باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - در سال‌های گذشته، بازار سرمایه تلاش‌های قابل توجهی در راستای توسعه ابزارهای مالی نوین انجام داده است تا علاوه بر تأمین مالی شرکت‌های اقتصادی، زمینه‌ای برای شفاف‌سازی بیشتر معاملات کالا و افزایش دسترسی سرمایه‌گذاران به انواع بازارها ایجاد کند.
یکی از این ابزارها، گواهی سپرده کالایی است؛ ابزاری که در آن کالا در انبار مورد تأیید بورس نگهداری و در عوض، اوراقی به عنوان گواهی سپرده کالایی صادر می‌شود. این گواهی قابلیت معاملات در بازار را داراست و در شرایط مشخص، دارنده آن می‌تواند کالا را به صورت فیزیکی دریافت کند.
به تازگی، معاملات گواهی سپرده کالایی متانول از دیروز در بورس انرژی ایران آغاز شده است. متانول به عنوان یک محصول کلیدی در زنجیره پتروشیمی محسوب می‌شود و معاملات مربوط به آن به‌صورت گواهی سپرده کالایی در بورس انرژی کشور راه‌اندازی شده است.
محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، در مراسم افتتاح معاملات گواهی سپرده کالایی متانول به برنامه‌های بورس برای توسعه ابزارهای مالی اشاره کرد و گفت: تقویت بخش مالی بازار انرژی از اولویت‌های استراتژیک بورس انرژی ایران است؛ ما امیدواریم که با افزایش آگاهی صنایع پتروشیمی و پالایشی از این ابزارها، استراتژی‌های متنوع‌تری در تأمین مالی و فروش به کار گرفته شود.
وی همچنین درباره ارائه گواهی سپرده متانول که برای نخستین بار در کشور معرفی شده، ابراز امیدواری کرد که شاهد رونق بیشتر و استقبال صنایع و سرمایه‌گذاران از این ابزار باشیم.
در ادامه، محمود کریمی معاون توسعه بازار بورس انرژی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران اظهار داشت: معاملات این گواهی برای تمامی افراد حقیقی و حقوقی امکان‌پذیر است و روزهای معاملاتی آن از شنبه تا چهارشنبه خواهد بود. زمان پیش‌گشایش معاملات از ساعت ۸:۴۵ تا ۹:۰۰ و معاملات مستمر از ۹:۰۰ تا ۱۵:۰۰ انجام می‌شود.
او افزود: حداقل مقدار خرید یک ورقه و حداقل میزان تحویل معادل ۲ میلیون کیلوگرم مشخص شده است. برای این معاملات دامنه نوسان قیمتی در نظر گرفته نشده و تسویه معاملات به‌صورت T+1 صورت خواهد گرفت.
از جمله ویژگی‌های مهم گواهی سپرده کالایی این است که امکان معامله کالا بدون نیاز به جابه‌جایی مداول آن را فراهم می‌آورد. در معاملات سنتی، انتقال کالا بین فروشنده و خریدار به هزینه‌های مانند حمل‌ونقل، بارگیری و تخلیه منجر می‌شود؛ اما با استفاده از گواهی سپرده، کالای مورد نظر تا زمانی که دارنده گواهی تصمیم به تحویل آن نگیرد، در انبار تأیید شده باقی می‌ماند.
علاوه بر این، انجام معاملات در بستر بورس انرژی می‌تواند شفافیت در قیمت و روند معاملات را افزایش دهد. قیمت کالا بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا در بازار تعیین می‌شود و اطلاعات معاملاتی در چارچوب قوانین بازار سرمایه در دسترس قرار دارد.
این موضوع می‌تواند به کشف قیمت بهتر محصولات و کاهش عدم شفافیت در معاملات کمک کند و در نهایت موجب تصمیم‌گیری بهتری برای تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران خواهد بود.
یکی از کارکردهای اساسی که در راستای توسعه گواهی‌های سپرده کالایی در نظر گرفته می‌شود، ایجاد ظرفیت‌های جدید برای تأمین مالی تولیدکنندگان است؛ صنایع پتروشیمی و پالایشی به دلیل نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان، همواره به منابع مالی قابل توجهی برای تأمین سرمایه در گردش و اجرای پروژه‌های توسعه‌ای احتیاج دارند. استفاده از ابزارهایی مانند گواهی سپرده کالایی می‌تواند در کنار شیوه‌های متداول تأمین مالی، گزینه‌های جدیدی به روی این صنایع باز کند.
در این حالت، موجودی کالا می‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای برای انتشار گواهی سپرده قرار گیرد و با خرید و فروش این گواهی‌ها در بازار، نقدینگی لازم در زنجیره تولید و تجارت کالا گردش یابد.
البته موفقیت این ابزار در زمینه تأمین مالی به عواملی چون حجم معاملات، استقبال تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران، شیوه‌های اجرایی و قوانین مربوطه بستگی دارد.
گواهی سپرده کالایی تنها برای خریداران و سرمایه‌گذاران جذاب نیست، بلکه به تولیدکنندگان نیز ابزاری جدید برای مدیریت فروش ارائه می‌دهد؛ تولیدکننده می‌تواند به‌جای وابستگی به یک روش خاص برای عرضه محصول، از قابلیت‌های بازار گواهی سپرده برای فروش و مدیریت موجودی خود استفاده کند. این موضوع به تنوع بخشی در استراتژی‌های فروش صنایع پتروشیمی و پالایشی یاری می‌رساند.
مدیرعامل بورس انرژی همچنین بر لزوم استفاده از این ابزار توسط صنایع برای تأمین مالی و فروش با رویکردهای متنوع‌تر تأکید کرده است.
مزیت دیگر گواهی سپرده کالایی، ایجاد امکان حضور سرمایه‌گذاران در بازار کالا از طریق یک ابزار مالی قابل معامله است. در معاملات مستقیم کالایی، ورود سرمایه‌گذاران نیازمند آشنایی با فرآیندهای خرید، نگهداری، حمل و تحویل فیزیکی کالا است. اما در گواهی سپرده کالایی، سرمایه‌گذاران می‌توانند مالکیت کالا را از طریق خرید و فروش گواهی دنبال کرده و در صورت مهیا بودن شرایط، به دریافت فیزیکی کالا نیز اقدام کنند. این موضوع می‌تواند به عمق بخشیدن به بازار و جذب سرمایه‌های جدید در معاملات محصولات مختلف کمک نماید.