به نقل از خبرگزاری خبرآنلاین، انسانها در مواقعی ممکن است دچار احساس غم، ناامیدی یا بیحوصلگی شوند. عواملی مانند شکست، سوگ، مشکلات مالی، تنشهای خانوادگی یا یک دوره سخت و پراسترس میتوانند به طور موقت بر وضعیت روحی افراد تأثیر بگذارند. با این حال، افسردگی بهعنوان یک اختلال روانی، با نوسانات عادی خلق و خو تفاوتهای قابل توجهی دارد.
در افسردگی، نشانهها غالباً ماندگار و به مراتب شدیدتر هستند و میتوانند بهطور جدی اختلال در فعالیتهای روزانه فرد ایجاد کنند. سازمان جهانی بهداشت، بهروشنی افسردگی را یکی از شایعترین اختلالات روانی میشمارد و بر این نکته تأکید دارد که روشهای مؤثری برای درمان اشکال مختلف آن وجود دارد.
افسردگی چیست؟
افسردگی، که بهعنوان اختلال افسردگی نیز شناخته میشود، یک اختلال روانی است که معمولاً با خلق افسرده یا کاهش توانایی لذتبردن از فعالیتهایی که در گذشته فرد مورد علاقه بوده، مشخص میشود.
افسردگی همیشه با گریه یا ناراحتی مشهود همراه نیست. برخی افراد ممکن است بیشتر از احساس خستگی، پوچی، بیانگیزگی، تحریکپذیری یا دوری از جمع دیگران رنج ببرند.
طبق اطلاعات مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا، افسردگی میتواند بر خواب، اشتها، تمرکز، تصمیمگیری و بهطور کلی بر تعریف مسؤولیتهای روزمره تأثیر منفی بگذارد.
بنابراین، رفع افسردگی صرفاً با توصیههایی نظیر «فقط مثبت فکر کن» یا «خودت را جمعوجور کن» ناممکن است. هنگامی که نشانهها پایدار شده و بر زندگی روزمره تأثیر میگذارند، نیاز به ارزیابی متخصص به شدت حس میشود.
تفاوت افسردگی با غم معمولی چیست؟
غم بخشی طبیعی از زندگی محسوب میشود. پس از وقایع ناخوشایند، ممکن است یک فرد برای مدتی احساس ناراحتی کند و به تدریج حالش بهبود یابد.
در افسردگی، تنها وجود احساس غم اهمیت ندارد، بلکه غلظت، استمرار و اثرگذاری نشانهها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در دوره افسردگی، نشانههای اصلی غالباً در اکثر روزها و تقریباً هر روز، حداقل به مدت دو هفته ادامه دارند.
از جمله نشانههای بارز، میتوان به خلق افسرده یا فقدان علاقه و لذت نسبت به فعالیتها اشاره کرد. با این وجود، تجربه افسردگی در هر فرد متفاوت است و تشخیص نهایی باید بر اساس ارزیابی مجموعه نشانهها و وضعیت فردی توسط متخصص صورت گیرد.
مهمترین علائم افسردگی چیست؟
افسردگی میتواند در جنبههای روانی و جسمانی خود را به نمایش بگذارد. برخی از علائم مرسوم شامل:
احساس غم، پوچی یا ناامیدی
ممکن است فردی مدت زیادی احساس کند که اوضاع بهبود نخواهد یافت یا آیندهای روشن پیش رویش نیست.
کاهش علاقه و لذت
فعالیتهایی که قبلاً برای فرد لذت و جذابیت داشتند اکنون دیگر هیچ تحریک یا رضایتی ایجاد نمیکنند.
خستگی و کمبود انرژی
انجام حتی کارهای کوچک و روزمره ممکن است بسیار دشوار و طاقتفرسا بهنظر برسد.
اختلال خواب
بیخوابی، بیدار شدن زودهنگام یا خواب زیاد از جمله نشانههای ممکن افسردگی است.
