دزدی چهار دقیقه‌ای از موزه‌ای در اسپانیا؛ گنجینه‌ای ۳ هزار ساله از عصر برنز ناپدید شد

بر اساس گزارش نشنال جئوگرافیک، گنجینه ویلنا که یکی از باارزش‌ترین مجموعه‌های طلا از عصر برنز در اروپا به شمار می‌رود، به‌سرعت هدف یک سرقت در موزه‌ای در شهر ویلنا واقع در جنوب‌شرق اسپانیا قرار گرفت؛ حادثه‌ای که باستان‌شناسان آن را حمله‌ای جدی به میراث فرهنگی بشر تلقی کرده‌اند.

طبق اطلاعات ارائه شده از سوی مقامات اسپانیایی، در تاریخ ۲۷ آگوست، سارقان با اقدامی تند و موثر، بخش اعظم این مجموعه را به غارت بردند. هم‌اکنون کارشناسان نگران آن هستند که آثار دزدیده‌شده، به ویژه کاسه‌ها و دستبندهای طلایی، به‌منظور فروش به‌عنوان شمش ذوب شوند و به‌طور دائمی از دست بروند.

ویلنا در استان آلیکانته، در سال ۱۹۶۳ به‌عنوان محل یکی از بزرگ‌ترین کاوش‌های باستان‌شناسی اسپانیا شناخته شد. باستان‌شناس اسپانیایی خوزه ماریا سولر، در حالی که در حال بررسی بستر خشکی از یک رودخانه بود، حین گودبرداری با درخشش طلا درون ظرفی مدفون مواجه شد؛ کشفی که منجر به پیدایش مجموعه‌ای شامل ۶۶ شیء ارزشمند گردید.

این گنجینه شامل دستبندهای طلا، کاسه‌ها، ظروف و قطعات نقره، کهربا و دو قطعه آهنی می‌باشد که مجموع وزن آن‌ها به بیش از ۹ کیلوگرم می‌رسد. نزدیکی محل کشف به محوطه باستانی Cabezo Redondo، که یکی از سکونتگاه‌های برجسته عصر برنز متأخر است، نشان می‌دهد این اشیا احتمالا حدود سال ۱۰۰۰ پیش از میلاد، هم‌زمان با پایان دوران سکونت در این محل، در زمین پنهان شده‌اند.

به‌نوعی، عجیبی‌ترین بخش این گنجینه، دو قطعه آهنی آن است؛ همان دو اشیایی که سارقان در حین فرار، آن‌ها را جا گذاشتند.

سال‌ها این سوال مطرح بود که چطور مردم عصر برنز، قرن‌ها پیش از آغاز عصر آهن، به چنین آلیاژی دست یافته‌اند. بعضی محققان گمان می‌کردند که آهنگری در این ناحیه می‌تواند از آنچه تصور می‌شد، زودتر آغاز شده باشد.

اما تحقیقات جدید در سال ۲۰۲۳ پاسخی کاملا متفاوت ارائه داد. نتایج علمی نشان داد که این دو شیء از آهن شهاب‌سنگی ساخته شده‌اند؛ آلیاژی طبیعی که از ترکیب آهن و نیکل به دست می‌آید و برای انسان‌های قبل از عصر آهن، تنها راه دستیابی به این فلز بود.

همین یافته بر اهمیت تاریخی گنجینه ویلنا افزوده و حکایت از آن دارد که سازندگان آن نه تنها در هنر زرگری چیره‌دست بودند، بلکه از مواد بسیار کمیاب نیز بهره می‌برده‌اند.

کارشناسان تأکید می‌کنند که ارزش واقعی گنجینه ویلنا نمی‌تواند تنها با قیمت فلزات آن سنجیده شود. ایگناسیو مونترو رویز، محقق مؤسسه تاریخ شورای ملی پژوهش اسپانیا، هشدار داده که اگر انگیزه سارقان تنها ارزش اقتصادی طلا باشد، احتمال نابودی این آثار به شکلی غیرقابل بازگشت وجود دارد.

رافائل میکو پرز، استاد پیشاتاریخ دانشگاه خودمختار بارسلونا نیز بر این عقیده است که این مجموعه فقط نمایانگر ثروت یک تمدن باستانی نیست، بل‌که اطلاعات گران‌بهایی درباره فناوری فلزکاری، شبکه‌های تجاری و ارتباط‌های میان تمدن‌های عصر برنز را برای پژوهشگران فراهم می‌آورد.

به اعتقاد او، ممکن است نخبگان سکونتگاه Cabezo Redondo در دوران بحران اجتماعی یا جنگی، این اشیا را دور از شهر پنهان کرده‌اند تا در آینده بتوانند به آن‌ها دست یابند؛ اما این اقدام هرگز محقق نشد و موجب ماندگاری گنجینه برای سه هزار سال در همان محل شد.

گنجینه ویلنا در یک موزه با سیستم‌های امنیتی پیشرفته نگهداری می‌شد؛ ساختمان این موزه در سال ۲۰۲۴ افتتاح شده بود. با این حال، سارقان تنها در چهار دقیقه موفق شدند تا بخش اعظمی از آثار را از موزه خارج کنند.

چند روز پیش از این سرقت، یوروپل در گزارشی اعلام کرده بود که حملات هدفمند به موزه‌های اروپا رو به افزایش است و سارقان بیشتر بر روی اشیای کوچک اما با ارزش متمرکز شده‌اند؛ آثاری که جابجایی آن‌ها آسان‌تر است و در بازار سیاه مخاطبان بسیاری دارند.

ارزش تقریبی طلای دزدیده‌شده حدود دو میلیون دلار برآورد شده است، اما دولت اسپانیا این گنجینه را به عنوان میراث فرهنگی ملی تلقی می‌کند و باستان‌شناسان تأکید دارند که ارزش تاریخی آن اساساً غیرقابل قیمت‌گذاری است.

در حال حاضر، نیروهای پلیس و کارشناسان میراث فرهنگی در تلاشتند تا پیش از آنکه آثار دزدیده‌شده به ذوب یا به بازار غیرقانونی انتقال یابند، آن‌ها را پیدا کنند. برای مجموعه‌ای که طی سه هزار سال از جنگ‌ها، افول تمدن‌ها و گذر زمان جان سالم به در برده است، هر لحظه می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد.