بر اساس گزارش خبرگزاری خبرآنلاین و به نقل از اسب بخار، ممکن است با مشاهده تصویر داخل یک خودروی فرمول یک، نخستین سؤالی که به ذهنتان برسد این باشد که چطور راننده در این فضای محدود مسابقه میدهد. پاهای او به سمت دماغه ماشین کشیده شده و بدنش در زاویهای خوابیده قرار دارد، در حالی که فرمان بسیار نزدیک به سینهاش است. این وضعیت برای رانندگی معمولی شاید عجیب و حتی ناخوشایند به نظر برسد، اما در دنیای فرمول یک، هر بخش از کابین با هدف خاصی طراحی شده است.
فرمول یک، رقابتی است میان سریعترین خودروهای دنیا. در این خودروها، حتی تغییرات جزئی در طراحی بدنه یا نحوه نشستن راننده میتواند بر سرعت در مسیرهای مستقیم، عملکرد در پیچها و مصرف لاستیک تأثیر بگذارد. به همین خاطر، کابین فرمول یک تنها جایگاهی برای نشستن راننده نیست، بلکه جزئی جداییناپذیر از طراحی مهندسی خودرو محسوب میشود.
چگونه راننده فرمول یک مینشیند؟
در حالی که راننده فرمول یک کاملاً خوابیده نیست، نسبت به نشستن در یک خودروی معمولی، جایگاه او بسیار پایینتر و بیشتر به عقب متمایل است. زاویه پشت او بسیار متمایل به عقب است و پاهایش به سمت جلوی شاسی کشیده میشوند. زانوها عموماً بالاتر از سطح لگن قرار دارند.
این وضعیت بهگونهای است که میتوان آن را بین نشستن و دراز کشیدن توصیف کرد. راننده تقریباً از بیرون نامشخص است و تنها کلاه ایمنی و شانههایش از کابین بیرون نمایان میشود. دستان او به سمت جلو دراز شدهاند تا فرمان را در موقعیتی مناسب نگه دارند.
فضای کابین به شدت محدود است؛ راننده توانایی تغییر جای پا یا حالت نشستن خود را به مانند خودروهای عادی ندارد. بدن او باید در طول مسابقه در یک موقعیت ثابت قرار داشته باشد و این موضوع در مسابقاتی که ممکن است نزدیک به دو ساعت به طول بینجامد، کار سادهای نیست.
با این حال، رانندگان فرمول یک از سالهای جوانی به این وضعیت عادت میکنند. اکثر آنها از دوران کارتینگ با خودروهای کم ارتفاع آشنا هستند. تفاوت عمده این است که در فرمول یک، فشارها، سرعت و گرمای محیط به مراتب بیشتر از کارتینگ است.
چرا این حالت نشستن ضروری است؟
علت اصلی پایین بودن جایگاه راننده، آیرودینامیک خودرو است. آیرودینامیک به رفتار جریان هوا در برخورد با بدنه خودرو اشاره دارد. در فرمول یک، هوا تنها یک عامل مزاحم به شمار نمیآید، بلکه نقش بسزایی در چسبندگی و سرعت خودرو ایفا میکند.
خودروهای فرمول یک با استفاده از بالهای جلو و عقب، کف خودرو و دیفیوزر، نیرویی به سمت پایین ایجاد میکنند. این نیرو سبب میشود که خودرو در سرعتهای بالا بهتر به سطح پیست بچسبد. هر چه هدایت جریان هوا اطراف بدنه بهتر و دقت بیشتری به خرج داده شود، عملکرد این اجزا بهینهتر خواهد بود.
اگر راننده شبیه یک خودروی عادی مستقیم مینشست، کابین نیاز به فضای بزرگتری داشت. این بدنه بزرگتر، در نتیجه مقاومت هوا را افزایش میداد و طراحی بخش بالایی خودرو را پیچیدهتر میکرد. نشستن راننده در موقعیت پایینتر، به مهندسان این امکان را میدهد که بدنه خودرو را باریکتر و کشیدهتر طراحی کنند.
