بحران آب در كشور هميشه مطرح بوده است. از سال‌هاي دور ايران در ميان تمام تاريخ شناسان و جغرافي‌دانان به عنوان كشوري خشك مطرح بوده است؛ اما چه چيز اين روزها را متمايز كرده است؟ بسياري معتقدند كشيده شدن ريشه خشكسالي و كم‌آبي به «مركز»، به تهران همه را نگران كرده است. استدلالي كه در صورت صحت نگاه متمايز مسئولان به تهران به عنوان عزيز دردانه را مشهود مي‌كند. در مدتي كه از رئيس جمهوري تا وزير نيرو همه و همه نگران كم‌آبي بودند برخي مي‌گفتند با اولين بارش‌ها در تهران و رفع وضعيت قرمز اين نگراني‌ها نيز به دست فراموشي سپرده مي‌شود؛ اما آماري كه روز گذشته توسط شركت مديريت منابع آب ايران منتشر شد در كنار صحبت‌هاي مدير عامل آبفاي تهران خط بطلاني بر اين پيش‌بيني‌ها كشيد. وضعيت قرمز در حوزه آب كشور كه مديرعامل آبفا آن را متأثر از «دوسال خشكسالي» در كشور قلمداد مي‌كند حتي اگر مسئولان بخواهند نيز با بارش‌هاي اخير قابل جبران نيست. مهدي ميرزايي كارشناس مسائل آب در اين باره به تعادل مي‌گويد: « اگر متوسط بارش در روزهاي باراني اخير در تهران را ۵ ميليمتر در نظر بگيريم و در مساحت تهران هم ضرب كنيم باز جوابگوي مصرف يك نيم روز تهران هم نخواهد بود»

بر اساس آمارهای منتشر شده توسط شرکت مدیریت منابع آب ایران مجموع حجم آب پنج سد تامین کننده آب تهران در حال حاضر ۴۱۴ میلیون مترمکعب ثبت شده که این میزان درمقایسه با رقم ۴۶۴ میلیون مترمکعب آب موجود سدهای تهران در سال گذشته، حدود ۱۱ درصد کاهش نشان می‌دهد. كارشناس مسائل آب در اين باره مي‌گويد: « حجم آب تجمعي در مخزن‌هاي آب از سال گذشته به واسطه وضع بدي كه داشتيم با مشكل مواجه بوده است و طبيعي است كه بارش‌هاي اخير تأثيري بر اين وضعيت نگذارد» در همين زمينه معاون مهندسی و توسعه شرکت آبفا استان تهران در گفت‌و‌گو با ايسنا با تاکید بر این‌که تهران در آستانه وضعیت قرمز قرار دارد، گفت: باید به سرانه مصرف به میزان کمتر از ۱۵۰ لیتر به ازای هر نفر در شبانه روز برسیم.

علیرضا نوذری‌پور در ادامه با با تاکید بر این‌که بارندگی‌های اخیر سهمی در بهبود شرایط منابع آب تهران نداشته است، گفت: حتی اگر بارش‌ها در وضعیت نرمال باشد، با بحران مواجه‌ایم. چرا که به دلیل دو سال خشکسالی گذشته و از دست دادن آب سدها با وجود بارش نرمال کمبودها جبران نمی شود.
مصرف آب تهران بايد ۶۰ درصد كم شود
حتما براي همه اين سوال به وجود مي‌آيد كه چه ميزان بارش مشكل كم‌آبي را حل خواهد كرد؟ براي تهران و اصفهان و ديگر شهرهاي بزرگ به واسطه وضعيت بحراني در مصرف و وضعيت اسفناك حجم سدهايش اين سوال بيشتر مطرح است. با نگاهي به آمار شركت مديريت منابع آب ايران در مي‌يابيم «حجم آب ورودی به سدهای تامین کننده استان تهران از ابتدای سال آبی جاری تاکنون ۲۴ میلیون مترمکعب بوده که این رقم نیز درمقایسه با ۲۶ میلیون مترمکعب ورودی آب در زمان مشابه سال آبی گذشته، ۹ درصد کاهش نشان می دهد.»آماري كه در كنار صحبت‌هاي نوذري پاسخ پرسش مطرح شده را مشخص مي‌كند. نوذري پور در پاسخ به اين سوال كه تهران براي برون رفت از بحران به چه ميزان بارش احتياج دارد گفته‌است : « متوسط بارش در ۴۶ سال گذشته ۳۲۵میلیمتر در تهران بوده است، گفت: در شرایطی وضعیت بهبود پیدا می کند که امسال، سال آبی نرمال نباشد بلکه در شرایط ترآبی قرار گیریم و ۴۲۰ میلیمتر بارندگی داشته باشیم».
