بر اساس گزارش خبرآنلاین، دکتر سیده صالحه مرتضوی در گفتگو با ایسنا، در آستانه فرا رسیدن روز جهانی سالمند، با اشاره به روند فزاینده سالمندی جمعیت در ایران، توضیح داد: سالمندی جمعیت در ابتدا باید به عنوان یک دستاورد مهم در نظر گرفته شود، زیرا افزایش طول عمر نمایانگر پیشرفتهای فناوری، سلامت و اجتماعی است. ولی سرعت این تغییر در ایران به گونهای است که فرصت کافی برای آمادگی نظامهای کشور در اختیار نداریم.
با موجی بزرگ از جمعیت سالمند روبهرو خواهیم شد
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران خاطرنشان کرد: طبق آخرین سرشماری در سال ۱۳۹۵، حدود ۷ میلیون نفر از جمعیت کشور، سالمند به شمار میرفتند که شامل افراد ۶۰ سال و بالاتر بوده و تقریباً ۹.۳ درصد جمعیت را تشکیل میدادند. امروز تعداد سالمندان از ۱۰ میلیون نفر عبور کرده و به حدود ۱۲ درصد جمعیت کشور رسیده است. پیشبینی میشود که در سالهای آینده، سهم سالمندان به شکل قابلتوجهی افزایش یابد؛ زیرا متولدین دهه ۶۰ حدود ۲۵ سال دیگر به سن ۶۰ سالگی خواهند رسید و در نتیجه، با موجی گسترده از سالمندان مواجه خواهیم شد.
نسبت به سرعت گذار سالمندی در ایران و سایر کشورها
مرتضوی همچنین اظهار داشت: یکی از تفاوتهای مهم ایران با کشورهای دیگر که زودتر به مرحله سالمندی وارد شدهاند، سرعت این گذار جمعیتی است. در برخی کشورها، دو برابر شدن جمعیت سالمند به طور تدریجی و در طی دورههای طولانیتر اتفاق افتاده است، ولی ایران این تغییر را در مدت زمان کمتری تجربه میکند. به همین خاطر، زمان ما برای تطبیق نظامهای سلامتی، بیمه، مراقبت، بازنشستگی و خدمات اجتماعی بسیار محدود است.
سالمندی فراتر از افزایش تعداد سالمندان است
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت تصریح کرد: افزایش تعداد سالمندان، نیازهای جامعه را به شکل متفاوتی شکل میدهد. با بالا رفتن سن، احتمال بروز چندین بیماری، شکنندگی، افت عملکرد، ناتوانی، دمانس و نیاز به توانبخشی و مراقبت نیز افزایش مییابد و به ویژه با افزایش جمعیت سالمندان بالای ۸۰ سال، نیاز به مراقبتهای پیوسته و درمانهای طولانیمدت اهمیت بیشتری مییابد.
وی اضافه کرد: بنابراین، سوال فقط این نیست که چه تعداد سالمند خواهیم داشت؛ مسئله مهمتر این است که چه نسبتی از آنها به مراقبت، توانبخشی، خدمات خانگی یا حمایت دائمی نیاز دارند و آیا نظامهای ما برای پاسخ به این نیازها آمادهاند؟
مدت طولانیتری در بیمارستانها بستری خواهند شد
مرتضوی ادامه داد: سالمندان به نسبت جمعیت جوان معمولاً زمان بیشتری برای بهبودی و بازگشت به وضعیت عملکردی قبل از بیماری نیاز دارند. بنابراین، افزایش جمعیت سالمند به رشد تقاضا برای بستری، خدمات توانبخشی، مراقبتهای سرپایی، و مراقبتهای خانگی و طولانیمدت منجر خواهد شد. اگر پاسخ ما صرفاً بیمارستانمحور باقی بماند، فشار زیادی بر نظام بهداشت و درمان وارد خواهد آمد.
ضرورت ارائه خدمات در منزل
او تأکید کرد: بایستی برخی از خدمات را از بیمارستانها به سطوح مراقبت اولیه و جامعه منتقل کنیم و در کنار درمان بیماری، حفظ عملکرد و پیشگیری از ناتوانی را در کانون توجه قرار دهیم.
