیکولها را از مناطق مقاومتر در پشت یا کنارههای سر برداشت کرده و به قسمتهای کممو انتقال میدهند. فولیکولهای پیوندی معمولاً بسیاری از ویژگیهای بیولوژیکی ناحیه اهداکننده را حفظ میکنند و به همین دلیل میتوانند در محل جدید نیز به رشد خود ادامه دهند.
چرا بعضی مردان به DHT حساستر هستند؟
بخش عمدهای از پاسخ در مسائل ژنتیکی نهفته است. مطالعات ژنومی، نواحی مختلفی از DNA را شناسایی کردهاند که با خطر طاسی آندروژنتیک مرتبط هستند. این نواحی تنها به ژن گیرنده آندروژن محدود نمیشوند و شامل ژنهایی هستند که به رشد فولیکول، چرخه مو و مسیریابیهای پیامرسانی سلولی مرتبط میباشند.
یکی از ژنهای شناختهشده در این خصوص، ژن گیرنده آندروژن یا AR است که بر روی کروموزوم X واقع شده است. به دلیل اینکه مردان معمولاً کروموزوم X خود را از مادر به ارث میبرند، این موضوع به شکلگیری این باور عمومی افزوده که طاسی تنها از سمت مادری به ارث میرسد.
با این حال، این تصور تاحدودی نادرست است. طاسی با الگوی مردانه یک ویژگی چندژنی بوده و ژنهای مربوط به آن بر روی کروموزومهای مختلف قرار دارند. بنابراین، عوامل ژنتیکی دخیل در طاسی میتوانند از هر دو سمت خانواده به نسل بعد منتقل شوند.
تحقیقات در زمینه بیولوژی ژنتیکی طاسی آندروژنتیک نشان دادهاند که این ویژگی نتیجه تعامل پیچیده تعدادی از عوامل ژنتیکی و مسیرهای زیستی است؛ بنابراین، نمیتوان فقط با توجه به وضعیت موهای پدر یا پدربزرگ از طرف مادر بهطور قطع آینده موهای یک فرد را پیشبینی کرد.
۵۸۵۸