بر اساس گزارش خبرنگار مهر، در سالهای اخیر، صندوقهای طلا به یکی از اصلیترین مقاصد جذب نقدینگی در بازار سرمایه تبدیل شدهاند. این ابزار با نیاز به سرمایه کم، امکان نقدشوندگی مناسب، از بین بردن نگرانیهای مربوط به نگهداری فیزیکی طلا و همچنین تأثیرپذیری همزمان از نوسانات نرخ ارز و قیمت جهانی طلا، توانسته است جایگاهی برجسته در سبد سرمایهگذاران به دست آورد. حال با طراحی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی که گویا قرار است در این ماه معرفی شوند، سوالی مطرح میشود: آیا این ابزار جدید میتواند بهعنوان رقیبی مستقیم برای صندوقهای طلا عمل کند یا راهی متفاوت را برگزیند؟
بر اساس چارچوبی که توسط نهادهای ناظر اعلام شده، صندوقهای درآمد ثابت ارزی در همکاری با سازمان بورس و بانک مرکزی طراحی شدهاند و برخی از آنها مجوز اصولی را دریافت کردهاند. با این حال، دریافت موافقت اصولی به معنای آغاز قطعی پذیرهنویسی عمومی نیست و لازم است که مجوزهای تأسیس، فعالیت و پذیرش کامل شود. از این رو، صندوق ارزی هماکنون باید بر اساس ارزیابیهای عملیاتی به بازار معرفی شود و نمیتواند بهعنوان ابزاری شناختهشده و آزموده به حساب آید.
تفاوت عمده این صندوق نسبت به صندوق طلا در نحوه ورود و خروج منابع مالی است. در ساختار فعلی، سرمایهگذاران صندوق ارزی باید از همان ابتدا ارز در اختیار داشته باشند و آن ارز را جهت دریافت واحدهای صندوق وارد کنند. در هنگام ابطال نیز اصل سرمایه و سود به همان ارزی که انتخاب کردهاند، پرداخت میشود. این خصوصیت، مرز روشنی میان دو ابزار ایجاد میکند: صندوق طلا بیشتر به درد دارندگان ریال میخورد، در حالی که صندوق ارزی اساساً برای دارندگان ارز پاسخگوست.
آیا سرمایه به سمت ارز سوق پیدا میکند؟
پاسخ مختصر این سوال این است: ممکن است مقداری از منابع جابهجا شود، اما خروج وسیع و فوری از صندوقهای طلا میسر به نظر نمیرسد. اولاً، برای ورود به صندوق ارزی، سرمایهگذاران باید ارز داشته باشند و این بدان معناست که اگر کسی تصمیم به خروج از صندوق طلا داشته باشد، ابتدا باید واحدهای خود را بفروشد، ریال بگیرد و سپس آن را به ارز تبدیل کند؛ پروسهای که علاوه بر هزینههای مبادله، دارای ریسک زمانی نیز هست.
دوماً، صندوقهای طلا عمدتاً تحت قالب صندوقهای قابل معامله فعالیت میکنند و واحدهای آنها در ساعات بازار داد و ستد میشود. اما صندوقهای ارزی در حال حاضر تنها به صورت صدور و ابطالی طراحی شدهاند و بازار ثانویه بورس برای آنها وجود ندارد. این موضوع موجب میشود که سرعت معامله، شفافیت قیمت و قابلیت ورود و خروج لحظهای در صندوق طلا بیشتر باشد. برای سرمایهگذارانی که به سرعت نقدشوندگی و تصمیمگیری اهمیت میدهند، این تفاوت میتواند تعیینکننده باشد.