اما ماجرا از كجا آب مي‌خورد؟ چرا بارش‌ها تأثيري بر وضعيت آب تهران نمي‌گذارند؟ مهدي ميرزايي كارشناس مسائل آب مي‌گويد: « آنچه در تهران اتفاق مي‌افتد بيش از هر چيز حاصل سرانه مصرف بالاست؛ در نتيجه با بارش‌هاي اخير كه حجم چنداني هم نداشته‌اند مسئله حل نمي‌شود»
۵۱۷ شهر در بحران آب در كشور
مدیرکل دفتر مديريت بحران و پدافند غيرعامل وزارت نیرو روز گذشته در گفت‌و‌گو با پايگاه اطلاع رساني اين وزارت‌خانه از بحران آب در «۵۱۷» شهر در كشور در سال جاري صحبت كرده است. در حالي كه ريشه تمدن در ايران در فلات مركزي شكل گرفته است؛ اين فلات در ميان تمامي حوضه‌هاي آبريز اصلي در كشور تنها بخشي بود كه با تنها يك ميليمتر بارش از اول تا ۲۸ مهر ماه نسبت به دوره دراز مدت با ۳ ميليمتر بارش بيش از ۶ درصد كاهش نشان مي‌دهد. وضعيت اين فلات به جايي رسيده است كه معاون و مشاور ارشد رئيس جمهور برايش دل مي‌سوزانند و مي‌گويند كه وضعيت ناگواري را دارد.
ديگر حوضه‌هاي اصلي آبريز در كشور اما وضع بهتري را نشان مي‌دهند. حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان با ۷ ميليمتر بارندگي از ابتدا تا ۲۸ مهر نسبت به دوره دراز مدت در گذشته ۷۵ درصد افزايش را نشان مي‌دهد، حوضه آبريز درياچه اروميه نيز با ۶۸ ميليمتر ركورد بيشترين بارش را در ميان حوضه‌هاي آبريز كشور زده است. ميزان بارش در مدت مشابه سال جاري در اين حوضه تنها «يك» ميليمتر بوده است. اين به معناي افزايش شش هزار و هفتصد درصدي بارش در اين حوزه و روزهاي بهتر براي درياچه اروميه است. روزهاي بهتري كه البته اين قابليت را دارند كه با بي‌توجهي‌ها و طرح‌هايي كه توجيه علمي و اقتصادي چنداني ندارند؛ با چاه‌هايي كه غيرمجاز به دستور برخي افراد احداث مي‌شود مي‌تواند رنگ و بوي بحران و كم‌آبي و تهديد به خود بگيرد. بارندگي‌هاي اخير در كشور هر چند كه مهدي ميرزايي آن‌ها را بارندگي هايي با «عددهاي غير قابل توجه» مي‌خواند مي‌تواند اين نويد را به مردم بدهد كه همان‌طور كه آسمان به روي آن‌ها چهره گشوده است آن‌ها نيز با ديدي باز و گشوده مصرف آب خود را كنترل كنند. رساندن سرانه مصرف آب در تهران از «۲۵۰» ليتر به «۱۵۰» ليتر كه معاون آبفاي تهران از آن صحبت كرده است با اقداماتي كوچك نيز قابل دستيابي است. اما اين اقدام‌ها نيازمند تغيير در فرهنگ مصرف است كه باز نقش دولت را بيش از هر چيز مهم مي‌كند. دولتي كه خود نيز مبرا نيست؛ نبود الگوي كشت مناسب، نبود تأسيسات فاضلاب و هدر رفت بالاي آب، سدسازي‌هاي بدون پشتوانه اقتصادي و علمي و بسياري موارد ديگر كه ديگر با يك يا چند روز بارش ساده قابل جبران نيستند. بحران آب همان‌طور كه بارها و بارها گفته‌ايم و نوشته‌ايم نيازمند عزمي ملي و همه‌جانبه براي حل شدن است. عزمي كه هر كدام از ما در آن نقشي تأثير گذار ايفا مي‌كنيم.