به نقل از ایسنا، گروه بریکس که در آغاز با هدف تقویت اتصال اقتصادی میان بزرگترین کشورهای در حال توسعه شکل گرفت، امروزه به یکی از چارچوبهای کلیدی همکاریهای اقتصادی و سیاسی بین کشورهایی با اقتصادهای نوظهور تبدیل شده است. ایران نیز از ابتدای سال ۲۰۲۴ به این جمع پیوسته و سفر رئیسجمهوری و هیات ارشد اقتصادی ایران به هند به منظور شرکت در هجدهمین اجلاس سران بریکس، فرصتی را برای پیگیری پروژههایی نظیر توسعه بازرگانی با استفاده از ارزهای محلی، تقویت نظامهای پرداخت، تکمیل کریدورهای حملونقل و افزایش همکاریهای اقتصادی و جذب سرمایه میان اعضا فراهم کرده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، روز جمعه به منظور شرکت در هجدهمین اجلاس سران کشورهای عضو بریکس وارد دهلینو شد. این جلسه که علاوه بر نشست اصلی سران، شامل برنامههایی همچون همایش اقتصادی سران و نشستی غیرعلنی پیرامون «حاکمیت جهانی جامع و تقویت چندجانبهگرایی» میباشد، در دستور کار قرار دارد.
سیر تاریخی بریکس
تاریخچه بریکس به سال ۲۰۰۱ بازمیگردد، زمانی که اصطلاح «BRIC» در گزارشی از گلدمن ساکس به منظور اشاره به چهار اقتصاد نوظهور برزیل، روسیه، هند و چین استفاده شد. چند سال بعد، این ایده از یک مفهوم اقتصادی به ساختاری برای همکاری میان ملل ارتقاء یافت و اولین نشست سران کشورهای BRIC در سال ۲۰۰۹ در روسیه برگزار گردید.
در سال ۲۰۱۰ با ورود آفریقای جنوبی، حرف S به این نام افزوده شد و بدین ترتیب BRIC به BRICS تغییر نام داد. از آن زمان، تعاملات این گروه فراتر از نشستهای سیاسی رفته و عرصههای جدیدی از جمله تجارت، سرمایهگذاری، امور مالی، انرژی، کشاورزی، فناوری، سلامت و همکاریهای علمی را پوشش داده است.
در سالهای اخیر، بریکس وارد فاز جدیدی از گسترش شد. در سال ۲۰۲۴، ایران، مصر، اتیوپی و امارات متحده عربی بهعنوان اعضای کامل به این گروه پیوستند و اندونزی نیز در سال ۲۰۲۵ به جمع آنها اضافه خواهد شد. به این ترتیب، بریکس از یک نشست محدود از اقتصادهای نوظهور به مجموعهای وسیعتر از کشورها در اقتصاد جهانی تبدیل گردیده است.
اهداف بریکس
یکی از محورهای کلیدی همکاری در بریکس، افزایش سهم کشورهای در حال توسعه در منافع اقتصادی و سیاسی جهانی و حرکت به سمت نظامی چندجانبهتر در روابط بینالملل است. در زمینههای اقتصادی، همکاری در تجارت و سرمایهگذاری بین اعضا، کاهش موانع در مبادلات مالی، توسعه همکاریهای پولی و بانکی، بهبود زنجیرههای تأمین، و همکاری در حوزههای انرژی و غذا، همچنین ارتقاء زیرساختهای حملونقل و دیجیتال، از جمله اهداف اصلی مطرح شده در این چهارچوب به شمار میآید.
اهمیت اقتصادی بریکس نیز به دلیل شمار بالای اعضای آن در اقتصاد جهانی افزایش یافته است. بر اساس اطلاعات وزارت خارجه هند، اعضای بریکس حدود نیمی از جمعیت جهانی، نزدیک به ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان و alrededor ۲۶ درصد تجارت جهانی را در اختیار دارند.
از سوی دیگر، این گروه در سالهای اخیر بهدنبال توسعه همکاریهای عملیاتی بهعلاوه رایزنیهای سیاسی بوده است. همکاریها در زمینههای تجارت، مالی، کشاورزی، انرژی، فناوری و همچنین فعالیت نهادهایی نظیر بانک توسعه جدید بریکس بخشی از این روند محسوب میشود.
زمان ورود ایران به بریکس
ایران پس از سالها حضور در مکانیسمهای مختلف همکاری با اقتصادهای نوظهور، در سال ۲۰۲۳ به دعوت بریکس از حضور خود در نشست سران در آفریقای جنوبی برای عضویت در این گروه اعلام آمادگی کرد و از اولین روز ژانویه ۲۰۲۴ بهعنوان عضو کامل شروع به فعالیت نمود. این عضویت در شرایطی به وقوع پیوست که بریکس در حال گسترش دامنه اعضای خود و افزایش تأثیر در اقتصاد جهانی بود.
برای ایران، اهمیت این عضویت فراتر از صرفاً حضور در یک نهاد بینالمللی است و به مزیتهای اقتصادی و تجاری اعضای آن مرتبط میشود. قرارگیری چین، هند، روسیه، برزیل و اقتصادهای عمده خاورمیانه و آفریقا در کنار یکدیگر، بریکس را به بستری مناسب برای توسعه بازارهای صادراتی، جذب سرمایهگذاری و افزایش همکاریهای حملونقلی و انرژی تبدیل میکند و بدین ترتیب وابستگی به برخی مسیرها و سازوکارهای مالی سنتی کاهش مییابد.