چالشها تنها مختص نظام سلامت نیست؛ خانواده نیز در حال تغییر است
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت به تغییر ساختار خانواده به عنوان یکی دیگر از نتایج آسیبزا سالمندی اشاره کرد و گفت: خانوادههای گسترده به سمت خانوادههای هستهای و کمفرزند گرایش پیدا کردهاند و علاوه بر این، مهاجرت فرزندان، افزایش تجرد و زندگی مستقل یا تنهایی، میتواند ظرفیت مراقبت خانوادگی را کاهش دهد.
او افزود: در گذشته، ممکن بود یک سالمند چندین فرزند داشته باشد که مسئولیت مراقبت میان آنها تقسیم شود، اما در آینده تعداد فرزندان کمتر خواهد بود و ممکن است خود فرزندان نیز در شهر یا کشور دیگری زندگی کنند. بنابراین ضروری است که از هماکنون برای خدمات طولانیمدت و مراقبت در منزل برنامهریزی کنیم و فقط تمام بار را بر دوش خانواده نگذاریم.
مرتضوی توضیح داد: این موضوع مستلزم آموزش و نظمدهی به مراقبین نیز میباشد. مراقبت از سالمند یک فعالیت تخصصی است و مراقبی که با سالمند مبتلا به دمانس، محدودیت حرکتی یا بیماریهای متعدد کار میکند، نیاز به آموزش خاصی متناسب با شرایط آنان دارد.
لزوم تغییر در بیمه، بازنشستگی و نیروی کار متناسب با سالمندی
او ادامه داد: موضوع سالمندی در جمعیت تنها پیامدهای وزارت بهداشت را تحت تأثیر قرار نمیدهد. افزایشی که در تعداد بازنشستگان به وجود میآید، تغییر نسبت جمعیت شاغل به بازنشسته، افزایش نیاز به خدمات سلامت و مراقبت، و الزامات تأمین مالی این خدمات، میتواند نظامهای بیمه و بازنشستگی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نیازهای سالمندان، خدمات کوتاهمدت نیستند
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت ادامه داد: بسیاری از نیازهای سالمندان به خدماتی نیاز دارد که با یک بار مراجعه یا درمان کوتاهمدت به پایان نمیرسد. افراد ممکن است به توانبخشی، مراقبت خانگی، خدمات پرستاری، حمایت اجتماعی و مراقبت طولانیمدت نیاز پیدا کنند. لذا مدلهای تأمین مالی و پوشش بیمهای نیز باید متناسب با این تغییرات نیازها بازنگری شود.
وی تأکید کرد: علاوه بر تأمین مالی، مساله نیروی انسانی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. حتی اگر جمعیت سالمند افزایش یابد، در صورتی که تعداد و مهارتهای نیروی کار لازم برای مراقبت، توانبخشی، سلامت روان، پرستاری و خدمات اجتماعی موازی با آن رشد نکند، وجود تنها منابع مالی نیز نمیتواند مشکلات را حل کند. بنابراین به نیروی تخصصی و آموزشدیده در این زمینه نیاز داریم.
مهم بودن توجه چندنقشی به سالمندی
مرتضوی با تأکید بر اینکه سالمندی یک موضوع بین بخشی محسوب میشود، یادآور شد: سلامت سالمندان تنها تحت تأثیر سیستم سلامت و وزارت بهداشت نیست. مسکن، حملونقل، مناسبسازی محیط، امنیت اقتصادی، بیمه، بازنشستگی، مشارکت اجتماعی، حمایت از خانواده و دسترسی به خدمات همه و همه بر توانایی فرد در زندگی مستقل اثرگذارند.
وی افزود: شعار امسال نیز تحت عنوان «عصر زندگی طولانیتر؛ بازاندیشی در نظامها برای زندگی بهتر» به طور صریح بر همین مسئله تأکید دارد. با لحاظ افزایش طول عمر، نظامهای کشور باید همزمان با این تغییرات به طور مؤثر بازطراحی شوند.
