مرز تفکیک بین «سیاستهای اضطراری» و «سیاستهایی که خود منجر به بروز بحران اقتصادی میشوند» کجاست؟ این سوال در شرایط جنگی و زمانی که خانوادهها با تورم، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینههای زندگی دست و پنجه نرم میکنند، درباره سیاستهای قیمتگذاری سوخت دولت از بایستههای مهم است.
در این راستا، آلبرت بغزیان - اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران - در گفتوگویی با ایسنا، با انتقاد از زمان و روش ارائه افزایش قیمت بنزین، بیان میکند که اگر قرار به اصلاح قیمت این حامل انرژی است، این اقدام باید در شرایطی باثبات و با سیاستی قابل پیشبینی انجام شود، نه در زمانی که اقتصاد و خانوارها تحت فشارهای متعددی قرار دارند.
«بدترین زمان» برای اتخاذ تصمیمات مرتبط با بنزین
بغزیان در اشاره به تجربههای سابق در موضوع افزایش قیمت بنزین گفت: افزایش قیمت بنزین در گذشته نیز در زمانهای نامناسبی انجام شده و این تجربیات نشان دادهاند که انتخاب زمان نادرست میتواند عواقب اجتماعی و اقتصادی جدی به همراه داشته باشد.
وی با بیان اینکه در شرایط فعلی که مطرح شدن دوباره قیمت بنزین در جریان است، نباید صرفاً به دلیل مسائل موجود، هزینه سیاستگذاریهای غلط گذشته را بر دوش مردم گذاشت.
این اقتصاددان توضیح داد که مسائل مربوط به مصرف بنزین و قاچاق باید تفکیک شوند و افزود: اگر مشکل مصرف بالای بنزین است، ابزارهایی چون سهمیهبندی میتواند به مدیریت مصرف کمک کند؛ اما در صورت وجود مشکل قاچاق، باید کارهای لازم برای مقابله با آن انجام شود.
چرا برای حل قاچاق باید قیمت بنزین برای مصرفکننده افزایش یابد؟
بغزیان در خصوص مسئله قاچاق بنزین گفت: اگر دولت بر این باور است که بنزین قاچاق میشود، باید جلوی آن را بگیرد و نه اینکه افزایش قیمت بنزین را به عنوان راهی برای حل این معضل در نظر بگیرد.
وی با اشاره به گستردگی قاچاق سوخت اظهار داشت: قاچاق بنزین نمیتواند صرفاً با حمل مقدار کمی سوخت در ظروف انجام شود و چنانچه قاچاق به طور وسیع رخ دهد، احتمالاً باید سازماندهی شده باشد. در این حالت، باید بررسی شود که چگونه این سوخت از مرزها خارج میشود و چرا با وجود نظارتها امکان قاچاق وجود دارد.
بغزیان تاکید کرد: اگر دولت مشکل را قاچاق میداند، باید با قاچاقچیان برخورد کند و نباید بار دیگر هزینه بیشتری را بر دوش مصرفکننده تحمیل کند. این معضل مربوط به مردم نیست که اکنون بنزین قاچاق میشود؛ این وضعیت ناشی از نوسانات نرخ ارز و اختلاف قیمت بنزین در ایران و کشورهای همسایه است.
این اقتصاددان با اشاره به تفاوت قیمت بنزین در ایران و کشورهای همسایه گفت: پایینتر بودن قیمت بنزین در ایران در مقایسه با دیگر کشورها، انگیزه قاچاق را افزایش میدهد؛ اما نباید راهحل این معضل صرفاً افزایش قیمت برای مصرفکننده باشد.
مشکل بنزین تنها مصرف نیست
این اقتصاددان ادامه داد که اگر موضوع بالا بودن مصرف بنزین مطرح است، میتوان از سیاستها مانند سهمیهبندی بهره برد تا مصرف مدیریت شود و افراد به استفاده بیشتر از حملونقل عمومی تشویق شوند. اما نمیتوان با افزایش قیمت، تنها مصرفکننده را تنبیه کرد.
بغزیان با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی فعلی گفت: با توجه به اینکه هزینههای دولت به دلیل جنگ افزایش یافته، درآمدها در تنگنا هستند، تورم در حال حاضر وجود دارد و مردم نیز تحت فشار قرار دارند، نادرست است که بار افزایش قیمت بنزین را به خانوارها تحمیل کنیم. اگر مشکل قاچاق وجود دارد، باید به طور موثری با آن برخورد کرد.
افزایش قیمت بنزین؛ شروع دوره جدید گرانی؟
بغزیان همچنین نسبت به اثرات تورمی بالارفتن قیمت بنزین هشدار داد و گفت: این افزایش ممکن است خود را در هزینههای حملونقل نمایان کند و به تبع آن بر قیمت کالاها و خدمات تاثیر بگذارد.
