جنگنده F-16 فایتینگ فالکون، که به عنوان وایپر (Viper) نیز شهرت دارد، از زمان رونمایی خود در ۱۷ اوت ۱۹۷۸ به دلیل توانایی‌های بی‌نظیر در مانور و طراحی پیشرفته‌اش، در سطح جهانی شناخته شده است. بر خلاف هواپیماهای تجاری، جنگنده‌ها معمولاً در حین پرواز تحت تاثیر نیروهای چند برابری گرانش قرار می‌گیرند، به ویژه در زمان اجرای مانورهای تهاجمی. این فشارهای گرانشی می‌تواند فشار زیادی بر بدن خلبانان وارد کند و انجام حرکات عادی را سخت نماید. یکی از ویژگی‌های کلیدی طراحی F-16 که به موفقیت آن کمک شایانی کرده، صندلی کابین F-16 با طراحی خمیده برای خلبان است.
جلوگیری از تأثیرات منفی نیروهای G با صندلی خمیده
مانورهایی که با نیروی گرانش بالا انجام می‌شوند، از بزرگ‌ترین چالش‌های فیزیکی برای خلبانان جنگنده به شمار می‌آیند. در طول چرخش‌ها و غلت‌زنی‌های تهاجمی در فضای نبرد، بدن خلبان با نیروهای سنگین G مواجه می‌شود؛ این نیروها تلاش می‌کنند که خون را از مغز به سمت قسمت پائینی بدن بکشند، که موجب افت فشار خون در سر، کاهش دید، و در نهایت، از دست دادن هوشیاری به علت نیروی G یا G-LOC می‌شود. این شرایط می‌تواند در نبردهای هوایی عواقب وخیمی به‌همراه داشته باشد.
صندلی کابین F-16 با زاویه خمیدگی ۳۰ درجه، به مقابله با این خطر کمک می‌کند. این طراحی با تغییر مسیر نیروهای G که بر بدن خلبان اعمال می‌شوند، به جای کشاندن مستقیم خون از مغز به پاها، مقدار بیشتری از نیرو را از طریق قفسه سینه و پشت خلبان منتقل می‌سازد.
این موضوع فاصله عمودی بین مغز و قلب را کاهش داده و به حفظ جریان خون به سر خلبان در طول مانورهای پرفشار کمک می‌کند. علاوه بر افزایش توانایی تحمل G، این موقعیت نشستن فشار وارد بر گردن و ستون فقرات را در طول پروازهای طولانی یا هنگام حمل کلاه زیر فشار کاهش می‌دهد.
افزایش دید و آگاهی موقعیتی خلبان F-16
یکی دیگر از جنبه‌های مهم در اجرای مانورهای جنگنده، حفظ تالّی (Tally) به معنی نگه داشتن دشمن در میدان دید است که برای آگاهی موقعیتی و ایجاد برتری اهمیت حیاتی دارد؛ همانطور که یک مثل قدیمی می‌گوید: «اگر دیدت را از دست بدهی، نبرد را خواهی باخت.» در بسیاری از مانورهای جنگنده، نیاز است که خلبان به طور مداوم به سمت بالا و اطراف نگاه کند که باعث ایجاد فشار زیاد بر عضلات گردن و ناحیه بالایی کمر می‌شود.
- کره جنوبی در حال آماده‌سازی جنگنده KF-21 برای صادرات است
- جنگنده‌ها با چه سرعتی از ناو هواپیمابر پرواز می‌کنند؟
- چین با آزمایش روشی ارزان برای مقابله با جنگنده‌های گران‌قیمت به تهدیدی تبدیل شده است؛ روش مقابله با F-35
- چرا برخی از جنگنده‌ها موشک‌ها را بر روی نوک بال‌های خود حمل می‌کنند؟
طراحی خمیده صندلی F-16 باعث می‌شود که خلبان در زاویه ۳۰ درجه به عقب متمایل شود، که به طور طبیعی سر و چشم‌های آن را در موقعیتی قرار می‌دهد که با کمترین کشش بر گردن بتوانند به قسمت‌های بالای کابین و اطراف نگاه بهتری داشته باشند. این ویژگی استرس عضلانی را به شکل چشمگیری کاهش داده و در عین حال به حفظ دید خلبان در مناطق کلیدی کمک می‌کند. اگرچه این وضعیت نشستن ممکن است برخی از راحتی‌ها (مانند دید به جلو در پروازهای روزمره) را از بین ببرد، اما این نوع سازش به دلیل هدف اصلی طراحی F-16 که کسب پیروزی در نبردهای نزدیک و فشرده است، قابل توجیه است. این جنگنده نه برای بهینه‌سازی در پروازهای کروز، بلکه برای غلبه در نبردهای هوایی طراحی شده است.