تغییر در اشتها و وزن
بعضی افراد ممکن است اشتهای خود را از دست بدهند، در حالی که برخی دیگر بیشتر از حد معمول غذا میخورند. این تغییرات ممکن است به کاهش یا افزایش وزن منجر شود.
مشکلات در تمرکز و تصمیمگیری
خواندن، انجام کارها، به خاطر سپردن اطلاعات یا انتخاب از میان گزینههای موجود ممکن است دشوار گردد.
احساس گناه یا بیارزشی
این احساسات میتوانند به موجب آن فرد خود را ملامت کند یا فکر کند بار اضافی برای دیگران است.
تحریکپذیری و بیقراری
افسردگی همیشه به معنای سکوت و غم نیست؛ در برخی افراد ممکن است به شکل عصبانیت، بیحوصلگی یا بیقراری بروز یابد.
انزوا و فاصله گرفتن از دیگران
ممکن است فرد در ارتباط با خانواده و دوستان کمتر مشارکت داشته باشد یا تمایل به حضور در جمعها را از دست بدهد.
افکار مربوط به مرگ یا خودکشی
این علامت از خطرناکترین نشانههای افسردگی است و نیاز به توجه فوری دارد.
وجود همه این علائم بهصورت همزمان الزامی نیست. نوع و شدت نشانهها میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
چه عواملی موجب افسردگی میشوند؟
افسردگی معمولاً بر اثر یک علت واحد بروز نمیکند، بلکه متغیرهای زیستی، ژنتیکی، روانشناختی و محیطی میتوانند نقش تعیینکنندهای داشته باشند.
برخی افراد پس از تجربه وقایع بسیار پراسترس مانند سوگ، آزار، مشکلات اقتصادی شدید یا شرایط خانوادگی سختتر، بیشتر به افسردگی مبتلا میشوند.
با این حال، لازم به ذکر است که افسردگی همیشه بهدنبال یک حادثه خاص بروز نمیکند و گاهی این اختلال حتی زمانی که هیچ دلیل واضحی وجود نداشته باشد، خود را نمایان میسازد.
بیماریهای خاص جسمی و تعدادی از داروها نیز ممکن است علائمی مشابه افسردگی را به وجود آورند؛ به همین دلیل، ارزیابی پزشکی و بررسی وضعیت جسمی در برخی افراد اهمیت دارد.
انواع افسردگی کدامند؟
اصطلاح «افسردگی» شامل مجموعهای از اختلالهای مختلف است که ممکن است به شکلهای متنوعی بروز کنند. شدت، مدت و الگوی علائم در افراد مختلف متفاوت است.
اختلال افسردگی اساسی یا ماژور
این نوع از افسردگی بهقدری حاد است که موجب اختلال در زندگی روزمره، ارتباطات و امور شغلی یا تحصیلی میشود.
افسردگی مداوم
بعضی افراد ممکن است دورههای طولانیمدتی از خلق پایین و علائم افسردگی را تجربه کنند که شدت این نشانهها ممکن است در طول زمان متغیر باشد.
افسردگی در دوران بارداری و پس از زایمان
برخی از زنان ممکن است در دوران بارداری یا بعد از زایمان دچار افسردگی شوند. این وضعیت با تغییرات صحیح خلقی تحت تأثیر قرار میگیرد و برای درمان نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
تشخیص نوع افسردگی اهمیت فوقالعادهای دارد، زیرا برنامه درمانی باید بر اساس شدت علائم، وضعیت جسمانی و روانی و نیازهای منحصر به فرد هر فرد تنظیم گردد.
افسردگی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص افسردگی با یک آزمایش خون ساده یا تست آنلاین نمیتواند بهطور قطعی انجام گیرد.
معمولاً متخصصین در مورد موارد زیر پرسشهایی مطرح میکنند:
- زمان شروع علائم؛
- مدت و شدت نشانهها؛
- وضعیت خواب و اشتها؛
- میزان انرژی و تمرکز؛
- عملکرد فرد در حوزههای شغلی، تحصیلی و روابط اجتماعی؛
- سوابق مشکلات روانی یا جسمی؛
- داروهای در حال مصرف؛
- وجود افکار مربوط به مرگ یا خودآزاری.