عملاً، راننده بخشی از طراحی آیرودینامیکی خودرو به شمار میآید. طراحان باید بهدقت شاسی، سیستم تعلیق، مخزن سوخت، سیستم خنک کننده و جایگاه راننده را به گونهای کنار هم قرار دهند که کمترین اختلالی در عبور جریان هوا ایجاد نشود.
اهمیت مرکز ثقل پایین
یکی دیگر از دلایل اهمیت جایگاه پایین راننده به مرکز ثقل خودرو مربوط میشود. مرکز ثقل، نقطهای فرضی است که وزن اصلی خودرو به دور آن توزیع میشود. هر چه این نقطه پایینتر باشد، خودرو در زمان پیچش و تغییر مسیر پایداری بیشتری خواهد داشت.
راننده به همراه تجهیزات کاملش وزن قابل توجهی دارد. کلاه ایمنی، لباس ضد آتش، سیستم نوشیدنی و ابزار ارتباطی همگی به این وزن افزوده میشوند. بنابراین، محل نشستن راننده تأثیر مهمی بر توازن کلی خودرو دارد.
زمانی که راننده در جایگاه پایینتری مینشیند، وزن او به سطح زمین نزدیکتر میشود. این نکته به خودرو کمک میکند تا در هنگام ورود به پیچهای تند تعادل بیشتری داشته باشد. البته در فرمول یک تمامی عوامل تنها به مرکز ثقل مربوط نمیشوند و تنظیمات سیستم تعلیق، ارتفاع خودرو و طراحی کف نیز اهمیت زیادی دارند. با این حال، وضعیت جایگاه راننده یکی از عناصر کلیدی در حصول به تعادل مطلوب به شمار میرود.
صندلی هر راننده کاملاً سفارشی است
صندلی در یک خودروی فرمول یک به هیچ وجه مشابه صندلی خودروهای معمولی نیست. خبری از تنظیمات برقی، تکیهگاه نرم یا فضای کافی برای تغییر وضعیت بدن نیست. صندلی F۱ بهصورت مخصوص برای بدن هر راننده طراحی میشود و باید او را بهخوبی در جای خود نگه دارد.
برای ساخت صندلی، نخست از بدن راننده قالببرداری میشود. او بر روی موادی خاص نشسته تا شکل دقیق کمر، لگن، شانهها و بخشی از پاهایش ثبت شود. سپس صندلی با مواد سبک و مقاوم تهیه میشود تا با ساختار بدن راننده کاملاً هماهنگ باشد.
هدف از این کار صرفنظر از راحتی، جلوگیری از حرکات راننده در داخل کابین در هنگام پیچهای تند و ترمزهای شدید است. در این شرایط، نیروی واردشده بر بدن راننده ممکن است به شدت افزایش یابد. اگر راننده در کابین جابجا شود، کنترل فرمان و پدالها برایش دشوار میشود و تمرکز او کاهش مییابد.
از این رو، یک صندلی مناسب باید بهطوری طراحی شود که در عین سفت و محکم بودن، فشار را به شکل مؤثری در بدن توزیع کند. حتی تغییرات کوچک در فرم صندلی میتواند به بروز درد در نواحی شانه، کمر یا گردن راننده منجر شود. تیمهای فرمول یک در طول فصل عملکرد صندلیها را بررسی میکنند و در صورت نیاز، اصلاحات جزئی انجام میدهند.
تفاوت فرمان و پدالها با خودروهای عادی
فرمان موجود در کابین فرمول یک یکی از پیچیدهترین قسمتها به شمار میآید. این فرمان گرد نیست و بیشتر به یک کنترلر پیشرفته شباهت دارد. بر روی آن دکمهها، کلیدهای چرخان و نمایشگری وجود دارد که راننده به کمک آنها تنظیمات مختلف خودرو را مدیریت میکند.