سومین عامل به توسعه و بلوغ بازار مرتبط میشود. صندوقهای طلا دارای سابقه طولانیتری هستند، حجم زیاد دارایی تحت مدیریت دارند و سازوکار بازارگردانی آنها برای سرمایهگذاران به خوبی شناخته شده است. برعکس، صندوق ارزی باید در عمل نشان دهد که میتواند هم نقدشوندگی رضایتبخش فراهم کند و هم متعهد به پرداخت ارز بدون بروز مشکلات اجرایی باشد. تا زمانی که تاریخچه عملکرد شفاف و قابل ارزیابی برای این صندوقها شکل نگیرد، این طبیعی است که برخی از سرمایهگذاران با احتیاط بیشتری به آن نزدیک شوند.
با این وجود، صندوق ارزی قادر است بخشی از داراییهای سرمایهگذاران محتاط را جلب کند؛ به ویژه کسانی که ارز دارند و نمیخواهند مبالغ خود را به صورت بدون بهره نگهداری کنند. اگر این صندوقها بیش از ۶۰ درصد داراییهای خود را در اوراق و داراییهای ارزی با درآمد ثابت سرمایهگذاری کنند، میتوانند بازدهی با نوسان کمتر نسبت به طلا ارائه دهند. طبق قوانین اعلام شده، حداقل شصت درصد دارایی این صندوقها باید در اوراق و داراییهای ارزی سرمایهگذاری شود و بخشی از منابع نیز میتواند به گواهی سپرده ارزی اختصاص یابد.
کدامیک جذابتر است؛ طلا یا صندوق ارزی؟
جاذبه هر یک به نوع دارایی اولیه و میزان ریسکپذیری سرمایهگذار بستگی دارد. صندوق طلا برای افرادی که ریال دارند و به دنبال حفظ ارزش پول و بهرهبرداری از رشد همزمان دلار و طلای جهانی هستند، همچنان به عنوان ابزار بهتری در دسترس است. این صندوقها قادرند در مواقعی که قیمت طلای جهانی و نرخ ارز همزمان افزایش مییابند، بازده خوبی به سرمایهگذاران ارائه دهند؛ با این حال، همین ویژگی موجب افزایش ریسک و نوسان نیز میشود.
در مقابل، صندوق ارزی برای افرادی که دلار، یورو یا سایر ارزهای پذیرفته شده در این صندوق را در اختیار دارند، جذابیت خاص خود را دارد. این سرمایهگذاران میتوانند بهجای نگهداری ارز بهصورت فیزیکی، آن را در یک نهاد مالی تحت نظارت سپردهگذاری کرده و از مزایای بازدهی داراییهای ارزی برخوردار شوند. از این منظر، صندوق ارزی بیشتر به عنوان مکملی برای صندوقهای طلا مطرح میشود تا یک جایگزین کامل، با بازار هدفی متفاوت که عمدتاً به صادرکنندگان، شرکتهای ارزآور و دارندگان ارز نزدیکتر است.
علیرضا توکلیکاشی، تحلیلگر بازار سرمایه، در انتقاد از طراحی کنونی صندوق ارزی میگوید که اگر این ابزار بخواهد گسترش یابد، باید ورود و خروج آن بهصورت ریالی باشد، نه ارزی. او تأکید میکند که اکثر مردم ریال دارند و اگر نیاز به تحویل ارز باشد، دایره سرمایهگذاران محدود خواهد شد. به گفته او، صندوق ارزی باید شفاف و قابل معامله باشد تا قیمت آن در بازار مشخص شود، نه اینکه در یک فضای بسته و غیرشفاف ارزی مورد ارزشگذاری قرار گیرد.
این نقطهنظر یک تضاد مهم را نشان میدهد: چارچوب رسمی کنونی صندوق ارزی بر اساس ورود و خروج ارزی پایهگذاری شده، اما دیدگاه برخی از کارشناسان این است که برای جذب سرمایهگذار عمومی، این ابزار باید به سمت معاملات ریالی و افزایش شفافیت حرکت کند. بنابراین، هنوز نمیتوان بهراحتی از جابهجایی عظیم سرمایه از صندوقهای طلا به صندوقهای ارزی سخن گفت. محتملتر این است که این دو ابزار در کنار یکدیگر به رشد خود ادامه دهند.
نظرات کاربران