وزارت فرهنگ و گردشگری
باستانشناسان در یکی از مهمترین پایگاههای نوسنگی ترکیه، کارگاهی به قدمت تقریباً ۹ هزار سال کشف کردهاند که شواهدی بینظیر از فرآوری منظم مالاکیت و ساخت اشیاء مسی را به پژوهشگران ارائه میدهد. این کشف تصویری دقیقتر از تخصصهای فنی و چگونگی سازماندهی تولید در جوامعی ارائه میدهد که هزاران سال پیش از آغاز گسترده فلزکاری، به حیات خود ادامه میدادند.
این کارگاه در تپه Çayönü، واقع در شهرستان ارگانی استان دیاربکر شناسایی شده و پیشینهاش به حدود ۶۰۰۰ تا ۶۹۰۰ سال پیش از میلاد میرسد. کاوشهای این محل با همکاری وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه و تحت نظارت دانشیار دکتر ساواش ساریآلتون از دانشگاه چاناکقلعه اونسکیز مارت در حال انجام است.
محل تولیدی که طراحی شده بود
برخلاف فضاهای موقتی که برای کارهای روزمره مورد استفاده قرار میگرفتند، این سازه بهطور خاص برای کار تولید طراحی شده است. کارگاه دارای مساحتی حدود پنج متر مربع و در بخش غربی سکونتگاه واقع شده است.
باستانشناسان با شناسایی حداقل شش حفره پایه در اطراف آن، به این نتیجه رسیدهاند که احتمالاً سازهای سایبان روی فضای کار وجود داشته است. در مرکز کارگاه نیز سطحی سنگفرش شده مشاهده میشود که به نظر میرسد کارگران نوسنگی روی آن مواد معدنی را فرآوری کرده و اشیاء متنوعی را تولید میکردند.
از سنگ خام تا مهرههای مسی
یکی از مهمترین ویژگیهای این کشف، حفظ مراحل مختلف تولید در یک مکان مشخص است. در بررسیهای اولیه، ۱۸ قطعه مالاکیت در مرکز کارگاه و حدود ۲۵ قطعه دیگر در اطرافش یافت شدند، که با ادامه کاوشها به ۴۲ قطعه ثبتشده افزایش یافت.
اما اهمیت این واقعیت به صرف تعداد یافتهها محدود نمیشود. پژوهشگران علاوه بر مالاکیت خام، قطعات نیمهپردازششده، مواد آماده، مهرهها و اشیاء مسی تولید شده را نیز کشف کردهاند. این زنجیره کمک میکند تا فرآیند کامل تولید، از آمادهسازی مواد اولیه تا ساخت محصولات نهایی، بازسازی شود.
شاخصهایی از تقسیم کار در عصر نوسنگی
پژوهشگران بر این باورند که این یافتهها نشان میدهد ساکنان چایونو تنها مواد معدنی را جمعآوری نمیکردند، بلکه فعالیتهای مربوط به فرآوری آنها را در فضایی مشخص و به احتمال زیاد با کمک افرادی با مهارتهای خاص انجام میدادند.
اهمیت این کشف در این است که هم مرزهای معماری کارگاه به وضوح قابل تشخیص است و هم شواهد مربوط به چندین مرحله تولید همگی در یک بستر باستانشناسی حفظ شدهاند؛ پایگاهی که فرصتی کمنظیر برای بررسی چگونگی کار صنعتگران نوسنگی مهیا میسازد.
سنتی که دو هزار سال دوام داشت
مهمت نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، اظهار داشت که شواهد نشاندهنده استفاده از مس و مالاکیت در چایونو به حدود ۹٬۱۰۰ سال پیش از میلاد میرسد. این کشف نشان میدهد که دانش مربوط به این مواد معدنی برای حداقل دو هزار سال در این سکونتگاه در جریان بوده است.
این یافتهها به معنای وجود صنعت ذوب و ریختهگری شناخته شده در دورههای بعد نیست. آنچه پژوهشگران در چایونو مشاهده کردهاند، مرحلهای بہت ابتداییتر از رابطه انسان با مس طبیعی و مواد معدنی است؛ دورهای که فلزکاری به شکلی گسترش نیافته بود.
ظروف سفالی که داستان جدیدی بازگو میکنند
فصل کاوشهای ۲۰۲۶ فقط به این کارگاه محدود نشده است. باستانشناسان در قسمت غربی محوطه، مجموعهای از ظروف سفالی شاخص را نیز یافتهاند که به فرهنگ پروتوحسونه و آغاز دوران نوسنگی سفالی نسبت داده میشوند.
سن این سفالها حدود ۶۸۰۰ تا ۶۶۰۰ سال پیش از میلاد برآورد شده و آزمایشهای کربن ۱۴ و مطالعات آرکئومتری در تلاش هستند تا تاریخ دقیقتری برای آنها مشخص کنند. این یافتهها میتوانند سرنخهای تازهای در مورد ارتباطات فرهنگی و روند پذیرش فناوریهای جدید در جوامع منطقه ارائه دهند.
چرا چایونو اهمیت دارد؟
چایونو یکی از محوطههای کلیدی باستانشناسی در خاورمیانه است که به مطالعه دوره نوسنگی تعلق دارد؛ زمانی که انسانها از روشهای شکار و گردآوری به کشاورزی، سکونت دائمی و اشکال جدید سازمان اجتماعی روی آوردند.
اکنون کشف این کارگاه بُعد جدیدی به این تصویر افزوده است. وجود فضایی اختصاصی برای تولید، به همراه مواد خام، قطعات نیمهساخته و محصولات نهایی، نشان میدهد که ساکنان این محوطه صرفاً به ساخت ابزار بسنده نکرده و بلکه فعالیتهای تولیدی خود را به شکلی هدفمند طرحریزی کردهاند. پژوهشگران امیدوارند که تداوم تحقیقهای علمی، بیشتر از گذشته قادر به روشن کردن روندهای شکلگیری مهارتهای تخصصی و یکی از کهنترین سنتهای فناوری بشر باشد.
نظرات کاربران