وی در اشاره به حملونقل شهری و بینشهری بیان داشت: افزایش هزینه سوخت میتواند به سرعت در هزینههای حملونقل مشهود شود. حتی پیش از اجرای افزایش قیمت، مداوم صحبت درباره این موضوع میتواند بر انتظارات مردم و فعالان اقتصادی اثرگذار باشد.
تنها با اعلام احتمال تغییر قیمت بنزین، برخی قیمتها شروع به افزایش میکند
بغزیان با اشاره به اثر روانی و انتظاری موضوع افزایش قیمت بنزین گفت: هنگامی که دولت اعلام میکند که در حال بررسی افزایش قیمت است، ممکن است برخی افراد پیش از تصمیمگیری قیمت کالاها و خدمات خود را بالا ببرند. اگر در نهایت افزایش قیمت بنزین محقق نشود، افزایش قیمتهای قبلی ممکن است همچنان در بازار باقی بماند.
بغزیان همچنین به کثرت اظهارنظرهای مسئولان درباره قیمت بنزین اشاره کرد و گفت: برخی مقامات دولتی اعلام میکنند که تا پایان سال قصد افزایش قیمت وجود ندارد، در حالی که مقام دیگری از بررسی سناریوهای مختلف سخن میگوید و رئیسجمهور نیز بر افزایش محدود قیمت تأکید میکند. این سردرگمی در اظهارات میتواند انتظارات جدیدی در جامعه ایجاد کند و خود به افزایش قیمتها دامن بزند.
چرا در شرایط جنگی باید بر مسائل جدید افزوده شود؟
بغزیان در ادامه به شرایط اقتصادی و معیشتی کشور اشاره کرد و متذکر شد: هماکنون مردم با مشکلاتی از جمله هزینههای ناشی از جنگ، کاهش قدرت خرید و افزایش قیمتها روبهرو هستند. زمانی که اقتصاد با این حجم از مشکلات قرین است، دولت باید مواظب باشد که با یک تصمیم نوین، نگرانی دیگری به مردم اضافه نکند.
این اقتصاددان گفته است: اگر قرار باشد قیمت بنزین تغییری کند، بهتر است این اقدام در زمانی انجام گیرد که شرایط اقتصادی به ثبات رسیده و مردم با این شرایط طاقتفرسا مواجه نباشند.
افزایش تدریجی یا شوک قیمتی؟
بغزیان در ادامه درباره شیوه تغییر قیمت بنزین اظهار داشت: اینکه قیمت به صورت ناگهانی افزایش یابد یا به طور تدریجی، وابسته به نحوه سیاستگذاری است و برخی از سیاستگذاران به «شوکدرمانی» اعتقاد دارند. در این شیوه، قیمت یک کالا به طور ناگهانی افزایش مییابد تا مصرف و رفتار اقتصادی سریعتر تغییر کند؛ اما این روش ممکن است شوک قیمتی به همراه داشته باشد.
این اقتصاددان در مقابل به اهمیت پیشبینیپذیری در سیاستگذاری تاکید کرد و گفت: اگر قرار باشد قیمت بنزین بالا برود، میتوان این افزایش را از پیش اعلام کرد، مثلاً با تعیین موعد و مقداری مشخص، تا مردم و فعالان اقتصادی بتوانند خود را با آن وفق دهند.
بغزیان با اشاره به تجربیات گذشته خاطرنشان کرد: پیشبینیپذیری قیمت و سیاستهای دولت خود یک نوع سیاستگذاری به شمار میآید؛ اما مشکل اینجاست که گاه دولتها به تصمیمات قبلی پایبند نمیمانند و سیاستهای سابق کنار گذاشته میشود. در این شرایط، مردم و فعالان اقتصادی نمیدانند چه تصمیماتی باید انتظار داشته باشند و همین عدم قطعیت میتواند به اقتصاد آسیب برساند.
اصلاح قیمت؛ بله! اما نه در هر شرایطی!
بغزیان در نتیجهگیری نظرات خود درباره قیمت بنزین گفت: اصلاح قیمت بنزین در بلندمدت ممکن است ضروری به نظر برسد، اما زمان و دوره اجرای آن بسیار حائز اهمیت است. در شرایطی که کشور با انبوهی از مشکلات و هزینههای ناشی از جنگ روبرو است، افزودن فشار افزایش قیمت بنزین به این مشکلات، انتخاب مناسبی نخواهد بود.
این اقتصاددان با تاکید بر اینکه اگر شرایط اقتصادی کشور به ثبات رسید و فشارها کاهش یافت، میتوان درباره اصلاح قیمت بنزین تصمیمگیری کرد، گفت: اما در وضعیت کنونی، نباید افزایش قیمت بنزین به عنوان راهحلی برای مشکلات موجود بر دوش مردم گذاشته شود.
انتهای پیام
نظرات کاربران