با این حال، پیوستن به بریکس به خودی خود به معنای رفع تحریمها یا دسترسی بیفاصل ایران به منابع مالی نیست. اصل مزیت این عضویت در صورتی خود را نشان میدهد که ایران بتواند از ظرفیتهای موجود در این ساختار برای توسعه بازرگانی، تسهیل انتقال وجوه، ارتباط با زنجیرههای تأمین و گسترش همکاریهای اقتصادی با سایر اعضاء بهرهبرداری کند.
نسخه ایرانی بریکس؛ تجارت با ارزهای محلی و سیستمهای پرداخت نوین
در سفر اخیر رئیسجمهوری ایران به هند، بخش عمدهای از مباحث اقتصادی حول همین قابلیتها شکل گرفته است. مسعود پزشکیان در همایش اقتصادی سران عضو بریکس، ظرفیت جغرافیایی و منابع انرژی ایران را بهعنوان عواملی توصیف کرد که میتواند این کشور را به شریکی استراتژیک در زنجیرههای تأمین انرژی، غذا و حملونقل بریکس بدل کند.
همچنین، موضوع فناوری در سخنرانی رئیسجمهوری جایگاه ویژهای پیدا کرد. هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال، همکاری کشورهای بریکس در تولید دانش و تدوین استانداردهای اقتصاد دیجیتال و همچنین ارتقاء امنیت سایبری زیرساختهای حیاتی از زمره محورهایی بود که در این نشست مطرح شد.
پزشکیان همچنین بر لزوم منتقل شدن بریکس از همکاریهای بالقوه به سمت همکاریهای عملیاتی تأکید کرد؛ موضوعی که برای ایران، بهویژه در شرایط تحریم، ضرورت بیشتری پیدا میکند.
در همین راستا، سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، در جریان نشستهای اقتصادی بریکس، استفاده از ارزهای محلی، توسعه نظامهای پرداخت میان اعضا، تقویت تجارت و سرمایهگذاری و همچنین ظرفیت بانک توسعه جدید بریکس را از موارد بحثبرانگیز عنوان کرده است.
او همچنین تصریح نمود که در بلندمدت، بریکس میتواند نقش کلیدی در کاهش وابستگی به دلار و اثر تحریمها ایفا کند؛ مسیری که از نظر ایران، از طریق توسعه ارزهای محلی، سیستمهای پرداخت مشترک و بهبود کریدورهای حملونقل کالا و اطلاعات پیگیری میشود.
از عضویت سیاسی به همکاری اقتصادی
حالا حدود دو سال و نیم از عضویت کامل ایران در بریکس میگذرد و سفر رئیسجمهوری به دهلینو میتواند به عنوان تلاشی برای تبدیل این عضویت به همکاریهای بیشتر و کارآمدتر اقتصادی ارزیابی شود.
در این راستا، سه محور بیش از دیگر موضوعات برای ایران از اهمیت خاصی برخوردار است؛ اول، تسهیل بازرگانی و کاهش موانع پرداخت از طریق ارزهای محلی و سازوکارهای مالی نوین؛ دوم، تقویت کریدورهای حملونقل و پیوند ایران به مسیرهای تجاری میان آسیا، روسیه، خاورمیانه و دیگر اعضای بریکس؛ و سوم، افزایش سرمایهگذاری مشترک و همکاری در زمینههای انرژی، مواد غذایی، زیرساخت و اقتصاد دیجیتال.
ایران از موقعیت جغرافیایی خاصی برخوردار است که میتواند در تحقق بخشی از این اهداف مؤثر باشد. قرارگیری این کشور در مسیرهای ارتباطی شرق و غرب و دسترسی به منابع عظیم انرژی، این کشور را در صورت فراهم شدن زیرساختها و سازوکارهای مالی متناظر، به یکی از اجزای حیاتی زنجیرههای تأمین بریکس تبدیل میکند.
علاوه بر این علوم، مسأله دلارزدایی نیز در دستور اقتصادی ایران قرار داشته است. البته فرآیند دلارزدایی در بریکس تدریجی است و هنوز تفاوت قابل توجهی میان ایده استفاده گسترده از ارزهای محلی و شکلگیری یک نظام مالی یکپارچه وجود دارد؛ اما تقویت تجارت میان اعضا، توسعه پرداختهای غیردلاری و ایجاد زیرساختهای مالی مشترک میتواند به تدریج سهم ارزهای ملی را در مبادلات بهبود بخشد.
در این میان، برگزاری اجلاس در هند برای ایران از اهمیت مضاعفی برخودار است. هند که یکی از اعضای مؤسس بریکس و یکی از اقتصادهای نوظهور بزرگ جهان میباشد، از نظر تجارت، انرژی و کریدورهای حملونقل با ایران ارتباطات مهمی دارد. علاوه بر این، دیدارهای رئیسجمهوری ایران با نخستوزیر هند، نخستوزیر مالزی، رئیسجمهوری آفریقای جنوبی و سایر سران و مقامات حاضر در اجلاس نیز فرصتی را برای تقویت روابط دوجانبه و چندجانبه ایران در حاشیه نشست بریکس ارائه میکند.
انتهای پیام
نظرات کاربران