ممکن است برای بررسی برخی بیماریهای جسمی یا اثرات داروها آزمایشهایی نیز انجام شود. پرسشنامههای روانشناختی ممکن است به ارزیابی نشانهها کمک کنند، اما نتایج این پرسشنامهها بهتنهایی دلیل قطعی برای تشخیص نیست.
افسردگی چگونه درمان میشود؟
افسردگی قابل درمان است. رویه درمان به شدت و نوع افسردگی، شرایط جسمی و روانی فرد و نظر متخصص وابسته است.
رواندرمانی
رواندرمانی یکی از مؤثرترین روشها جهت درمان افسردگی به شمار میآید. در این شیوه، فرد با همکاری یک متخصص به شناسایی الگوهای فکری، رفتارها، روابط و تکنیکهای مقابله با چالشها میپردازد.
درمان شناختی-رفتاری
درمان شناختی-رفتاری یا CBT به فرد یاری میدهد تا افکار و رفتارهای نادرست را شناسایی و الگوهای مثبتی برای مواجهه با چالشها یاد بگیرد.
درمان بینفردی
درمان بینفردی یا IPT عمدتاً بر روی روابط و تعاملاتی که با تغییرات خلقی در ارتباط هستند متمرکز میشود.
فعالسازی رفتاری
در این روش، فرد به تدریج برای بازگشت به فعالیتهای معنادار و لذتبخش برنامهریزی میکند که میتواند در کاهش انزوا و افزایش انرژی تأثیر مثبت بگذارد.
داروهای ضدافسردگی
در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی تجویز کند. انتخاب دارو به متغیرهای مختلفی بستگی دارد و هیچ دارویی برای همه افراد کارایی ندارد.
اثرگذاری این داروها معمولاً سریع نیست و بهطور معمول چندین هفته زمان نیاز است تا تأثیرات آنها بهطور کامل قابل ارزیابی باشد. مصرف، قطع یا تغییر دوز دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود؛ قطع ناگهانی برخی داروها میتواند مشکلاتی بهوجود آورد.
ترکیب رواندرمانی و دارو
در برخی موارد، رواندرمانی و درمان دارویی بهصورت همزمان به کار گرفته میشود. این ترکیب ممکن است برای افرادی که به افسردگی متوسط یا شدید مبتلا هستند، مناسب باشد.
در مواقعی که افسردگی شدت بیشتری دارد یا به شیوههای معمول پاسخ نمیدهد، گزینههای تخصصی دیگری نیز ممکن است از طرف تیم درمان در نظر گرفته شود.
آیا افسردگی بدون درمان بهبودی مییابد؟
شدت و مسیر افسردگی در افراد مختلف تفاوت دارد. برخی موارد خفیف ممکن است به مرور زمان بهبود یابند، لیکن هنگامی که علائم پایدار شده و بر زندگی فرد تأثیر میگذارند، انتظار کشیدن بدون مشاوره تخصصی نمیتواند تصمیم درستی باشد.
درمان میتواند به کاهش نشانهها، احیای عملکرد روزانه و پیشگیری از تداوم مشکلات کمک کند. برای افسردگی در درجات خفیف، متوسط و شدید، روشهای درمانی کارآمدی موجود است.
برای کمک به فرد مبتلا به افسردگی چه کنیم؟
خانواده و دوستان در برخی مواقع نمیدانند چگونه با فرد مبتلا به افسردگی رفتار کنند. یکی از بهترین اقدامها، گوش دادن بدون قضاوت است.
جملاتی نظیر «همه آدمها مشکلاتی دارند» یا «فقط مثبت فکر کن» ممکن است فرد را احساس تنهایی بیشتری کند. بهجای آن، جملات زیر میتوانند حمایتکنندهتر باشند:
- «میبینم شرایط برایت دشوار است.»
