باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - با ادامه شرایط خشکسالی و کاهش منابع آبی، مدیریت و نگهداری از آب‌های زیرزمینی به یکی از محورهای اساسی سیاست‌گذاری در حوزه آب تبدیل شده است. در این راستا، برداشت غیرمجاز از منابع زیرزمینی، به‌ویژه از طریق چاه‌های بدون مجوز، می‌تواند فشار مضاعفی بر سفره‌های آب زیرزمینی وارد کرده و روند افت سطح آب را تشدید نماید.
استان تهران به‌سبب جمعیت بالا، روند توسعه شهرنشینی، فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی و محدودیت در منابع آبی، با فشاری قابل توجه بر منابع آب زیرزمینی مواجه است. در این شرایط، شناسایی و مقابله با چاه‌های غیرمجاز و جلوگیری از برداشت‌های خارج از چارچوب، از جمله ابزارهای کلیدی برای مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آبی این استان به حساب می‌آید.
طبق اعلام شرکت آب منطقه‌ای تهران، عملیات شناسایی چاه‌های غیرمجاز در استان همچنان ادامه دارد و برنامه‌ای برای تشدید برخورد با این چاه‌ها و مسدود کردن آنها روی میز قرار گرفته است.
شناسایی نزدیک به ۹۰ چاه غیرمجاز از ابتدای سال
به‌دنبال آن، حبیبی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای تهران، در پاسخ به سؤال خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، به روند شناسایی چاه‌های غیرمجاز از ابتدای سال جاری اشاره کرده و گفت: حدود ۹۰ مورد چاه غیرمجاز از ابتدای سال شناسایی شده و در حال پیگیری است؛ البته تعداد واقعی بیشتر از این بوده و این آمار فقط شامل چاه‌هایی است که از ابتدای امسال شناسایی شده‌اند.
حبیبی تصریح کرد: برنامه‌ریزی کرده‌ایم که در سال جاری ۳۰۰۰ حلقه چاه غیرمجاز در مجموع مسدود شود.
او همچنین اشاره کرد: در سال‌های گذشته نیز، در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به ترتیب ۲۷۰۰ و ۳۷۴ حلقه چاه غیرمجاز پاک‌سازی شده و ان‌شاءالله امسال نیز ۳۰۰۰ حلقه را خواهیم پُر کرد.
چرا مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز اهمیت دارد؟
کارشناسان حوزه آب بر این باورند که در شرایطی که کشور و به‌خصوص نواحی مرکزی با تنش آبی و خشکسالی روبرو هستند، حفاظت از منابع آب زیرزمینی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که آبخوان‌ها در بسیاری از مناطق به عنوان یک ذخیره استراتژیک عمل می‌کنند و برداشت بیش از ظرفیت طبیعی جهت تأمین آب از آنها می‌تواند منجر به افت سطح آب زیرزمینی و کاهش ذخیره‌های قابل دسترس گردد.
از این منظر، انسداد چاه‌های غیرمجاز را نمی‌توان تنها یک اقدام انتظامی یا قضایی دانست؛ به‌واقع، این مرحله جزئی از سیاست کلی حفاظت از منابع آبی کشور است. البته اثربخشی این رویکرد زمانی نمود بیشتری می‌یابد که در کنار مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز، پایش مداوم، جلوگیری از حفر چاه‌های جدید، کنترل برداشت از چاه‌های مجاز و اصلاح الگوی مصرف نیز به‌دقت دنبال شود.
موضوع مهم دیگر این است که مقابله با چاه‌های غیرمجاز باید به‌طور مستمر انجام شود. اگر پس از انسداد چاه‌ها فرصتی برای حفر مجدد یا فعالیت‌های غیرمجاز فراهم گردد، بسیاری از دستاوردهای حاصله از آن انسداد بی‌اثر خواهد شد. بنابراین، شناسایی، مسدودسازی و نظارت پیگیر پس از انسداد باید به‌عنوان یک زنجیره واحد در مدیریت منابع آب مورد توجه قرار گیرد.
با وجود اهمیت برخورد با چاه‌های غیرمجاز، کارشناسان تأکید می‌کنند که حل معضلات آبی تنها با انسداد این چاه‌ها امکان‌پذیر نیست. خشکسالی، کاهش بارش، افزایش تقاضا و برداشت از منابع سطحی و زیرزمینی، مجموع عواملی هستند که باید به‌طور همزمان تحت مدیریت قرار گیرند.
در چنین شرایطی، سیاست‌گذاری در حوزه آب به تغییر از مدیریت بحران به سمت مدیریت پایدار منابع نیاز دارد. به عبارت دیگر، اقدامات مربوط به چاه‌های غیرمجاز باید با افزایش بهره‌وری مصرف آب در بخش کشاورزی، کاهش هدررفت در شبکه، بازچرخانی آب، کنترل برداشت‌های مجاز و توسعه روش‌های دقیق پایش منابع زیرزمینی تلفیق گردد.
از سویی، اعلام برنامه برای مسدود کردن ۳۰۰۰ حلقه چاه غیرمجاز در سال جاری، حاکی از این است که مبارزه با برداشت‌های غیرمجاز در استان تهران به‌عنوان یکی از اولویت‌های مدیریت منابع آب در نظر گرفته شده است. با این وجود، میزان موفقیت این برنامه در نهایت به توانایی حفظ زمین‌های مسدود شده و همچنین اقداماتی که برای جلوگیری از ایجاد چاه‌های غیرمجاز جدید انجام می‌شود، بستگی دارد.
در نهایت، حفاظت از منابع آب تهران نیازمند اجرای همزمان سیاست‌های نظارتی، فنی و مدیریت مصرف است تا منابع زیرزمینی برای آینده نیز حفظ گردد.