راننده قادر است از روی فرمان، تنظیمات مربوط به سیستم بازیابی انرژی، تعادل ترمز، ارتباط رادیویی و برخی حالتهای عملکرد خودرو را کنترل کند. البته او این کارها را در لحظاتی که با سرعت بسیار بالا در حال عبور از پیچهاست، انجام میدهد.
این فرمان قابل جدا شدن است. راننده قبل از ورود یا خروج از کابین، آن را جدا میکند زیرا دهانه کابین برای عبور او بسیار محدود است. این ویژگی در شرایط اضطراری نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و میتواند در خروج راننده یا کمک به او مؤثر باشد.
پدالهای گاز و ترمز در بخش جلویی خودرو قرار دارند. راننده پاهایش را به سمت دماغه کشیده و با زانوهای خمیده، کنترل پدالها را به عهده دارد. پدال ترمز در خودروهای فرمول یک نسبتاً سختتر از خودروهای خیابانی است. راننده باید در هنگام ترمزگیریهای شدید، نیروی زیادی وارد کرده و همزمان خودرو را نیز مدیریت نماید.
چگونه کابین کوچک از راننده حفاظت میکند؟
گرچه ظاهر کابین فرمول یک بسیار فشرده است، اما یکی از امنترین بخشهای خودرو به شمار میآید. راننده درون ساختاری به نام "سلول بقا" قرار میگیرد که از فیبر کربن ساخته شده و از مقاومت بالایی در برابر ضربات برخوردار است.
شاسی اطراف راننده به گونهای طراحی میشود که در هنگام تصادف از فضای کابین حمایت نماید. بخشی از ساختار خودرو در اثر برخورد آسیب میبیند تا انرژی حاصل از ضربه را جذب کند، اما سلول بقا باید تا حد ممکن دست نخورده باقی بماند. این اصل، یکی از ارکان مهم ایمنی در فرمول یک محسوب میشود.
ساختهای به نام "هالو" نیز نقش مهمی در حفاظت از راننده ایفا میکند. این ساختار محکم از جنس تیتانیوم، بالای سر راننده قرار میگیرد و از برخورد اجسام جدا شده از خودروهای دیگر، موانع و تایرها با سر او جلوگیری میکند.
راننده همچنین از کمربند ایمنی چند نقطهای استفاده میکند که بدن او را محکم در صندلی نگهدارنده است. محافظهای کنار سر نیز مانع از حرکت شدید سر در زمان تصادفات جانبی میشوند. رانندگان باید قادر باشند در شرایط اضطراری در زمان مشخصی از خودرو خارج شوند و این موضوع یکی از آزمونهای مهم قبل از تأیید هر خودرو است.
رانندگی در این کابین چقدر دشوار است؟
نشستن در کابین فرمول یک شاید برای یک فرد عادی چند دقیقه سخت باشد، اما رانندگان باید در همین وضعیت، یک مسابقه کامل را پشت سر بگذارند. وجود گرما، فشارهای ناشی از پیچها، تکانهای خودرو و نیاز به تمرکز مداوم، شرایط را به شدت دشوار میکند.
گردن راننده تحت فشار شدیدی قرار میگیرد، زیرا کلاه ایمنی در سرعتهای بالا وزن بیشتری را به همراه دارد. عضلات گردن، شانه، پا و ناحیه میان تنه رانندگان فرمول یک به همین دلیل به تمرینات ویژهای نیاز دارند. آنها باید قدرت بدنی بالایی داشته باشند و همچنین توانایی حفظ تمرکز را برای مدت طولانی داشته باشند.
بهطور خلاصه، وضعیت غیرعادی نشستن در فرمول یک انتخابی سطحی نیست. این طراحی، نتیجه سالها مهندسی در زمینههای ایمنی، آیرودینامیک، ارگونومی و عملکرد است. راننده در کابین فرمول یک تنها پشت فرمان نمینشیند، بلکه به بخشی از یک ماشین مسابقهای بسیار پیچیده و سریع تبدیل میشود.
۵۸۳۲۲
نظرات کاربران