- «اگر بخواهی، میتوانم برای پیدا کردن کمک حرفهای در کنارت باشم.»
- «لازم نیست که این بار را بهتنهایی تحمل کنی.»
کمک به معنای پیدا کردن راهحل برای مشکل فرد نیست. در برخی موارد، حضور، شنیدن و ترغیب او برای مراجعه به متخصص، ارزشمندترین نوع حمایت است.
آیا ورزش، خواب و سبک زندگی در بهبود افسردگی مؤثرند؟
بله، سبک زندگی میتواند جزئی از برنامه مراقبت از سلامت روان باشد، اما نباید بهعنوان جایگزینی برای درمان حرفهای در افسردگی متوسط یا شدید تلقی شود.
خواب منظم، روزانه فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد، برقراری ارتباط با دیگران و داشتن برنامهریزی روزانه میتوانند در کنار درمان اصلی مفید واقع شوند. روشهای خودیاری و فعالیتهای رفتاری نیز ممکن است در برخی افراد، بهویژه در افسردگی خفیف، کارایی داشته باشند.
نباید از فرد مبتلا به افسردگی انتظار داشت که ناگهان همه عادتهای خود را تغییر دهد. در شرایطی که انرژی و انگیزه پایین است، اهمیت انجام قدمهای کوچک و قابل اجرا بهوضوح بیشتر است؛ مثلاً میتوان به اعطای چند دقیقه پیادهروی، تماس کوتاهی با یک دوست یا انجام یکی از کارهای ساده روزانه پرداخت.
چه زمانی افسردگی نیاز به کمک فوری دارد؟
اگر فردی را میبینید که درباره مرگ یا خودکشی صحبت میکند، قصد آسیب به خود را دارد، برای این کار برنامهریزی کرده یا اخیراً اقدام به خودکشی کرده است، حتماً نباید وضعیت را به تعویق انداخت.
در شرایط چنین، باید:
- فرد را تنها نگذارید؛
- اگر ممکن است، وسایل خطرآفرین و داروها را از دسترس او دور کنید؛
- با اورژانس یا نزدیکترین مرکز درمانی تماس بگیرید؛
- موضوع را جدی بگیرید و فرد را برای دریافت کمک فوری همراهی کنید.
خطر فوری خودکشی یا آسیب به خود یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به مداخله سریع دارد.
افسردگی نشانه ضعف شخصیتی نیست
یکی از موانع در مسیر درمان، تصورات نادرست در مورد افسردگی است. افسردگی به هیچ وجه بیانگر تنبلی، بیارادگی یا ضعف اخلاقی نمیباشد.
ممکن است فردی که به نظر میرسد تمام امکانات لازم برای زندگی را دارد، نیز با افسردگی دست و پنجه نرم کند. همانطور که بیماریهای جسمی نیاز به ارزیابی و درمان دارند، مشکلات سلامت روان نیز ممکن است به کمک تخصصی نیازمند باشند.
اقدام به جستوجوی کمک نشانه شکست نیست؛ بلکه میتواند نمایانگر توجه فرد به خود و آیندهاش باشد.
جمعبندی
افسردگی چیزی فراتر از ناراحتیهای موقتی است. این اختلال میتواند روشهای تفکر، احساسات، خواب، اشتها، انرژی، تمرکز و ارتباطات فرد را تحت تأثیر قرار دهد و در موارد شدید، خطرات جدی ایجاد نماید.
شناسایی علائم اولین مرحله است، اما تشخیص نهایی باید بر مبنای ارزیابی تخصصی انجام گیرد. رواندرمانی، داروهای ضدافسردگی و در بعضی موارد، ترکیبی از این روشها میتوانند به بهبود کمک کنند.
نکته کلیدی این است که افسردگی قابل درمان است و درخواست کمک به منزله شکست نیست. گاهی اولین اقدام برای بهبود، گفتن جملهای ساده به یک متخصص است: «مدتی است حالم عادی نیست و به کمک نیاز دارم.»
57
نظرات کاربران