در هفتهای که بهپایان رسید، میزان تردد در معابر سطحی و زیرسطحی شهر تهران بهطور قابلتوجهی «افزایش» یافت. بر اساس معیار «مدت زمان سفر از نواحی مرکزی به مناطق حاشیهای»، مقدار ترافیک در ساعات اوج شبانه بهطور تقریبی ۱۰ درصد نسبت به هفتههای گذشته بالا رفته بود؛ بهطور همزمان، تعداد مسافر در ایستگاههای مترو نیز در روزهای اخیر با رشد همراه بوده است.
به نقل از دنیای اقتصاد، بررسیهای انجامشده در خصوص تغییرات ترافیکی تهران، به دو دلیل عمده اشاره دارد که یکی از آنها مربوط به «واکنش رانندگان در پاسخ به اخبار مربوط به قیمت بنزین» است. کارشناسان همچنین به عواملی فراتر از «خدمات رایگان» برای افزایش تقاضا در حملونقل عمومی اشاره میکنند.
در هفته اخیر، دو وضعیتی که نمیتوان آن را به «انتقال از یک نوع وسیله نقلیه به نوع دیگر» تعبیر کرد، در «تردد شهروندان» تهران مشاهده شد. در چند روز گذشته، بار ترافیک خودروهای شخصی ناگهان بهطور چشمگیری افزایش پیدا کرد و نهادهای ناظر بر «ترافیک خیابانهای تهران» هنوز اطلاعات و آمار دقیقی در خصوص «تحولات جمعیت مسافری یا جابهجاییهای روزانه» منتشر نکردهاند.
با این حال، تعدادی از کارشناسان حوزه ترافیک که تجربه مدیریت حملونقل شهری تهران را دارند، افزایش «ازدحام خودروها در خیابانها و همزمانی آن با افزایش تعداد مسافران در مترو» در روزهای اخیر را تأیید کردهاند. گزارشهای تحلیلی روزانه «راهور تهران» که بهاستناد دادههای دریافتی از دوربینهای ترافیکی تنظیم میشود، تاکنون در این مورد اظهارنظر نکرده است. در شبهای اخیر، بهموازات «افزایش تعداد خودروهای متوقف در بزرگراهها و خیابانهای اصلی»، تعداد مسافر در «ایستگاههای مترو و همچنین داخل واگنها» نیز رو به رشد نهاده است.
این همزمانی «افزایش تردد» در خیابانها و حملونقل عمومی نشاندهنده وقوع «پدیدهای غیرمعمول» در جابهجاییهای شهروندان است. معمولاً در زمانهای مشخصی از سال، مانند «پایان تابستان، آغاز سال تحصیلی در مهر، شبعید» و در ایام تعطیلات، حجم جابهجاییها در شهر افزایش مییابد. به علاوه، در موارد محدود افزایش قیمت سوخت، استفاده از خودروهای شخصی کاهش یافته و مردم بیشتر به حملونقل عمومی روی میآورند.
در حدود یک سال اخیر و به دلیل «بروز دو جنگ، دورکاریهای طولانیمدت، تعطیلیهای نسبی برخی مشاغل»، ترافیک تهران بهطور نسبی کاهش یا حداقل نسبت به افزایش سالانه آن وقفهای ایجاد شده بود. اما بهتازگی، بهویژه در ساعات پایانی شب، معابر دوباره شلوغ شده است.
نخستین فرضیه درباره علت ترافیک شبانه تهران
تحقیقات درباره شوک اخیر ترافیکی تهران نشان میدهد که یکی از عوامل مهم ممکن است به «رفتارهای مرتبط با بنزین رانندگان» مربوط باشد. به محض آغاز این هفته، اخبار متناقض و مصاحبههای مسئولین دولتی درباره «آینده قیمت بنزین» منتشر شد. جو روانی ایجادشده در جامعه بهگونهای بود که گمان میرفت که بهزودی شاهد تغییراتی در قیمتها یا سهمیهها خواهیم بود؛ بنابراین، گروهی از شهروندان استراتژی «پر کردن باک» را به کار گرفتند.
علت طولانی شدن صفهای بنزین در بسیاری از جایگاههای سوخت در روزهای اخیر میتواند مرتبط با «افزایش دفعات سوختگیری» ناشی از این تاکتیک باشد. همچنین، ساعت کار بعضی از جایگاهها نیز در روزهای اخیری کاهش یافته که این امر منجر به «گشت و گذار خودروها در خیابانها» و به تبع آن «افزایش ترافیک» شده است.
پیامدهای هوایی از ترافیک خیابانی
در روزهای گذشته، شاخص کیفیت هوای تهران نیز نسبت به هفته پیشین روند افزایشی داشته؛ بهطور میانگین، شاخص کلی آلودگی هوا ۱۰ واحد نسبت به آخرین هفته مرداد افزایش یافته و به حدود ۱۰۰ رسیده است که نشاندهنده «آغاز وضعیت نارنجی» است. همچنین، آلودگی ناشی از گاز اوزن نیز در این ایام بهطور محسوسی افزایش یافته است. این گاز از واکنش شیمیایی آلایندههای موجود در اگزوز خودروها بههنگام تابش نور خورشید تولید میشود. این شاخصها تأییدکننده بار ترافیکی و ازدحام موجود در خیابانها هستند.
