به نقل از خبرنگار مهر، برای افزایش صادرات در شرایطی که رقابت بر سر ورود به بازارهای ملی و بین‌المللی به شدت بالا گرفته است، صرفاً تولید کالا و تاب‌آوری صادرکنندگان کافی نیست؛ در کنار اینها، دسترسی به اطلاعات درست درباره بازار مقصد، شناخت رقبا و مشتریان، آگاهی از قوانین تجاری و مالی، و یافتن شرکای بازرگانی نیز جزو الزامات موفقیت در بازارهای بین‌المللی به شمار می‌آید. در این راستا، شبکه رایزنان بازرگانی می‌تواند به‌عنوان پل ارتباطی بین سیاست‌گذاران، صادرکنندگان و بازارهای هدف عمل کند.

ایران در حال حاضر دارای ۱۸ رایزن بازرگانی در کشورهای مختلف هدف صادراتی است و همزمان، برنامه‌های اعزام و جابجایی رایزنان در برخی از این بازارها در حال اجرا می‌باشد. طبق اظهارات محمد رجب‌نژاد، رئیس اداره رایزنان بازرگانی سازمان توسعه تجارت، رایزن جدید ایران در بلاروس نیز اخیراً به این شبکه افزوده شده است.

تحولات جدید در شبکه رایزنان

یکی از بازارهایی که در ساختار جدید شبکه رایزنان مورد توجه قرار گرفته، ترکیه است. در کنار رایزن فعلی ما در استانبول، یک رایزن دیگر برای فعالیت در آنکارا انتخاب شده است. تمرکز فعالیت این رایزن تازه در آنکارا بر روی مسائل ارزی، مالی و بانکی خواهد بود؛ حوزه‌هایی که ارتباط تنگاتنگی با مبادلات تجاری و نقش شرکت‌های ایرانی در بازار ترکیه دارند.

همچنین، قرار است رایزن جدید ایران در دهلی‌نو، هند مستقر شود. اما تغییرات شبکه رایزنان به همین دو کشور محدود نمی‌شود و در روسیه و پاکستان نیز جابه‌جایی‌های متعددی در حال انجام است.

این تغییرات در شرایطی به وقوع می‌پیوندد که بازارهای هدف ایران از نظر ساختار اقتصادی، قوانین، نظام بانکی، شیوه‌های تجاری و ظرفیت جذب کالاهای ایرانی دارای تفاوت‌های چشمگیری هستند. به همین دلیل، مأموریت رایزنان به سمت تمرکز بیشتر بر مسائل خاص هر بازار در حال تحول است.

پایان مأموریت رایزن تشریفاتی

در عین حال که نیروی انسانی دستخوش تغییرات می‌شود، همچنین تعریف جدیدی از نقش رایزن بازرگانی در سازمان توسعه تجارت ارائه شده است. لذا، رایزن دیگر تنها به عنوان یک نماینده برای ایجاد ارتباطات رسمی یا معرفی ظرفیت‌های تجاری ایران ایفای نقش نخواهد کرد، بلکه باید امکان ارائه تصویری دقیق و به‌روز از بازار محل مأموریت خود را به فعالان اقتصادی و سیاست‌گذاران فراهم نماید.

رئیس اداره رایزنان بازرگانی سازمان توسعه تجارت با نگاهی به تحولات کنونی اقتصاد جهانی، تصریح کرده است که رایزنان بازرگانی می‌بایست از ابزارهای نوین برای تحلیل بازار و فن‌آوری‌های دیجیتال استفاده کنند و به غیر از تسهیل فرآیند صادرات و جذب سرمایه‌گذاری، نقش مشورتی و تحلیلی نیز ایفا نمایند.

به گفته رجب‌نژاد، در این زمینه، سه مولفه اصلی برای فعالیت مؤثر رایزنان تحت تأکید است؛ استفاده از روش‌های نوین تحلیل بازار و تکنولوژی دیجیتال، تسلط بر زبان و فرهنگ تجاری کشور مقصد و ایجاد تعاملات مداوم با بخش خصوصی و نهادهای دولتی.

حضور هوش مصنوعی و ابزارهای تجزیه و تحلیل داده جای خود را به این تغییر رویکرد داده است. رایزن بازرگانی در مدل تازه باید قادر باشد اطلاعات مربوط به بازار مقصد را جمع‌آوری و تحلیل کند، ظرفیت‌های صادراتی را شناسایی نماید و اطلاعاتی را در اختیار صادرکنندگان قرار دهد که به تصمیم‌گیری آنها برای ورود یا گسترش فعالیت در بازار هدف کمک کند.

مراکز تجاری در کنار رایزنان

علاوه بر شبکه رایزنان بازرگانی، مراکز تجاری مستقر در خارج کشور نیز مسئولیت بخشی از نیازهای فعالان اقتصادی در بازارهای هدف را بر عهده خواهند داشت. این مراکز توسط شرکت‌های خصوصی و مجموعه‌های کارآزموده مستقر در کشورهای مورد نظر راه‌اندازی شده و به‌عنوان پشتیبان رایزنان فعالیت می‌کنند.

این مراکز می‌توانند از طریق ارتباطات مستقیم با فعالان اقتصادی در کشور مقصد، در شناسایی فرصت‌های تجاری، ایجاد ارتباط میان شرکت‌ها و ارائه خدمات ضرور به صادرکنندگان نقش مؤثری ایفا کنند. این به این معناست که حضور ایران در بازارهای جهانی به نمایندگی‌های دولتی محدود نشده و ظرفیت‌های بخش خصوصی نیز به همراه شبکه رایزنان مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

شبکه رایزنان و توسعه صادرات

آنچه در رویکرد جدید به شبکه رایزنان بازرگانی مثبت جلوه می‌کند، انتقال از یک مأموریت صرفاً ارتباطی به فعالیت‌های تخصصی و عملیاتی در بازارهای هدف است؛ زیرا رایزن بازرگانی به‌عنوان نماینده اقتصادی ایران در کشور مقصد، وظیفه دارد ضمن شناخت فضای کسب‌وکار، ضوابط و نیازهای بازار، فرصت‌های صادراتی و سرمایه‌گذاری را شناسایی کرده و اطلاعات لازم را فراهم آورد.

همچنین، ایجاد ارتباط میان شرکت‌های ایرانی و طرف‌های خارجی، پیگیری موانع تجاری و مساعدت در تسهیل و ارتقاء مبادلات اقتصادی از دیگر وظایف کلیدی رایزن بازرگانی به شمار می‌رود.