به نقل از ایسنا، فرآیند آموزش و یادگیری تنها به محتوای درسی یا فعالیت‌های معلم محدود نمی‌شود، بلکه شامل مجموعه‌ای پیچیده از عوامل مختلف است که به شکل‌گیری آن کمک می‌کنند. یکی از این عوامل، محیط آموزشی و نحوه تعامل دانش‌آموز با این فضاست. کلاس درس فقط یک مکان فیزیکی ساده نیست، بلکه بستری است که می‌تواند احساس امنیت، تعلق و آرامش را برای دانش‌آموز ایجاد کند و برعکس، ممکن است اضطراب و فاصله‌ای را در آن‌ها القا کند. مطالعات نشان می‌دهند که کیفیت تجربه یادگیری به طرز چشمگیری افزایش می‌یابد وقتی که دانش‌آموز قادر به برقراری ارتباط معنا‌دار با محیط پیرامون خود باشد. جای نشستن در کلاس یکی از ابعاد اساسی این ارتباط به شمار می‌رود و می‌تواند به طور قابل توجهی بر میزان توجه، مشارکت، انگیزه و حتی تعاملات اجتماعی دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد. بنابراین، تحلیل این رفتار ظاهراً ساده می‌تواند چشم‌اندازهای جدیدی برای درک بهتر فرآیند آموزشی فراهم آورد.

موضوع «احساس تعلق به مکان» در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای از سوی پژوهشگران حوزه آموزش به خود جلب کرده است. این حس به معنای ادراک ذهنی فرد از محیط و هیجانی است که نسبت به آن احساس می‌کند؛ احساسی که موجب می‌شود فرد هماهنگی بیشتری با فضا پیدا کند و تمایلی به حضور و ماندن در آن احساس کند. در محیط‌های آموزشی، این حس متعلق می‌تواند تأثیر شگرفی بر افزایش انگیزه به یادگیری داشته باشد. دانش‌آموزانی که کلاس درس را به عنوان فضایی ایمن، قابل پیش‌بینی و سازگار با نیازهای خود مشاهده می‌کنند، به شکل بهتری با آن ارتباط برقرار می‌نمایند. انتخاب مکان نشستن، یکی از نمودهای قابل مشاهده این ارتباط است. بر اساس ویژگی‌های شخصیتی، نیازهای جسمانی و تجربیات قبلی، دانش‌آموز جایی را انتخاب می‌کند که در آن احساس راحتی بیشتری کند.

اباذر کافی موسوی، استادیار گروه آموزش معارف اسلامی در دانشگاه فرهنگیان، به همراه یکی از همکاران خود، تحقیقی در این زمینه انجام داده‌اند. این پژوهش بر روی عوامل مؤثر در انتخاب محل نشستن دانش‌آموزان در کلاس درس متمرکز شده و به دنبال نشان دادن این نکته است که این انتخاب، نتیجه یک تصمیم تصادفی نبوده است.

برای پیشبرد این پژوهش، مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با دانش‌آموزان دختر در مقطع متوسطه از استان‌های فارس، خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد به عمل آمده است. سپس داده‌های حاصل از این مصاحبه‌ها کدگذاری و تحلیل گردیده و مضامین اصلی و فرعی آن استخراج شده است.

یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که عوامل متعددی در انتخاب جای نشستن دانش‌آموزان دخالت دارند. قسمتی از این عوامل مربوط به خود دانش‌آموزان است که شامل ویژگی‌های جسمانی، خصوصیات شخصیتی و سبک‌های یادگیری آنان می‌شود. به عنوان مثال، برخی از دانش‌آموزان به دلیل شرایط بدنی خاص یا نیاز به تمرکز بیشتر، صندلی‌های خاصی را ترجیح می‌دهند. همزمان، شرایط محیطی کلاس، رفتار معلم و روش تدریس او نیز در این انتخاب تأثیرگذار است.

محققان اظهار داشته‌اند که انتخاب محل نشستن در کلاس درواقع یک رفتار آگاهانه و هدفمند است. دانش‌آموزان درون‌گرا معمولاً تمایل دارند در گوشه‌ها یا جاهایی که کم‌تر در معرض دید و تعامل هستند بنشینند، در حالی که دانش‌آموزان برون‌گرا معمولاً نزدیک به دوستان و در امکان برقراری ارتباط بیشتر قرار می‌گیرند. به علاوه، فاصله از معلم، کیفیت دید به تخته، دمای محیط کلاس و راحتی صندلی‌ها دیگر عواملی هستند که در این فرآیند حائز اهمیت می‌باشند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که انتخاب محل نشستن می‌تواند ضمن ارائه پیام‌هایی درباره وضعیت تحصیلی، حالات روحی و شیوه تعامل دانش‌آموز با دیگران، موثر باشد. به عنوان مثال، دانش‌آموزانی که در ردیف‌های جلویی می‌نشینند، معمولاً از علاقمندی بیشتری به یادگیری و مشارکت فعال برخوردارند. در مقابل، روش مدیریت کلاس به وسیله معلم نیز تأثیر گذار است. معلمانی که فضاهای گفتگو، احترام متقابل و شیوه‌های تدریس فعال را بکار می‌گیرند، دانش‌آموزان را به حضور فعال‌تر و نشستن در نقاطی که در دید آنها باشد، ترغیب می‌کنند.

این تحقیق همچنین بر اهمیت محیط فیزیکی کلاس تأکید می‌کند. نورپردازی مناسب، تهویه مطلوب، دمای استاندارد و ساختار متنوع صندلی‌ها می‌تواند بر رفتار دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد. محیط یادگیری مؤثر، محیطی است که علاوه بر تدریس، نیازهای عاطفی و اجتماعی دانش‌آموزان را نیز برآورده کند.

نتایج این پژوهش نمایانگر این است که با توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان و ایجاد انعطاف در ساختار کلاس، می‌توان به طرز چشمگیری مشارکت، یادگیری و رضایت آنها را ارتقاء داد.

قابل ذکر است که این یافته‌های علمی در فصلنامه «مطالعات آموزشی و آموزشگاهی» وابسته به دانشگاه فرهنگیان منتشر شده‌اند؛ نشریه‌ای که به مسائل آموزشی و تربیتی از منظر علمی می‌پردازد و مخاطبان آن شامل پژوهشگران، معلمان و علاقه‌مندان به حوزه آموزش هستند.

انتهای پیام