فرضیههای دیگر درباره ترافیک
کارشناسان ترافیک تهران به دو عامل دیگر نیز اشاره میکنند. مهرداد تقیزاده، معاون سابق ترافیک شهرداری تهران، بر این باور است که نتایج نهضت «زیرگذر سازی» در خیابانهای پایتخت در دو سال اخیر بهتدریج خود را نشان میدهد. تجربیات شهرهای بزرگ جهان در دهههای گذشته ثابت کرده است که افزایش «عرضه معابر» برخلاف تصور عوام، به جای تسهیل تردد و روانسازی معابر، در میانمدت و بلندمدت به «افزایش ترافیک و ازدحام» منجر میشود.
زیرگذرها و روگذرهایی که در برخی بزرگراهها و خیابانهای مرکزی تهران در سالهای اخیر ساخته شدهاند، نه تنها باعث ترغیب به استفاده بیشتر از خودروها شدهاند، بلکه در معابر قبل و بعد از آنها نیز «گلوگاههای ترافیکی» ایجاد کرده و ترافیک را به معابر مجاور منتقل کردهاند. تقیزاده تاکید کرد که حتی در نقاطی از دنیا که بنزین ۱ دلار به فروش میرسد، افزایش عرضه معابر اثرات مثبتی بر ترافیک دارد.
مرضیه باریکانی، متخصص برنامهریزی شهری و کارشناس حملونقل، نیز در مورد ترافیک فزاینده روزهای اخیر اظهار کرد که دو عامل یکی ترددهای غیرضروری شهروندان به منظور دسترسی به پمپهای بنزین و دیگری افزایش سفرهای درونشهری بهدلیل افزایش افراد دارای چند شغل، میتواند از دلایل مهم رشد جابهجاییها در مترو و همزمان در خیابانها باشد.
زمان سفر در تهران ۱۰ درصد افزایش یافته است
برای ارزیابی تغییرات اخیر ترافیکی در تهران، اندازهگیری با شاخص «زمان سفر» بهعمل آمد. این شاخص بر اساس زمان لازم برای انجام یک سفر میانگین ۶ کیلومتری از محل کار به منزل در ساعت ۱۹:۰۰ طراحی شده است. دادههای مورد استفاده از Google Maps بهدست آمده و برای هر روز، حداقل و حداکثر زمان برآوردی برای سفرها موجود بوده است. به منظور رسیدن به یک مقدار مرکزی، میانگین حداقل و حداکثر زمان سفر بهعنوان زمان سفر تخمینی هر روز در نظر گرفته شده است.
در این ارزیابی، دوره ۳۰ تیر تا ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ بهعنوان دوره کنترل و هفته ۲۸ مرداد تا ۳ شهریور ۱۴۰۵ بهعنوان دوره آزمون در نظر گرفته شده است. در دوره کنترل، میانگین زمان سفر برای مسیر ۶ کیلومتری ۲۴.۵ دقیقه برآورد شد؛ این زمان در هفته آزمون به ۲۷.۱ دقیقه افزایش یافت.
با توجه به این ارزیابی، شاخص زمان سفر با قرار دادن میانگین دوره کنترل برابر با ۱۰۰ محاسبه میشود. مقدار شاخص در هفته آزمایش به ۱۱۰.۵ رسیده است. بهعبارت دیگر، زمان لازم برای انجام یک سفر میانگین ۶ کیلومتری در ساعت ۱۹ در هفته ۲۸ مرداد تا ۳ شهریور، نسبت به میانگین چهار هفته پیشین ۱۰.۵ درصد افزایش یافته است. برای اطمینان از اینکه این افزایش فقط ناشی از تغییر یکی از کرانهای زمانی نبوده است، حداقل و حداکثر زمان سفر نیز بهطور مجزا مقایسه شدند. میانگین حداقل زمان سفر از ۱۷.۷ به ۱۹.۷ دقیقه و میانگین حداکثر زمان سفر از ۳۱.۳ به ۳۴.۴ دقیقه افزایش یافته است؛ بهعبارت دیگر، بهترتیب ۱۱.۷ و ۹.۸ درصد رشد کردهاند.
همسویی این دو شاخص با شاخص مرکزی، افزایش زمان سفر در هفته آزمایش را تأیید میکند. احتمالاً افزایش بیشتر در کران پایین بیانگر این است که رفتارهای خاص رانندگان تأثیر کمتری بر سطح زمان سفر داشته و افزایش موجود میتواند به علت ترافیک باشد. این افزایش زمان سفر بهدلیل ترافیک میتواند به ازای هر یک میلیون سفر مشابه، بار مصرف ۱۰۰ هزار لیتر بنزین اضافی را برای یک خودروی معمولی -که ۱۲ تا ۱۴ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر مصرف میکند- به کشور تحمیل کند. بنابراین، با توجه به این مثال، میتوان اظهار داشت که ترافیک، دقیقتر بگوییم، زمان سفر در ساعت ۱۹، در هفته ۲۸ مرداد تا ۳ شهریور تقریباً ۱۰.۵ درصد سنگینتر از میانگین چهار هفته قبلی بوده است.
نظرات کاربران