تغییر رویکرد وزارت بهداشت از بیماریمحوری به عملکردمحوری
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت بیان داشت: یکی از تغییرات اساسی که در حوزه سلامت سالمندان پیگیری میشود، انتقال از رویکرد بیماریمحوری به عملکردمحوری است. سالمندی سالم به معنای در دسترس نبودن بیماری نیست. ممکن است فرد به بیماری مزمن مبتلا باشد ولی قادر به تحرک، حفظ روابط اجتماعی و خانوادگی، اتخاذ تصمیمات، یادگیری و ادامه فعالیتهای ارزشمندش باشد. به همین خاطر، هدف ما حفظ و ارتقای تواناییهای عملکردی فرد است.
مرتضوی ادامه داد: به همین دلیل رویکرد مراقبت یکپارچه سالمندان یا ICOPE را توسعه میدهیم. این رویکرد بر شناسایی زودهنگام افت ظرفیتهای فرد، مداخله بهموقع، خدمات فردمحور و هماهنگی بین خدمات تأکید دارد. در این مدل، جنبههای شناختی، حرکتی، شنوایی، بینایی، تغذیه و روان مدنظر قرار میگیرند. هدف فقط تشخیص بیماری نیست؛ بلکه شناسایی زودهنگام افت عملکرد به منظور پیشگیری از ناتوانی و وابستگی بیشتر است.
مراقبت از سالمندان باید از خانواده به نظامهای رسمی گسترش یابد
مرتضوی یکی دیگر از برنامههای وزارت بهداشت را توسعه آموزش مراقبین سالمندان عنوان کرد و گفت: با توجه به کاهش تعداد فرزندان و تغییر ساختار خانواده، به یک نظام مراقبت رسمی و غیررسمی نیاز داریم.
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت افزود: دورههای آموزشی برای مراقبین سالمندان با همکاری دبیرخانه شورای ملی سالمندان و سازمان فنی و حرفهای در چند سطح طراحی شده است. محورهای آموزشی شامل تغییرات طبیعی سالمندی و شناسایی موارد غیرطبیعی، کمکهای اولیه، فعالیتهای روزمره زندگی، ارتباط مؤثر، مسائل روانشناختی و حقوق سالمند و مراقب است. اصل کلیدی این است که مراقبت نباید به وابستگی بیش از حد سالمند منجر شود و در هر زمینهای که فرد هنوز توانایی انجام فعالیتی را دارد، باید او را در حفظ استقلال و ادامه آن فعالیت یاری کنیم.
برای سالمندی بهتر باید از قبل آماده شویم
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت تأکید کرد: برای رسیدن به سالمندی بهتر نبایستی منتظر رسیدن به سن ۶۰ سالگی باشیم. سالمندی نتیجه کل مسیر زندگی است و سلامت در دوران کودکی، جوانی و میانسالی بر وضعیت فرد در سالمندی تأثیر خواهد گذاشت.
وی افزود: بنابراین، سیاستهای مرتبط با سالمندی باید از یک رویکرد محدود به سالمندان فراتر رفته و به یک رویکرد چرخه زندگی تبدیل شوند؛ این رویکردها باید از پیشگیری و سبک زندگی سالم تا تشخیص زودهنگام، حفظ عملکرد، توانبخشی، مراقبت در منزل، حمایت از مراقبین و خدمات طولانیمدت را شامل شود.
مرتضوی در پایان خاطرنشان کرد: ایران برای آینده سالمندی نیاز به تغییر نگرش دارد. مسأله تنها این نیست که “با افزایش تعداد سالمندان چه کنیم؛” بلکه باید از اکنون بررسی کنیم که چگونه میخواهیم جامعهای داشته باشیم که مردم در آن به طولانیتر زندگی کنند و در عین حال تا حد امکان مستقل، فعال، سالم و برخوردار از کیفیت زندگی باقی بمانند.
وی در انتها بر اهمیت این موضوع تأکید کرد که هدف ما فقط افزودن سال به زندگی نیست؛ بلکه هدف اضافه کردن زندگی و کیفیت به سالهای عمر است.
233233
نظرات کاربران